روش‌شناسی آیت الله مصباح یزدی در حکمت‌پژوهی با تأکید بر کتاب «آموزش فلسفه»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار و عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی

چکیده

پژوهش‌های فلسفی، در میان اندیشمندان اسلامی معاصر جایگاه ویژه‌ای دارد و دفاع عقلانی از بنیان‌های نظری دین در گروِ آن است. بی‌تردید در صورتی حکمت‌پژوهی در این راستا قرین توفیق می‌شود که روش‌مند بوده و براساس عیار پژوهش در این حوزه علمی باشد. آیت‌الله مصباح یزدی ـ فیلسوف برجسته دوران معاصر جهان اسلام ـ در آثار گفتاری و نوشتاریِ فلسفیِ خویش، روشی بدیع و کارآمد را در پژوهش‌های حِکمی به‌کار گرفته است. در این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی با تأکید بر اثر برجسته فلسفیِ آیت‌الله مصباح یزدی (کتاب «آموزش فلسفه»)، به بررسی روش‌ ایشان در حکمت‌پژوهی می‌پردازیم. براساس یافته‌های پژوهش، مراحل حکمت‌پژوهیِ روش‌مند بدین شرح است: توجه به خلأها یا بن‌بست‌ها در مباحث فلسفی غرب، تبارشناسی مسأله، بررسی پیشینه، فهم، تقریر و تحلیل دقیق مسأله، بررسی دیدگاه‌های مطرح و یا قابل طرح درباره مسأله، توجه به لوازم دیدگاه‌ها، توجه به فایده بحث، تقریر دقیق دیدگاه رقیب و ادله آن، توجه به خاستگاه نظریه، نقد و بررسی دیدگاه رقیب و ادله آن، ارائه دلیل معتبر برای دیدگاه برگزیده، پاسخ‌گویی به نقدهای مطرح و یا قابل طرح درباره ادله دیدگاه برگزیده، پاسخ‌گویی به شبهات مربوط، ملاحظه نتیجه، رعایت سیر تدریجی طرح و تحلیل عمیق فلسفی به‌صورت منظومه‌ و تطبیق قواعد کلی بر مسائل علومِ دیگر.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Ayatullah Misbah Yazdi’s methodology in philosophical study, with emphasis on the book ‘Philosophical Instructions’

نویسنده [English]

  • Mohammad Ali Mohiti Ardakan
. Assistant professor and faculty member of Imam Khomeini Institute for Education and Research
چکیده [English]

Philosophical investigations enjoy special rank amongst contemporary Muslim thinkers. Rational defense of the theoretical foundations of religion is based on the results of these investigations. Undoubtedly, those philosophical studies are successful that have a methodology and are based on research criteria particular to this academic field. Ayatullah Misbah Yazdi, a renowned contemporary philosopher of the Muslim world, in his philosophical lectures and written works, has applied a novel and efficient method in philosophical studies. In this paper, using the descriptive analytical approach, by emphasizing on the famous philosophical work of Ayatullah Misbah Yazdi (Philosophical Instructions), his method is analyzed. Based on the research findings, the stages of methodological philosophy investigation are as follows: paying attention to the gaps and impasses in western philosophical discussions, deep critical analysis of the problem, examining the background, precise understanding, explanation and analysis of the problem, examining the proposed or possible points of view about the problem, paying attention to the outcomes of the points of view, paying attention to the usefulness of the discussion, precisely describing the opponent's point of view and its arguments, paying attention to the origin of the theory, criticizing and examining the opponent's point of view and its arguments, providing a valid argument for the chosen point of view, answering to criticisms raised or can be raised about the arguments of the chosen point of view, answering the related doubts, considering the result, observing the gradual course of the plan, deep philosophical analysis in a systematic way and applying the general rules to the problems of other sciences.

کلیدواژه‌ها [English]

  • : Methodology
  • Philosophical studies
  • Book Philosophical Instructions
  • Ayatullah Misbah Yazdi
  1. قرآن کریم

    1. اهری، عبدالقادربن‌حمزه (1358). الأقطاب القطبیه (یا البلغة فی الحکمة). به تصحیح محمدتقی دانش‌پژوه. تهران: انجمن فلسفه ایران.
    2. سبزواری، ملاهادی (1360). التعلیقات على الشواهد الربوبیه. چاپ دوم. با تصحیح و تعلیق سید جلالالدین آشتیانى. مشهد: المرکز الجامعى للنشر.
    3. ــــــــــــــ (1379). شرح المنظومه. با تصحیح و تعلیق آیت‌الله حسن‌زاده آملى. با تحقیق و تقدیم مسعود طالبى. تهران: ناب.
    4. ــــــــــــــ (1383). اسرار الحکم‏. با تصحیح کریم فیضی. قم: مطبوعات دینى‏.
    5. شریفی، احمدحسین و محمدعلی محیطی اردکان (1397). «روش‌شناسی آیت الله مصباح یزدی در پاسخ به شبهات اعتقادی». عیار پژوهش در علوم انسانی، شماره18، صص5-17.
    6. صدرالدین شیرازی، محمدبن‌ابراهیم (1302ق). مجموعةالرسائل التسعه. قم: مکتبه المصطفوی‏.
    7. ــــــــــــــ (1360). اسرار الآیات و أنوار البینات. با مقدمه و تصحیح محمد خواجوى. تهران: انجمن حکمت و فلسفه.
    8. ــــــــــــــ (1361). تفسیر القرآن الکریم. با تصحیح محمد خواجوی. قم: بیدار.
    9. ــــــــــــــ (1363الف). المشاعر. ترجمه امامقلى‌بن‌محمد على‏عماد الدوله. تهران: طهوری.
    10. ــــــــــــــ (1363ب). مفاتیح الغیب. با مقدمه و تصحیح محمد خواجوى. تهران: مؤسسه تحقیقات فرهنگى‏.
    11. ــــــــــــــ (1378). رساله فى الحدوث. با تصحیح و تحقیق دکتر سید حسین موسویان. تهران: ‏بنیاد حکمت اسلامى صدرا.
    12. ــــــــــــــ (1417ق). الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه. حاشیه ملاهادی سبزواری. بیروت: مؤسسه التاریخ العربی.
    13. ــــــــــــــ (1420ق). مجموعه رسائل فلسفى صدر المتألهین. ‏تهران: حکمت‏.
    14. فیاضی، غلامرضا. دروس اسفار. تحقیق و نگارش محمدعلی محیطی اردکان. منتشر نشده.
    15. محیطی اردکان، محمدعلی و احمدحسین شریفی (1399). «اخلاق پژوهش با تأکید بر علوم انسانی اسلامی». دو فصلنامه معرفت اخلاقی، 11 (1)، ص5-23.
    16. محیطی اردکان، محمدعلی و غلامرضا فیاضی (1399). «بررسی تبیین ویژه صدرالدین شیرازی درباره ضرورت فراگیری حکمت». فصلنامه حکمت اسلامی، 7 (1)، ص155-172.
    17. مصباح یزدی، محمدتقی (1383). آموزش فلسفه (ج1). چاپ چهارم. تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر، شرکت چاپ و نشر بین الملل.
    18. مطهری، مرتضی (1372). مجموعه آثار استاد شهید مطهرى. قم: صدرا.
    19. ــــــــــــــ (1378). یادداشت­های استاد مطهری. تهران: صدرا.