حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

تحلیل فلسفی جایگاه تهذیب و طهارت نفس در فرآیند کمال نهایی از منظر حکمت اشراق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار دانشگاه فرهنگیان نسیبه تهران
2 استادیار گروه آموزش علوم تربیتی دانشگاه فرهنگیان تهران
چکیده
شیخ اشراق، سهروردی، با تکیه بر مفاهیم نور، اشراق و صفای باطن، نشان می‌دهد که ادراک شهودی حقیقت تنها در پرتو طهارت درونی و ریاضت نفسانی ممکن است. نورانیت نفس ناطقه انسان در حکمت اشراق مبتنی بر نظام هستی‌شناسی نوری و درجات تجرد است. وی، شرط لازم برای وصول به کمال و نورانیت نفس را «طهارت و تهذیب» می‌داند، و این تهذیب مبتنی بر «معرفت نفس» است. او معرفت نفس را مقدمه‌ای برای شناخت حق‌تعالی معرفی می‌کند. این مقاله می‌کوشد با تکیه بر متون اصیل سهروردی، جایگاه طهارت و تهذیب را در فرایند ارتقای نورانیت نفس بررسی کند و نسبت آن را با معرفت نفس، عبادت، ریاضت و سلوک اشراقی تحلیل نماید. همچنین روشن شد که تحقق نورانیت در نفس، نه به واسطه مفاهیم ذهنی بلکه در سایه تطهیر باطن، تقوای عملی و اتصال به انوار الهی تحقق می‌یابد. پژوهش حاضر با روش توصیفی– تحلیلی و بر پایه‌ مطالعه‌ آثارسهروردی، به بررسی نسبت تهذیب نفس با مراتب کمال وجودی در حکمت اشراق می‌پردازد. یافته‌ها حاکی از آن است که در منظومه‌ نوری سهروردی، طهارت نفس شرط لازم برای تجلی نورالانوار و اتصال به مراتب بالای وجود است، و بدون آن، دستیابی به کمال نهایی و حکمت حقیقی امکان‌پذیر نیست.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Philosophical Analysis of the Role of Purification and Refinement of the Soul in the Process of Ultimate Perfection from the Perspective of Illuminationist Philosophy

نویسندگان English

farkhondh mansoriyan 1
Esmaeil Rahimi 2
1 Assistant Professor, Farhangian University, Nasibeh Campus, Tehran.
2 Assistant Professor at the Department of Educational Sciences, Farhangian University.
چکیده English

Suhrawardī, drawing on the concepts of light, illumination, and inner purity, demonstrates that intuitive apprehension of truth is possible only through inner purification and spiritual discipline. The luminosity of the human rational soul in Illuminationist philosophy is grounded in an ontological system of light and degrees of immateriality. Suhrawardī regards purification and refinement of the soul as a necessary condition for attaining the soul’s perfection and luminosity, and this refinement is based on self-knowledge (maʿrifat al-nafs). He advocates self-knowledge as a preliminary step toward knowledge of God. Drawing on Suhrawardī’s primary texts, this article seeks to examine the place of purification and refinement in the process of enhancing the luminosity of the soul and to analyze its relationship with self-knowledge, worship, spiritual discipline, and the Illuminationist path. It also demonstrates that the realization of luminosity in the soul does not occur through mental concepts, but rather through the purification of the inner self, practical piety, and connection with the divine lights. Employing a descriptive-analytical method and based on a study of Suhrawardī’s works, this research examines the relationship between purification of the soul and the degrees of existential perfection in Illuminationist philosophy. The findings indicate that, within Suhrawardī’s system of luminosity, purification of the soul is a necessary condition for the manifestation of the Light of Lights (Nūr al-Anwār) and for connecting to the higher degrees of existence. Without it, the attainment of ultimate perfection and true wisdom is impossible.

کلیدواژه‌ها English

Purification and Refinement of the Soul
Felicity
Self-Knowledge
Light of Lights
Ultimate Perfection
قرآن کریم.
1.      خرمشاهی، بهاءالدین (۱۳۷۶). سهروردی و هستی‌شناسی نور. دانشنامه جهان اسلام. تهران: مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی.
2.     سهروردی، یحیی بن حبش (۱۳۷۲). مجموعه مصنفات شیخ اشراق. به‌کوشش نجفقلی حبیبی و سید حسین نصر. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، وزارت فرهنگ و آموزش عالی.
3.     ـــــــــــــــ (۱۳۷۳). مجموعه مصنفات شیخ اشراق. به‌کوشش هانری کربن. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
4.     ـــــــــــــــ (۱۳۷۵). مجموعه مصنفات. به تصحیح نجفقلی حبیبی و سید حسین نصر. چاپ دوم، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
5.     ـــــــــــــــ (۱۳۸۵). المشارع و المطارحات. تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
6.     ـــــــــــــــ (۱۳۹۸). حکمت‌الاشراق. ترجمه و شرح سید جعفر سجادی، چاپ سیزدهم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
7.     شهروزی، محمد بن محمود (۱۳۷۲). شرح حکمت‌الاشراق. به‌کوشش حسین ضیایی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
8.     صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (۱۳۷۲). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (أسفار)، (ج۹)، تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی. قم: مؤسسه نشر المصطفوی.
9.     طباطبایی، سید محمدحسین (۱۳۶۰). تفسیر المیزان (ج۹). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
10.  غفاری، سید محمد خالد (۱۳۸۰). فرهنگ اصطلاحات آثار شیخ اشراق شهاب‌الدین سهروردی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
11.   قطب‌الدین شیرازی، محمود بن مسعود  (۱۳۸۳). شرح حکمت‌الاشراق. به اهتمام عبدالله نورانی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
12.  ـــــــــــــــ (۱۳۹۲). شرح حکمت‌الاشراق (۴ جلد). به تصحیح نجفقلی حبیبی. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
13.  کازرونی، محمود بن مسعود (۱۳۸۴). شرح حکمت‌الاشراق سهروردی. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
14.  مجلسی، محمدباقر (۱۳۹۰). بحارالأنوار. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
15.  میرزا جواد ملکی تبریزی. ( 1406ق) . المراقبات فی أعمال السنة . قم : انتشارات شریف رضی.
16.  نصر، سید حسین (۱۳۸۹). سنت عقلانی در اسلام. ترجمه ان‌شاءالله رحمتی. تهران: نشر حکمت.
17.  نوری طبرسی، حسین بن محمدتقی (1408ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل (ج ۱۱). قم: مؤسسه آل البیت لإحیاء التراث.
18.  یزدان‌پناه، سید یدالله (۱۳۸۲). «معرفت نفس از منظر شیخ اشراق و ملاصدرا». فصلنامه پژوهش‌های فلسفی و کلامی، شماره ۳۶، ص82–57.
19.  یزدان‌پناه، سید یدالله (۱۳۹۸). شرح حکمت‌الاشراق (ج۲). چاپ پنجم. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
 

  • تاریخ دریافت 21 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری 30 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 23 شهریور 1405