حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

از کبوتر تا سیمرغ؛ تحول معنای استعاری «طیر» در ابن‌سینا و ملاصدرا با تأکید بر دلالت‌های اجتماعی آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای فلسفه و حکمت، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه الزهر
2 دانشجو دکترای فلسفه و کلام،دانشکده علوم انسانی،دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی
چکیده
این پژوهش با رویکردی بینا رشته‌ای و بر پایه‌ نظریه‌ استعاره‌های مفهومی لیکاف و جانسون، سیر تحول استعاره‌های طیرنامه در آثار ابن‌سینا و ملاصدرا و دلالت‌های اجتماعی آنها را واکاوی می‌کند. نخست، قصیده‌ عینیۀ ابن‌سینا بررسی می‌شود که رابطه‌ نفس و قوا را با استعاره‌ «پرنده‌ اسیر» ترسیم می‌کند؛ وضعیتی قابل تطبیق با وضع طبیعی هابز. در رسالة‌الطیر، ابن‌سینا تلاش نفس برای ایجاد وفاق میان قوا را با استعاره‌ «پرنده‌ ندا دهنده» نشان می‌دهد؛ الگویی همخوان با کنش تفاهمی هابرماس. ملاصدرا با اصلاح طرح‌واره‌های پیشین، استعاره‌ «پرنده‌ گشوده‌بال» را مطرح می‌کند که قوای نظری و عملی را به ‌مثابه دو بال متعادلِ نفس معرفی می‌کند؛ تصویری منطبق با نظریه‌ سازمان‌های یادگیرندۀ سنگه. در نهایت، استعاره‌ی «سیمرغ» در اندیشه‌ صدرایی که نمودار ِخودِ متعالی، وحدت در عین کثرت قوا می‏باشد؛ الگویی که همخوان با مفهوم «انسان کامل» و فوق تجرد بودن نفس و همچنین خودِ متحول در رابرت کیگان می‏باشد. یافته‌ها نشان می‌دهد این استعاره‌ها صرفاً تمثیل‌های فلسفی نیستند، بلکه قابلیت کاربست به‌عنوان مدل‌هایی در ساختارهای اجتماعی و سازمانی و زندگی روزمره و تجربه‏های زیسته و ارتباطات فردی و جمعی را دارند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

From the Dove to the Simurgh: The Transformation of the Metaphorical Meaning of “Bird” in the Writings of Ibn Sīnā and Mullā Ṣadrā, with an Emphasis on Its Social Implications

نویسندگان English

raheleh ebrahimi 1
asmaa esaghinasab 2
1 PhD Candidate in Philosophy and Wisdom, Faculty of Humanities, Alzahra University.
2 PhD Candidate in Philosophy and Theology, Faculty of Humanities, Shahid Rajaee Teacher Training University.
چکیده English

Drawing on an interdisciplinary approach and based on the conceptual metaphor theory of Lakoff and Johnson, this study examines the development of metaphors in the Bird Epistles (Ṭayr-nāmeh) of Ibn Sīnā and Mullā Ṣadrā and explores their social implications. First, Ibn Sīnā’s Qaṣīda al-ʿAyniyya is examined, in which the relationship between the soul and its faculties is represented through the metaphor of the “captive bird,” a condition that can be compared to Hobbes’s state of nature. In Risālat al-Ṭayr, Ibn Sīnā depicts the soul’s struggle to establish harmony among its faculties through the metaphor of the “calling bird,” a model that is consistent with Habermas’s concept of communicative action. Mullā Ṣadrā, by revising these earlier conceptual schemas, introduces the metaphor of the “open-winged bird,” representing the theoretical and practical faculties as the two balanced wings of the soul. This image corresponds to Senge’s theory of learning organizations. Finally, the “Simurgh” in Ṣadrian thought represents the transcendent self and the unity of the faculties in multiplicity. This model is compatible with the concept of the "Perfect Human", the soul’s state of being beyond immateriality, and Robert Kegan’s concept of the transforming self. The findings indicate that these metaphors are not merely philosophical analogies; rather, they have the potential to function as models applicable to social and organizational structures, everyday life, lived experience, and individual and collective communication.

کلیدواژه‌ها English

: Conceptual Metaphors
Soul and its Faculties
Bird
Ibn Sīnā
Mullā Ṣadrā
  1. بن‌سینا، حسین بن عبدلله (1370). رسالة الطیر. تهران: انتشارات الزهراء.
  2. ـــــــــــــــ (1375). نفس شفا. قم: مرکز نشر مکتب الاعلام الاسلامی.
  3. ـــــــــــــــ (1376). الهیات شفا. قم: دفتر تبلیغات حوزه ی اسلامی.
  4. ـــــــــــــــ (1379). نجات. تهران: مؤسسه انتشار و چاپ دانشگاه.
  5. ـــــــــــــــ (1381). اشارات. قم: بوستان کتاب.
  6. ـــــــــــــــ (1381). الاشارات و التنبیهات. قم: بوستان کتاب.
  7. ـــــــــــــــ (1405ق). طبیعیات شفا (ج2). قم: ایران.
  8. ـــــــــــــــ (2007م). احوال نفس. پاریس: انتشارات بیبلیون.
  9. ـــــــــــــــ (بی‌تا). رسائل فی الحکمة و الطبیعیات. قاهره: دارالعرب.
  10. ـــــــــــــــ (بی‌تا). رسائل ابن‌سینا. قم: انتشارات بیدار.
  11. احمدزاده، سلیمان، و دیگران (1396) «طراحی الگوی پرورش مدیر به عنوان مربی در بخش دولتی ایران: رویکرد هم‌افزایی»، پژوهشنامه مدیریت تحول (شماره 18)، صفحات 141-117.
  12. بزرگی، سید عابدین (1397). «بررسی رابطه نفس و قوا از منظر ابن‌سینا». آموزه‌های فلسفه اسلامی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، شماره 22، ص22-3.
  13. حسن‌زاده آملی، حسن (1387). شرح فارسی اسفار اربعه (ج 1). قم: بوستان کتاب قم.
  14. حسن‌زاده نیری، محمدحسن (1399). «استعاره ادبی و استعاره مفهومی». پژوهشنامه نقد ادبی و بلاغت، (شماره3)، ص32-2.
  15. حسین بن عبدلله، ابن‌سینا (1385). ترجمه و شرح الهیات نجات. قم: بوستان کتاب.
  16. خانی، محمد (1400). «تبیین رابطه نفس و قوا با تأکید بر دیدگاه صدرالمتألهین». نسیم خرد. 12(7)، ص32-9.
  17. رحیم‌پور، فروغ السادات (1385). «نقش مبانی صدرا در تبیین رابطه نفس و قوا و مقایسه آن با تبیین ابن‌سینا». مقالات و بررسی‌ها (91)، ص48-31.
  18. رئوفی‌مهر، محمد (1385). «ترجمه قصیدة عینیة ابن‌سینا». ماهنامه حافظ، (35).
  19. سینوی، برکت‌الله (1398).«تبیین و بررسی «النفس فی وحدته کل القوی» از منظر صدرالمتألهین شیرازی». مجله بین‌المللی متافیزیکا، 2(3)، ص145-131.
  20. سینوی، برکت‌الله (2019م). «تبیین و بررسی ‌النفس فی وحدتها کل القوا». متافیزیکا، جامعة المصطفی العالمیة، ص145-131.
  21. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1341). عرشیه. اصفهان: دانشگاه ادبیات و علوم انسانی.
  22. ـــــــــــــــ (1360). شواهد الربوبیة فی مناهج السلوکیة. تهران: ایران.
  23. ـــــــــــــــ (1363). مفاتیح الغیب. تهران: مؤسسه حکمت و فلسفه ایران.
  24. ـــــــــــــــ (1366). تفسیر قرآن کریم (ج5 و 6). قم: ایران.
  25. ـــــــــــــــ (1366). شرح اصول کافی. تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی.
  26. ـــــــــــــــ (1368). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة (ج9). قم: مکتبة المصطفوی.
  27. ـــــــــــــــ (1382). تعلیقه بر الهیات شفا. تهران: بنیاد حکمت صدرا.
  28. ـــــــــــــــ (1393). شواهد الربوبیة فی مناهج السلوکیة. تهران: بوستان کتاب.
  29. ـــــــــــــــ (1422ق). شرح الهدایة الاثیریه. بیروت: لبنان.
  30. ـــــــــــــــ (1981م). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة (ج8). بیروت: داراحیاءالتراث العربی.
  31. ـــــــــــــــ (1368). حکمت متعالیه (ج9)، قم: مکتبة مصطفوی.
  32. صلواتی، عبدالله (1403). «امکان ابن‌سینا برای انسان معاصر»، ارائه شده در: همایش بزرگداشت حکیم شیخ‌الرئیس، ابوعلی سینا، دوم شهریورماه 1403 اصفهان.
  33. یوسفی، محمدتقی (1390). «رابطه نفس و بدن از دیدگاه فلسفه مشاء». نشریه آینه حکمت؛ (7)، ص20-19.
  34. Alexander, J. (1991). "Habermas and critical theory: beyond the Marxian dilemma" Communicative action:the MIT press,Cambridge Massachusetts.
  35. Faye, J. and J. Faye (2014). "On Interpretation." The Nature of Scientific Thinking: On Interpretation, Explanation, and Understanding.
  36. Habermas, J. (1985). The theory of communicative action: Volume 1: Reason and the rationalization of society, Beacon press.
  37. Hobbes,Thomas (1651). leviathan,st.pauls church-yard: London.
  38. Kegan, Robert. (1982), The evolving self: Problem and process in human development Harvard University Press.
  39. Koczy baranyine judit (2017), nature,metaphor,culture,szechenyi istvan university gyor university.
  40. Kovecses, Zoltan (2002). metaphor:a practical introduction.new York.oxford university press.
  41. Lakoff & Johnsen (2003). metaphors we live by.chicago:Chicago university press.
  42. Lehtimäki, H., et al. (2020). Society as an Interaction Space, Springe.
  43. m.Senge،peter (2004). the fifth discipline:the art and practice of the learning organization.currency dobleday.newyork.
  44. Mayer, T. and W. Madelung (2015). Avicenna's Allegory on the Soul: An Ismaili Interpretation, Bloomsbury Publishing.
  45. Ryce-menuhin (1994). jung and the monotheisms.london and new York.
  46. Ryce-Menuhin, J. (1994). Jung and the monotheisms: Judaism, Christianity, and Islam, Psychology Press.
  47. West, D. (2010). Continental philosophy: An introduction, Polity. 
دوره 13، شماره 3
پاییز 1405
صفحه 65-86

  • تاریخ دریافت 08 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 06 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 04 شهریور 1405