حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

تحلیل اهمّ واژگان کلیدی در هوش مصنوعی و علم‌النفس فلسفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار و عضو هیئت‌علمی دانشکده معارف و اندیشه اسلامی دانشگاه تهران.
2 طلبه سطح چهار حوزه علمیه قم.
چکیده
هوش مصنوعی تمامی عرصه‌های زندگی اجتماعی انسان خصوصاً دینی را متأثر از خود کرده و خواهد کرد. عامل‌ هوشمندِ مصنوعی بر اساس کارکردی که یک عامل هوشمند طبیعی دارد (قدرت، احساس، یادگیری) ‌‌تعریف شده است. مسئله اصلی این است هنگامی که راه‌های کسب علم حصولی در انسان همانند مواردی است که هوش مصنوعی برای کسب اطلاعات و داده‌ها دارد، همچون تجربه، مشاهده؛ چگونه حقیقتِ آنچه برای انسان و هوش مصنوعی رخ می‌دهد، متفاوت خواهد بود؟ با بررسی دقیق مفاهیم به‌‌کار رفته در هوش مصنوعی می‌توان در پاسخ به شبهات و چالش‌هایی که هوش مصنوعی در برابر الهیات اسلامی قرار می‌دهد، گام مؤثری برداشت. همچنین آشکار خواهد شد که اساساً برای هوش مصنوعی هیچ‌گونه علمی ایجاد نمی‌شود و صرفاً یک اشتراک لفظی روی داده و هوش طبیعی، متمایز از هوش مصنوعی است. به همین ترتیب، نمی‌توان علم حصولی را به هوش مصنوعی نسبت داد چه برسد به علم حضوری. مثلاً در مفهوم اختیار نیز اشتراک لفظی روی داده است؛ هنگامی که رایانه بتواند در وضعیت‌های متفاوت، یکی را انتخاب کند و دیگری را ترک کند، از حالت پیش‌آمده به «اختیار» تعبیر می‌شود، اما این وضعیت غیر از حالت روانی اختیار است. این تحقیق بر اساس روش تحلیلی ـ توصیفی برخی واژگان کلیدی در هوش مصنوعی و علم‌النفس فلسفی را مفهوم‌شناسی می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

An Analysis of the Most Important Key Terms in Artificial Intelligence and Philosophical Psychology

نویسندگان English

Seyyed mohammad Qazavy 1
seyyed mahdi qazavy 2
1 . Assistant Professor and Faculty Member at the Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Tehran
2 Level 4 Seminary Student, Qom Seminary..
چکیده English

Artificial intelligence has affected all spheres of human social life, especially the religious domain, and it will continue to affect. An artificial intelligent agent is defined on the basis of the functions possessed by a natural intelligent agent, such as power, sensation, and learning. The principal question is this: when the means by which human beings attain acquired knowledge are similar to the means by which artificial intelligence acquires information and data—such as experience and observation—how can the reality of what occurs for human and artificial intelligence differ from each other? Through a precise examination of the concepts employed in artificial intelligence, one may take an effective step toward answering the doubts and challenges that artificial intelligence poses to Islamic theology. It will also become apparent that, fundamentally, no kind of knowledge comes into existence for artificial intelligence; rather, merely a homonymy has occurred and natural intelligence is distinct from artificial intelligence. Accordingly, even acquired knowledge (ʿilm uṣūlī) cannot be attributed to artificial intelligence, let alone the presential knowledge (ʿilm uūrī). For example, in the concept of free will too, homonymy has occurred. When, under different conditions, a computer is able to select one option and leave another, this state is described as “free will”; however, this condition differs from the psychological state of free will. Using an analytical-descriptive method, the present study undertakes a conceptual analysis of several key terms in artificial intelligence and philosophical psychology.

کلیدواژه‌ها English

: Artificial Intelligence
Power
Free Will
Sensation
Learning
قرآن
1.       ابنسینا، حسین بن عبدالله (1383). الاشارات و التنبیهات. قم: بلاغه.
2.      ـــــــــــــــ (1379). النجاة. ویرایش و دیباچه محمدتقی دانش‌پژوه. چاپ دوم. تهران: دانشگاه تهران.
3.      ـــــــــــــــ (1375). الشفاء من کتاب الشفاء. تحقیق حسن حسن‌زاده آملی. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
4.      ـــــــــــــــ (بی‌تا). الشفاء، «الطبیعیات». قم: کتابخانه عمومی حضرت آیت‌‌الله العظمی مرعشی نجفی.
5.      تگمارک، ایان (1398). علم و دین. ترجمه بهاءالدین خرمشاهی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
6.      حسنی‌آهنگر، محمدرضا ‌‌و کنگاوری، محمدرضا (1389). اصول و مبانی هوش مصنوعی. تهران: نشر دانشگاه امام ‌‌حسین7.
7.      دی.هارت، ویلیام و دیگران (1381). فلسفه نفس. ترجمه امیر دیوانی. قم: انتشارات صداوسیما.
8.      راسل، استوارت جی و نورویگ، پیتر (1391). هوش مصنوعی راهبردی نوین. ترجمه دکتر حسین حاجرسولیها، تهران: نیاز دانش.
9.      راندل، بید و همکاران (1398). ذهن و آگاهی. ترجمه فروغ کیان‌زاده. تهران: پارسیک.
10.   شادی، مهدیه (1393). هوش مصنوعی. چاپ دهم. تهران: پوران پژوهش.
11.    صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1354ق). المبدأ و المعاد. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.
12.   طباطبائی، سیدمحمدحسین (1390). نهایة الحکمة. تحقیق غلامرضا فیاضی. چاپ چهارم. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
13.   غیاثوند، مهدی (1390). «معانی چهارگانه». نشریه ذهن. 12(45).ص 174 ـ147.
14.   کارکنبیرق، حبیب (1387). «نگرشی انتقادی به مسئله هوش مصنوعی قوی». نشریه ذهن. 10(36،37).  ص84 ـ 59.
15.   کورزویل، ری (1380). عصر ماشین‌های معنوی. ترجمه سیمین موحد، تهران: نشر پیکان.
16.   مسلین، کیت (1395). فلسفه ذهن از کتاب فهم فلسفه. ترجمه مهدی ذاکری. چاپ دوم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
17.   نصیرالدین طوسی محمد بن محمد (1383). شرح الاشارات و التنبیهات (ج1). تحقیق آیت‌‌الله حسن‌زاده آملی، قم: بوستان کتاب.
18.    https://youtu.be/T5yrC9gMKB4
19.  https://www.nytimes.com/08/03/2023/opinion/noam-chomsky-chatgpt-ai.html
20.    Lycan, William G, (1999). Mind and Cognition, An Ntbology. UK and USA: Blackwell.
21.    Dreyfus, Hubert L and ‌‌Dreyfus, Stuart E, (1992). Making A Mind Versus Modelling The Brain: Artificial Intelligence Back At A Branch-Point. The Philosophy of Artificial Intelligence. ED. Bu Margaret A. Boden. Oxford: Oxford University Press,
22.    https://eitaa.com/hekmatebaleghe/102.
 

  • تاریخ دریافت 21 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 20 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 18 خرداد 1404