حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

تبیین نظریه ابن‌سینا درباره حقیقت وحی و نقد و بررسی آن با رویکرد حکمت متعالیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار و عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی
2 مربی و عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی
چکیده
تبیین حقیقت وحی یکی از موضوعات کلیدی در اندیشه حکمای مسلمان است. سؤال اصلی این است که آیا الفاظ وحی نیز به‌طور مستقیم از سوی خداوند نازل شده‌اند یا نه. ابن‌سینا فرایند نزول وحی را در سه مرحله توضیح می‌دهد: نخست، افاضه حقایق وحیانی از سوی فرشته وحی؛ دوم، دریافت این حقایق به‌صورت معانی معقول، کلی و بسیط به‌وسیله عقل پیامبر؛ و سوم، تبدیل یا تنزل آن معارف کلی به حروف و کلمات در قوه تخیل پیامبر به واسطه فرشته وحی. او در مرحله سوم می‌کوشد نشان دهد که وحی الهی تحت تأثیر قوای ادراکی پیامبر قرار نمی‌گیرد. این تبیین بر اساس مبانی فلسفه مشاء شکل گرفته است. اما در حکمت متعالیه به چالش کشیده شده و ملاصدرا به ارائه تبیینی عمیق‌تر از حقیقت وحی پرداخته است. او معتقد است قرآن در سیر نزولی، و انسان کامل در سیر صعودی خود، چهار مرحله را طی می‌کنند و در هر مرتبه ویژگی‌های آن مرتبه را به خود می‌گیرند و پیامبر در هرمرتبه، وحی را متناسب با آن مرتبه دریافت می‌کند. این پژوهش به بررسی مبانی فلسفی دو نحله و نقد تبیین مشائی به‌وسیله اصول حکمت متعالیه می‌پردازد و در نهایت قضاوتی میان آنها ارائه می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

An Exposition of Ibn Sīnā’s Theory of the Reality of Revelation and Its Critique from the Perspective of Transcendent Philosophy

نویسندگان English

mahdi babaei alamshiri 1
mohammad najafi 2
1 ٰAssistant Professor and Faculty Member at the Imam Khomeini Education and Research Institute, Qom, Iran.
2 Lecturer and Faculty Member at the Imam Khomeini Education and Research Institute, Qom, Iran.
چکیده English

The elucidation of the reality of revelation constitutes one of the key subjects in the thought of Muslim philosophers. The principal question concerns whether the revealed words were also directly revealed by God or not. Ibn Sīnā explains the process of revelation in three stages: first, the emanation of revealed truths by the Angel of Revelation; second, the reception of these truths by the Prophet’s intellect in the form of intelligible, universal, and simple meanings; and third, the transformation or descent of these universal teachings into letters and words within the Prophet’s imaginative faculty through the mediation of the Angel of Revelation. In the third stage, Ibn Sīnā attempts to demonstrate that divine revelation is not influenced by the Prophet’s cognitive faculties. This account is grounded in the principles of Peripatetic philosophy. However, it is challenged within the framework of Transcendent Philosophy, where Mullā Ṣadrā offers a deeper explanation of the reality of revelation. He believes that the Qurʾān in the course of descent, and the Perfect Human Being in the course of his ascent, each traverse four stages and at each level, they acquire the properties of that level. The Prophet receives revelation at each level corresponding to that level. This study examines the philosophical foundations of these two intellectual traditions, critiques the Peripatetic account through the principles of Transcendent Philosophy, and ultimately provides an evaluation of the two approaches.

کلیدواژه‌ها English

Revelation
Ibn Sīnā
Active Intellect
Acquired Intellect
Imaginative Faculty
Dream
  1. قرآن کریم.

    1. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1383). رساله نفس، تصحیح موسی عمید. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
    2. ـــــــــــــــ (1379). التعلیقات. قم: مکتبة الاعلام الاسلامی.
    3. ـــــــــــــــ (1379). النجاة.تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
    4. ـــــــــــــــ (1375‌الف). النفس من کتاب الشفاء. تحقیق آیت‌الله حسن‌زاده آملی. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
    5. ـــــــــــــــ (1375ب). الاشارات و التنبیهات با شرح خواجه نصیرالدین طوسی. قم: نشر البلاغة.
    6. ـــــــــــــــ (1375ج). الالهیات من کتاب الشفاء. تحقیق آیتالله حسنزاده آملی. قم: مکتبة الاعلام الاسلامی.
    7. ـــــــــــــــ (1371). المباحثات، تحقیق و تعلیق محسن بیدارفر. قم: بیدار.
    8. ـــــــــــــــ (1363). المبدأ و المعاد، به اهتمام عبدالله نورانی. تهران: موسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل با همکاری دانشگاه تهران.
    9. ـــــــــــــــ (1362). الالهیات من کتاب الشفاء. تحقیق اهوانی.احمد فواد، قم: مکتبة آیةالله العظمی المرعشی النجفی.
    10. ـــــــــــــــ (1371ق). رسالة فی النفس و بقائها و معادها. قاهره: مطبعه عیسی البابی الحلبی و شرکاء.
    11. ـــــــــــــــ (1405ق). الشفاء،المنطق، المدخل. قم: مکتبة آیةالله العظمی المرعشی النجفی.
    12. ـــــــــــــــ (1400‌ق). رسائل(الرسالة العرشیة؛ مبحث عن القوی النفسانیة او کتاب فی النفس). قم: بیدار.
    13. ابن‌فارس، احمد بن فارس(1404ق). معجم مقاییس اللغة. قم: بوستان کتاب.
    14. ابن‌منظور، محمد بن مکرم ( 1416ق). لسان العرب. چاپ سوم. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    15. جوادی آملی، عبدالله (1390). ادب فنای مقربان. شرح زیارت جامعه کبیره (ج 7). قم: اسرا.
    16. ـــــــــــــــ (1383). تفسیر موضوعی قرآن کریم (ج 16). قم: اسرا.
    17. ـــــــــــــــ (1381الف). تفسیر موضوعی قرآن کریم. (ج 3). قم: اسرا.
    18. ـــــــــــــــ (1381ب). ادب فنای مقربان. شرح زیارت جامعه کبیره. (ج 1). قم: اسرا.
    19. ـــــــــــــــ (1379). تفسیر موضوعی قرآن کریم. (ج 9). قم: اسرا.
    20. ـــــــــــــــ  (1362‌). دروس معرفت نفس. تهران: مرکز انتشارات علمی و فرهنگی.
    21. حکمت، نصرالله (1389). متافیزیک ابنسینا. تهران: نشر الهام.
    22. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1402). اسرار الایات. تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.
    23. ـــــــــــــــ (1382). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیه. قم: بوستان کتاب.
    24. ـــــــــــــــ (1368). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعه. قم: مکتبه المصطفوی.
    25. ـــــــــــــــ (1363). مفاتیح الغیب. تهران: مؤسسه مطالعه و تحقیقات فرهنگی.
    26. ـــــــــــــــ (بی‌تا). تفسیر القرآن الکریم. قم: بیدار.
    27. طباطبایی، محمدحسین. (بیتا). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. دفتر انتشارات اسلامی.
    28. فیومی، احمد بن محمد (1425ق). المصباح المنیر. چاپ دوم. قم: دارالهجرة.

     

  • تاریخ دریافت 11 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 04 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 18 خرداد 1405