حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

نسبت علم و وجود ذهنی از دیدگاه آیت الله جوادی آملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 سطح سه حوزه علمیه قم
2 استادیار و عضو هیئت علمی جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران
چکیده
وجود ذهنی و علم، در کتب متداول درسی حوزه علمیه، در دو باب مدوّن شده‌اند. تبویب مختلف آن دو، حاکی از افتراق آنهاست؛ اما از سوی دیگر، مشارکت هر دو در اصل معرفت و شناخت، حاکی از اشتراک آنهاست. همین افتراق در عین اشتراک، موجب عدم فهم عمیق این دو مسئله مهم فلسفی می‌گردد. مضاف بر اینکه کمتر فیلسوفی به صورت مستقل و تفصیلی به بررسی تقابلی وجود ذهنی و علم پرداخته است. از سوی دیگر، دیدگاه رایج درباره وجود ذهنی و علم، این دو را یک حقیقت با دو لحاظ و اعتبار قلمداد می‌کند؛ اما آیت‌الله جوادی آملی در تقابل با این دیدگاه، وجود ذهنی و علم را دو واقعیت متباین به حساب می‌آورند. دیدگاهی که کمتر به آن پرداخته شده است و حاوی مطالبی دقیق و ارزنده است. پس در این تحقیق، از یک سو دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی بررسی می‌گردد و اصل نظریه ایشان به همراه چهار دلیل مستدل می‌گردد؛ سپس تأثّر سه مسئله فلسفی از این نظریه بیان می‌شود. آنچه در پایان به عنوان دستاورد این تحقیق به ثبت می‌رسد، تغایر وجودی علم و وجودی ذهنی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Relation between Knowledge and Mental Existence from the Perspective of Ayatollah Javadi Amoli

نویسندگان English

Mahdi Ahmadi 1
Mohammad Rezapoor 2
1 Level 3 Seminary Student, Qom Seminary
2 Assistant Professor and Faculty Member at the Al-Mustafa International University, Qom, Iran.
چکیده English

Mental existence and knowledge (ʿilm) are compiled in two separate chapters in the standard textbooks of the seminary curriculum. Their distinct classification suggests a differentiation between them; yet, their common participation in cognition and awareness suggests similarity between them. This simultaneous distinction and similarity has hindered a profound understanding of these two important philosophical issues. Moreover, few philosophers have undertaken an independent and detailed comparative analysis of mental existence and knowledge. On the other hand, the dominant view concerning mental existence and knowledge considers them to be a single reality with two different aspects or considerations. In contrast to this prevailing position, Ayatollah Javadi Amoli maintains that mental existence and knowledge are two distinct realities. This perspective has received comparatively little scholarly attention despite containing subtle and valuable insights. Accordingly, the present study examines Ayatollah Javadi Amoli’s view and expounds his original theory with four substantiated arguments. It then demonstrates the impact of this theory upon three philosophical problems. The final conclusion established by this research is the ontological distinctness between knowledge and mental existence.

کلیدواژه‌ها English

Mental Existence, Knowledge, Shadow Existence (al-wujūd al-ẓillī), Ayatollah Javadi Amoli, Object Known by Essence (maʿlūm bi&rsquo
l-dhāt), Object Known by Accident (maʿlūm bi&rsquo
l-ʿara), Distinctness of Knowledge and Mental Existence
1.       ابن‌سینا، حسین بن عبد الله (1375). النفس من کتاب الشفاء. تحقیق حسن حسن‌زاده آملی. قم: مکتب الإعلام الإسلامی.
2.      تهانوی، محمد اعلی بن علی (1996م). موسوعة کشاف إصطلاحات الفنون و العلوم. بیروت: مکتبة لبنان ناشرون.
3.      جوادی آملی، عبدالله (1381). ادب فنای مقربان (ج8). تحقیق محمد صفایی. چاپ سیزدهم. قم: مرکز نشر اسرا.
4.      ـــــــــــــــ (1398). انتظار بشر از دین. قم: مرکز نشر اسرا.
5.      ـــــــــــــــ (1398). تحریر الاصول (ج2). تنظیم یدالله مقدسی. چاپ دوم. قم: مرکز نشر اسرا.
6.      ـــــــــــــــ (1393). تحریر رساله الولایه (ج2). تحقیق حمیدرضا ابراهیمی. قم: مرکز نشر اسرا.
7.      ـــــــــــــــ (1388). تسنیم (ج5 و 26). تحقیق حسن واعظی محمدی. چاپ دهم. قم: مرکز نشر اسرا.
8.      ـــــــــــــــ (1386). رحیق مختوم. تنظیم محمد پارسانیا. چاپ سوم. قم: مرکز نشر اسرا.
9.      ـــــــــــــــ (1383). تفسیر موضوعی قرآن کریم (قرآن در قرآن) (ج1). تنظیم محمد محرابی. چاپ چهاردهم. قم: مرکز نشر اسرا.
10.   حسن‌زاده آملی، حسن (1387). شرح فارسی الأسفار الأربعة (ج2). گردآورنده: محمدحسین نائیجی. قم: بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم).
11.    خمینی، روح‌الله (1385). تقریرات فلسفه امام خمینی (ج1). محرّر: عبدالغنی موسوی اردبیلی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی1.
12.   سبزواری، هادی بن مهدی (1369). شرح المنظومه (ج2). شارح: حسن حسن‌زاده. تحقیق مسعود طالبی. تهران: نشر ناب.
13.   صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1378). المسائل القدسیّة (‌سه رساله فلسفی (متشابهات القرآن - المسائل القدسیة - أجوبة المسائل)). قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
14.   ـــــــــــــــ  (1368). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (ج3). قم: مکتبة المصطفوی.
15.   ـــــــــــــــ  (1360). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
16.   ـــــــــــــــ  (بی‌تا). المبدأ و المعاد. بی‌نا، بی‌جا.
17.   ـــــــــــــــ  (1363). مفاتیح الغیب. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران).
18.   طباطبایی، محمدحسین (1385). بدایةالحکمة. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم (مؤسسة النشر الإسلامی).
19.   ـــــــــــــــ (1384). نهایةالحکمة. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم (مؤسسة النشر الإسلامی).
20.  فارابی، محمد بن محمد (1364). فصول منتزعة. تحقیق نجار فوزی متری. تهران: محمد مکتبة الزهراء.
21.   فراهانی، علی (1390). رابطه و فرق علم با وجود ذهنی. پایان‌نامه سطح 3 حوزه علمیه، حوزه علمیه قم، قم.
22.  فخر رازی، محمد بن عمر (بی‌تا). المباحث المشرقیة. قم: انتشارات بیدار.
23.  قوشچی، محمد بن علی (بی‌تا). شرح تجرید الاعتقاد. چاپ سنگی، بی‌نا، بی‌جا.
24.  مطهری، مرتضی (1376). شرح منظومه مختصر. تهران: انتشارات صدرا.
25.  ـــــــــــــــ (1376). مجموعه آثار (ج5 و 9) تهران: انتشارات صدرا.

  • تاریخ دریافت 01 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 07 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 05 اسفند 1403