حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

صورت‌بندی فلسفی نظریه «ولایت» از منظر شهید آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (مدّظلّه‌العالی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکترای «فلسفه تطبیقی» دانشگاه شهید مطهری
چکیده
تبیینِ شهید آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (قدّس الله نفسه الزکیّه) از حقیقت «ولایت» متفاوت با تبیینِ رایج در میان علمای شیعه است؛ این تفاوت نه به‌معنای تهافت، بلکه از افقی متفاوت و با گستره‌ای بیشتر ارائه شده که تقریر مشهور را نیز زیر چتر خود می‌گیرد. در این تحقیق فارغ از مبانی قرآنی و حدیثیِ این تبیین، مسئله‌ اصلی این است که صورت‌بندی فلسفی این نظریه چگونه امکان‌پذیر است. برای پاسخ، «نظریه‌ نظام حق» به‌عنوان چارچوب نظری برگزیده و در ابتدا شرح مختصری از این نظریه ارائه می‌شود. در تحلیل هستی‌شناختی «حق» در ساحت تشریع، روشن می‌شود که «ولایت» تنها گزینه برای «ساختار توحیدی و حق‌بنیادِ جامعه» است. ولایت، تنزّل الوهیّت خداوند در مقام «فاعل بالعشق» در ساحت تشریع است. حقیقت وجودشناختی و تاروپودِ مناسبات اجتماعی در جامعه‌ توحیدی از جنس «ولایت» است که همان تجلّی نظام حق است. برای این تحقیق چهار ثمره‌ مهم می‌توان برشمرد: اوّلاً اتقان فلسفی و انسجام درونی و بیرونی این نظریه نمایان می‌شود؛ ثانیاً معنای بسیاری از معارف ثقلین درباره‌ اهمیت ولایت در حیات توحیدی، روشن‌تر می‌گردد؛ ثالثاً مبنای هستی‌شناسی جامعه در حیطه‌ فلسفه‌ علوم اجتماعی تبیین می‌شود و رابعاً گرهِ دوگانه‌ «اصالت فرد / اصالت جامعه» گشوده شده و با منحلّ‌شدنِ این دوگانه، راه برای امتداد نظری در علوم اجتماعی اسلامی، هموار می‌گردد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Philosophical Formulation of the Theory of Wilāyah (Divine Guidance) from the Perspective of Martyred Grand Ayatollah Khamenei

نویسنده English

Alireza Mollaahmadi
PhD Candidate in Comparative Philosophy, Shahid Motahhari University.
چکیده English

Martyr Grand Ayatollah Khamenei’s articulation of the reality of wilāyah differs from the prevalent interpretation among Shiʿi scholars. This difference, however, does not signify contradiction; rather, it represents an alternative horizon with a broader scope that also encompasses the prevalent account under its umbrella. Setting aside the Qurʾānic and ḥadīth-based foundations of this interpretation, the principal question of the present study concerns the possibility of constructing a philosophical formulation of this theory. To address this question, the “Theory of the Order of Truth” is adopted as the theoretical framework, and a concise exposition of this theory is first presented. Through an ontological analysis of “Truth” (ḥaqq) within the domain of legislation (tashrīʿ), it becomes evident that wilāyah is the sole option for a monotheistic and truth-based structure of society. Wilāyah is understood as the descent of Divine Lordship (ulūhiyyah) in the mode of the “agent by love” (ʿil bi’l-ʿishq) within the domain of legislation. The existential reality and the very fabric of social relations in a monotheistic society are of the nature of wilāyah, which is the very manifestation of the Order of Truth. This study yields four major implications. First, the philosophical precision as well as the internal and external coherence of this theory becomes evident. Second, the meaning of numerous teachings found in the Thaqalayn regarding the significance of wilāyah in monotheistic life is clarified. Third, the ontological foundation of society within the philosophy of the social sciences is explicated. Fourth, the dualism of “the primacy of the individual” versus “the primacy of society” is resolved. By dissolving this dichotomy, the way is paved for the theoretical extension of Islamic social sciences.

کلیدواژه‌ها English

Order of Truth
Truth-based Ontology
Wilāyah
Social Structure
Ayatollah Sayyid Ali Khamenei
  1. قرآن کریم

    1. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1391). «مجموعه رسائل ابنسینا». چاپ دوم. قم: انتشارات آیت اشراق.
    2. الهی قمشه‌ای، محیی‌الدین مهدی (1354). «حکمت الهی عام و خاص». چاپ سوم. تهران: انتشارات اسلامی.
    3. جوادی آملی، عبدالله (1394). تحریر ایقاظ النائمین. قم: انتشارات اسراء.
    4. ــــــــــــــــ (1396). تفسیر تسنیم، (ج45 ). قم: انتشارات اسراء.
    5. خامنه‌ای، سیدعلی (1401). تفسیر سوره بقره. چاپ اول. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
    6. ــــــــــــــــ (1397). خون دلی که لعل شد. چاپ دوم. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
    7. ــــــــــــــــ (1392). طرح کلّی اندیشه اسلامی در قرآن. چاپ دوم. قم: انتشارات صهبا.
    8. ــــــــــــــــ. بیانات در چهارمین نشست اندیشه‌هاى راهبردى به تاریخ 23/08/1391.
    9. ــــــــــــــــ. بیانات در دیدار با جمع کثیرى از دانشگاهیان و طلّاب حوزه‌هاى علمیه به تاریخ 29/09/1368.
    10. ــــــــــــــــ. بیانات در دیدار با دانشجویان دانشگاه فردوسى مشهد به تاریخ 25/02/1386.
    11. ــــــــــــــــ. بیانات در دیدار با مسئولان و کارگزاران نظام به تاریخ 27/01/1377.
    12. ــــــــــــــــ. بیانات در دیدار کارگزاران نظام به تاریخ 12/09/1379.
    13. ــــــــــــــــ. بیانات در دیدار مدیران و هنرمندان دفاع مقدس به تاریخ 06/07/1379.
    14. ــــــــــــــــ. بیانات در دیدار مسئولان و کارگزاران نظام به تاریخ 10/10/1373.
    15. دیدار شرکت‌کنندگان در کنگره‌ «نقش شیعه در پیدایش و گسترش علوم اسلامى» به تاریخ 22/2/1397.
    16. سهروردی، یحیی بن حبش (1380). مجموعه مصنفات شیخ اشراق. چاپ سوم. تهران: انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    17. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1391). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. چاپ دوم. تهران: انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا
    18. ــــــــــــــــ (1430ق). الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة. چاپ سوم.  قم: نشر طلیعةالنور.
    19. قراملکی، احد فرامرز (1388). روششناسی فلسفه ملاصدرا. تهران: انتشارات بنیاد اسلامی صدرا.

     

  • تاریخ دریافت 17 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 17 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 09 دی 1403