حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

سوبژکتیویسم عرفانی یا شهود سوبژه؛ چیستی، امکان و اعتبار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد تمام و عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی
چکیده
نوشتار پیش رو به چیستی سوبژکتیویسم عرفانی یا شهود سوبژه، امکان و اعتبار آن اختصاص یافته است. از آنجا که سوبژکتیویسم عرفانی بحث‌های گسترده و دشواری را در فلسفة عرفان، معرفت‌شناسی عرفان، فلسفة دین معاصر و نیز معرفت‌شناسی دینی رقم زده است، شایسته و بلکه بایسته است آن را کانون بحث و پژوهش قرار دهیم.
سوبژکتیویسم عرفانی یا شهود سوبژه، همچون سوبژکتیویسم معرفت‌شناختی یا صدق سوبژه، از تأثیرگذارترین و بنیادی‌ترین مبانی معرفتی است که در قلمرو دانش‌های پیش‌گفته و دیگر دانش‌های همگن نقشی اساسی دارد و نمی‌توان این نظریه یا رقیبش را نادیده انگاشت. از جمله تأثیرگذاری‌های آشکار این مبحث این است که در جهت‌گیری‌ها و بنای نظریه‌ها در این ساحت‌ها نقشی غیر قابل اغماض ایفا می‌کند.
مهم‌ترین دستاورد این پژوهش این است که تا چیزی عقلاً ممکن نباشد، شهود آن امکان ندارد. از این رو، نمی‌توان دعاوی خرافی و تناقض‌آلود را از راه ایمان و شهود سوبژه تثبیت کرد. بر پایه نگرش برگزیده، وحدت شخصی وجود، عقل‌ستیز نیست. در نتیجه، طبقه‌بندی‌ مکاشفات یا تجربه‌های عرفانی در بادی امر به عقل‌پذیر، عقل‌گریز و عقل‌ستیز نادرست است.

نوشتار پیش رو به چیستی سوبژکتیویسم عرفانی یا شهود سوبژه، امکان و اعتبار آن اختصاص یافته است. از آنجا که سوبژکتیویسم عرفانی بحث‌های گسترده و دشواری را در فلسفة عرفان، معرفت‌شناسی عرفان، فلسفة دین معاصر و نیز معرفت‌شناسی دینی رقم زده است، شایسته و بلکه بایسته است آن را کانون بحث و پژوهش قرار دهیم.
سوبژکتیویسم عرفانی یا شهود سوبژه، همچون سوبژکتیویسم معرفت‌شناختی یا صدق سوبژه، از تأثیرگذارترین و بنیادی‌ترین مبانی معرفتی است که در قلمرو دانش‌های پیش‌گفته و دیگر دانش‌های همگن نقشی اساسی دارد و نمی‌توان این نظریه یا رقیبش را نادیده انگاشت. از جمله تأثیرگذاری‌های آشکار این مبحث این است که در جهت‌گیری‌ها و بنای نظریه‌ها در این ساحت‌ها نقشی غیر قابل اغماض ایفا می‌کند.
مهم‌ترین دستاورد این پژوهش این است که تا چیزی عقلاً ممکن نباشد، شهود آن امکان ندارد. از این رو، نمی‌توان دعاوی خرافی و تناقض‌آلود را از راه ایمان و شهود سوبژه تثبیت کرد. بر پایه نگرش برگزیده، وحدت شخصی وجود، عقل‌ستیز نیست. در نتیجه، طبقه‌بندی‌ مکاشفات یا تجربه‌های عرفانی در بادی امر به عقل‌پذیر، عقل‌گریز و عقل‌ستیز نادرست است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Mystical Subjectivism or the Subject’s Vision: Its Nature, Possibility and Validity

نویسنده English

Mohammad Hoseinzadeh)(Yazdi)
Teacher ofFull Professor and Faculty Member at the Imam Khomeini Education and Research Institute.
چکیده English

The present study is devoted to an examination of the nature, possibility, and validity of mystical subjectivism, or the subject’s vision. Since mystical subjectivism has induced extensive and complex discussions in the philosophy of mysticism (ʿIrfān), mystical epistemology, contemporary philosophy of religion, and religious epistemology, it is appropriate or rather necessary to make it as the center of our inquiry and research. Mystical Subjectivism or the subject’s vision, just like the epistemological subjectivism or the subject-based truth, is one of the most influential and foundational epistemic principles that plays a significant role within the aforementioned fields and other related sciences. Neither this theory nor its rival position can be neglected. One of the obvious impacts of this topic is that it plays an undeniable role in shaping orientations and constructing theories within these domains. The most significant outcome of this study is the demonstration that as long as something is not rationally possible, its vision is not possible. Therefore, superstitious or self-contradictory claims cannot be validated through faith or subjective mystical vision. Based on the chosen perspective, the particular unity of existence is not contrary to reason. Hence, the initial classification of the intuitive visions and mystical experiences into rational, suprarational and anti-rational categories is incorrect.

کلیدواژه‌ها English

Criteria for Evaluating Visions
Authority of the Infallible
Mystical Subjectivism
Ecstatic Utterances
Unity of Existence
Suprarational
Universal Presential Knowledge
  1. قرآن کریم
  2. آشتیانی، سیدجلال‏الدین (1370). شرح مقدمه قیصری بر فصوص الحکم، چاپ سوم، تهران: امیرکبیر.
  3. آملی، سید حیدر (1368). رساله نقدالنقود فی معرفة الوجود، تصحیح هنری کربن و عثمان اسماعیل یحیی، چاپ دوم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی و انجمن ایران‌شناسی فرانسه.
  4. ـــــــــــــــ (1368). جامعالاسرار و منبعالانوار، تصحیح هنری کربن، چاپ دوم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی و انجمن ایران‌شناسی فرانسه.
  5. ابنترکه، صائن‌الدین علی (1360). تمهید القواعد. تصحیح سیدجلال‌الدین آشتیانی. تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و آموزش عالى.
  6. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1404ق). الشفاء، الالهیات. قم: کتابخانه آیت‏الله مرعشی نجفى.
  7. ابن‌عربى، محى‌الدین (بی‌تا)، الفتوحات المکیة (ج1). بیروت: دار الصادر.
  8. ابن‏فناری، محمد‌ بن‌حمزة (1363)، مصباح‏ الانس. تهران: فجر.
  9. استیس، والتر (1361). عرفان و فلسفه. ترجمه بهاءالدین خرمشاهی، چاپ دوم، تهران: سروش.
  10. باربور، ایان(1362). علم و دین. ترجمه بهاءالدین خرمشاهى، تهران: نشر دانشگاهى.
  11. تُرکه اصفهانی، علی بن محمد(1360)، قواعد التوحید، درتمهید القواعد، تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و آموزش عالى.
  12. تهرانی، سیدمحمدحسین (1390). توحید علمی و عینی در مکاتیب حکمی و عرفانی، مشهد: علامه طباطبایی.
  13. جوادی آملی، عبدالله (1372). تحریر تمهیدالقواعد، قم: انتشارات الزهراء.
  14. ـــــــــــــــ (1403). عین نضاخ (تحریر تمهیدالقواعد) (ج3)، چاپ سوم، قم: مرکز نشر  اسراء.
  15. حافظ شیرازى، شمسالدین محمد (1385).‏ دیوان حافظ، تصحیح محمد قزوینى و قاسم غنى‏، چاپ چهارم، تهران: زوار.
  16. حسین‏زاده، محمد (1402). اگزیستانسیالیسم مسیحی؛ سوبژکتیویسم و انسداد معرفت‌ دینی. مجله آیین حکمت، شماره 58.
  17. حسین‌زاده، محمد (1404). دلیل یا روش پژوهش نقلی؛ اعتبار، محدودیت و گستره. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی1.
  18. ـــــــــــــــ (1396)، روش تحقیق و روش‌شنایی پژوهش در معرفت‌شناسی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی:1.
  19. ـــــــــــــــ (1389). معرفت دینی؛ عقلانیت و منابع. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی1.
  20. ـــــــــــــــ (1394). منابع معرفت. چاپ دوم، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی1.
  21. ـــــــــــــــ (1390)، نگاهی معرفت‌شناختی به وحی، الهام، تجربه دینی و عرفانی و فطرت، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی1.
  22. حسین‌زاده یزدی، مهدی (1391). سوبژکتیویسم در ویتگنشتاین بر اساس تفسیر دیوید پیرس. برناد ویلیامز و ایلهام دیلمن، (پایان‌نامه)، دانشگاه علامه طباطبایی.
  23. رومی، جلال‌الدین محمد(1360). مثنوی معنوی. دفتر ششم، چاپ هفتم، تهران: امیرکبیر.
  24. شبسترى، شیخ محمود (1382). گلشن راز. کرمان: انتشارات خدمات فرهنگى کرمان.
  25. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1383ق). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة (ج2). تهران: دارالمعارف الاسلامیة.
  26. ـــــــــــــــ (1381). کسر أصنام الجاهلیة. تحقیق محسن جهانگیری، تهران: بنیاد حکمت صدرا.
  27. عبودیت، عبدالرسول (1385). درآمدی به حکمت صدرایی (ج1). تهران و قم: سمت و مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی1.
  28. صدرالدین قونوی، محمد بن اسحاق (1381). اعجاز البیان فی تفسیر ام القرآن. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
  29. ـــــــــــــــ (1416ق). الرسالة المفصحة در: المراسلات. تحقیق گوردون شوبر، بیروت: وزارت مرکزی، علوم و فنون آلمان.
  30. قیصری، داوود بن محمود (بی‌تا). شرح قیصری بر فصوص الحکم. قم: بیدار.
  31. کلینی، محمد بن یعقوب(1362). الکافی. چاپ دوم، تهران: انتشارات اسلامیه.
  32. لاهیجی، محمد (1351). شرح گلشن راز. به ‌نقل از جواد تهرانی، عارف و صوفی چه می‌گویند؟، چاپ سوم، تهران: کتابخانه بزرگ سلامی.
  33. نورى، یحیى (1354). جاهلیت و اسلام. چاپ ششم، تهران: مجمع مطالعات و تحقیقات اسلامى.
  34. ولى، شاه نعمت‌الله (1380). ‏دیوان شاه نعمتالله ولى. تحقیق عباس خیاطزاده، کرمان: انتشارات خانقاه نعمتاللهى.
  35. یزدان‌پناه، سید یدالله (1389). مبانی و اصول عرفان نظری. نگارش سید عطاء انزلی، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی:.
  36. Dancy, Jonathan & Earnest Sosa (1992) , A Companion to Epistemdogy, Basil Blackwell Ind., USA.
  37. Inwood, M. J (1992), A Hegel Dictionary, Blackwell, Oxford.
  38. Kant, Immanuel (1965), Critique of Pure Reason, trans. by Norman Kemp Smith, Macmilan & Co. Ltd. USA.
  39. Reese, William L. (1996), Dictionary of Philosophy and Religion, Humanities Press, NewJersey.

  • تاریخ دریافت 23 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 16 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 18 خرداد 1404