حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

چرایی انکار ولایت امیر مؤمنان(علیه السلام) با وجود اذعان به فضائل ممتاز ایشان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
علی اصغر قربانی 1
جواد سلیمانی امیری 2
1 دکترای تاریخ تشیع از مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی
2 دانشیار و عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی
چکیده
ولایت بر مردم، حق ذاتی و انحصاری خدای متعال است. خداوند حق خود را به برگزیدگانش، پیامبران و اوصیای ایشان واگذار کرده است. امیرالمؤمنین(علیه السلام) وصیّ پیامبر خاتم(صلی الله علیه واله) دارای فضائل و امتیازات انحصاری هستند که قرآن کریم و روایات نبوی به آن دلالت می‌کنند. ایشان در احتجاجات و مناشدات خویش بر حق ولایت بر دیگران، به آن فضائل استناد و استدلال می‌نمودند. با وجود اذعان مخالفان بر فضائل حضرت، آنان هیچ‌گاه حاضر به تن‌دادن به ولایت او نشدند. این، مسئله‌ای است که شگفتی حق‌طلبان را در طول تاریخ برانگیخته است. هدف از این پژوهش، بررسی علل عدم پذیرش امیرالمؤمنین7 از سوی شماری از مردم، چه به‌هنگام تعیین خلیفه یکم و چه سوم، با وجود اذعان به فضائل ایشان می‌باشد. این تحقیق به روش توصیفی- تحلیلی و با گردآوری کتابخانه‌ای مطالب انجام یافته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که زمینی‌انگاری و قبیله‌گرایی، عدل علوی، علل روانی‌ای همچون حسادت، حرص، بخل، حقد و عداوت، و نیز پایبندی بر عهدنامه «صحیفه»، ازجمله دلایل انکار و رویگردانی از ولایت امیرالمؤمنین(علیه السلام) بود.
کلیدواژه‌ها
انکار
روی‌گردانی
ولایت
امیرالمومنین(ع)
فضایل

موضوعات

عنوان مقاله English

The Reasons for Denying the Authority (Wilāyah) of the Commander of the Faithful, Imam Ali (a), Despite Acknowledgment of His Exceptional Virtues

نویسندگان English

AliAsgar Qorbani 1
Javad Soleimani Amiri 2
1 PhD in Shīʿī History, Imam Khomeini Education and Research Institute
2 Associate Professor and Faculty Member of Imam Khomeini Education and Research Institute.
چکیده English

Authority (wilāyah) over people is an inherent and exclusive right of God. He delegates this right to His chosen ones - prophets and their successors. Amīr al-Muʾminīn (a) as the successor of the Seal of the Prophets (s), possesses unique virtues and distinctions affirmed by the Qurʾān and Prophetic traditions. In his appeals and arguments for legitimate authority over others, he frequently cited these virtues as evidence. Despite acknowledgment of his exceptional virtues by opponents, they never submitted to his wilāyah. This phenomenon has historically perplexed seekers of truth. The present study aims to examine the reasons why some people rejected the authority of Amīr al-Muʾminīn, both at the time of the first and the third caliph, despite recognizing his virtues. The research employs a descriptive–analytical method with a library-based collection of sources. Findings indicate that worldly-mindedness and tribalism, the justice of Imam Ali (a), psychological factors such as jealousy, greed, stinginess, resentment, and enmity, as well as adherence to the covenant of the Ṣaḥīfah, were among the reasons for denying and turning away from the authority of Amīr al-Muʾminīn.

کلیدواژه‌ها English

Denial
Turning Away
Authority (Wilāyah)
Amīr al-Muʾminīn (a)
Virtues
Ṣaḥīfah

  1. قرآن کریم، ترجمه ناصر مکارم شیرازی.

    ** نهج‌البلاغة، (1414ق). گردآوری سیّدمحمد شریف‌رضی، تحقیق صبحی صالح، قم: هجرت.

    1. ابن‌حجر هَیتَمی، احمد (1425ق). الصواعق المحرقة فی الرد اهل البدع و الزندقه، بیروت: المکتبه العصریه.
    2. ابن‌حنبل، احمد (1994م). مُسند الإمام احمد بن حنبل، چاپ سوم، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    3. ابن‌شهرآشوب مازندرانى، محمد (1379ق). مناقب آل أبی‌طالب (ج3)، قم: علامه.
    4. ابن‌طاووس، سیّدرضی‌الدین على (1376). الإقبال بالأعمال الحسنة فیما یعمل مرة فی السنة (ج2)، تحقیق جواد قیومى اصفهانى، قم: دفتر تبلیغات اسلامى.
    5. ــــــــــــــــ (1416ق). التشریف بالمنن فی التعریف بالفتن‏، تحقیق مؤسسة صاحب الأمر، قم: مؤسسة صاحب الأمر.
    6. ــــــــــــــــ (1420ق). طرف من الأنباء و المناقب‏، تحقیق قیس العطّار، مشهد: تاسوعا.
    7. ـــــــــــــــــ (1413ق). الیقین باختصاص مولانا علیّ بإمرة المؤمنین‏، تحقیق اسماعیل انصارى زنجانى خوئینى، قم: دار الکتاب.
    8. ابن‌قتیبة الدینوری، عبدالله (1410ق). الإمامة و السیاسة (تاریخ الخلفاء)، تحقیق علی شیری، بیروت: دارالأضواء.
    9. ابن‌مشهدى، محمد (1419ق). المزار الکبیر، تحقیق جواد قیومى اصفهانى، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    10. استادی، کاظم (1400). اسرار آل‌محمد و سلیم بن قیس، با مقدمه محمدهادی یوسفی غروی، قم: مؤسسه بوستان کتاب.
    11. امینى، عبدالحسین (1416ق). الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب‏ (ج1و5)، قم: مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیه.
    12. ثعلبى، احمد (1422ق). الکشف و البیان (تفسیر الثعلبی) (ج10)، تحقیق ابى محمد ابن عاشور،بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    13. ثقفی، ابراهیم (1410ق). الغارات (ج1)، تحقیق سیّدعبدالزهراء حسینی، قم: دار الکتاب الإسلامی.
    14. خسروپناه، عبدالحسین (1383). کلام جدید، چاپ سوم، قم: حوزه علمیه قم.
    15. خویى، میرزاحبیب‌الله (1400ق). منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة (ج10)، تحقیق ابراهیم میانجى، چاپ چهارم، تهران: مکتبة الإسلامیة.
    16. دیلمى، حسن (1412ق). إرشاد القلوب إلى الصواب (ج2)، قم: الشریف الرضی.
    17. رازی، محمد (مرتضی) (بی‌تا). نزهَةُ الکِرام و بُستانُ العوام (ج1)، تهران: کتابخانه مرکزى و ادبیات دانشگاه تهران‏.
    18. زمخشرى، محمود (1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل (ج4)، ‌تصحیح مصطفى‏حسین احمد، چاپ سوم، بیروت: دار الکتاب العربی.
    19. سُلَیم بن قیس (1415ق). ‌کتاب سلیم بن قیس (ج1و2)، تحقیق محمدباقر انصاری زنجانی، قم: الهادى.
    20. شوشترى، سیّدنورالله (1367ق). ‏الصوارم المُهرقة فی نقد الصواعق المُحرقة، تحقیق سیّدجلال‌الدین حسینى‏، تهران: مطبة النهضة.
    21. طبرسى، احمد (1403ق). الإحتجاج على أهل اللجاج‏ (ج1)، تحقیق سیّدمحمدباقر موسوی خرسان، مشهد: نشر مرتضى‏.
    22. طبرسى، فضل (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن‏ (ج3)، ‌تصحیح سیّدهاشم رسولی محلاتی و سیّد فضل‏الله یزدى طباطبایى، چاپ سوم، تهران: ناصر خسرو.
    23. طوسى، ابوجعفر محمد (1414ق). الأمالی، قم: دار الثقافة.
    24. علم‌الهدی کاشانی، محمد بن فـیض (1388ق). معـادن الحکمة فی مکاتیب الائمة، تهران: مکتبة الصدوق.
    25. کتاب مقدس، ترجمه قدیم.
    26. کشى، محمد بن عمر (1363). اختیار معرفة الرجال (رجال الکشی) (ج1)، با تعلیقات میرداماد أسترآبادی، ‌تحقیق مهدی رجایى، قم: مؤسسة آل البیتD.
    27. مجلسى، محمدباقر (1403ق). بحار الأنوار (ج28، 29، 31، 37)، تحقیق جمعى از محققان، چاپ دوم، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    28. مجلسی، محمدباقر (1404ق). مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول‏ (ج5)، تحقیق هاشم رسولى محلاتى، چاپ دوم، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    29. محمودی، محمدباقر (1418ق). نهج السعادة فی مستدرک نهج البلاغة (ج2)، تصحیح عزیز آل طالب، ‌تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    30. مسعودی، على (بی‌تا). التنبیه و الإشراف، تصحیح عبدالله اسماعیل الصاوى، القاهرة: دار الصاوی.
    31. مفید، محمد بن محمد (1413ق). الجمل و النصرة لسید العترة فی حرب البصرة، تحقیق علی میرشریفى، قم: کنگره شیخ مفید.
    32. ــــــــــــــــ (1413ق). الفصول المختارة، تحقیق علی میرشریفى، قم: کنگره شیخ مفید.
    33. مُقاتل بن عطیّه (1423ق). أبهَی المِداد فی شرح مؤتَمر علماء بغداد (ج2)، شرح محمّد جمیل حمّود عامِلی، با مقدمه سیّد شهاب‌الدین مرعشی نجفی، بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات.
    34. واقدی، محمد بن عمر (1409ق). المغازى، تحقیق مارسدن جونس، چاپ سوم، بیروت: مؤسسة الأعلمى.
    35. ورّام، مسعود (1410ق). تنبیه الخواطر و نزهة النواظر (‏مجموعة ورّام) (ج2)، قم: مکتبه فقیه.
    36. الیعقوبی، احمد (بی‌تا). تاریخ الیعقوبى، بیروت: دار صادر

    37.  Madelung, Wilferd (1997). The Succession to Mohammad: A Study of the early Caliphate, London: Cambridge university press.

     

    اینترنت

    انتصاری، محمدحسین و یوسفی، مجتبی، «بررسی اشکالات وارده به کتاب سلیم بن قیس هلالی»، 5/11/1389:

    https://pajoohe.parsiblog.com/Posts//27.

    http://mojeroya.blogfa.com/page/a3.

     

  • تاریخ دریافت 08 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 15 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 09 آذر 1403