حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

اصالت ریاضیات و سکولاریزم علمی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار و عضو هیئت علمی مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران
چکیده
اصالت ریاضیات یکی از مهم‌‌ترین مشخصات علم جدید شناخته شده است. هدف از این مقاله نشان دادن تأثیر این اصل در سکولاریزم علمی است. این مقاله که با روش توصیفی تحلیلی نگاشته شده است نشان می‌‌دهد اصالت ریاضیات، نوعی چرخش نگاه به جهان است که اشیاء را به عدد فروکاسته و هر آنچه در قالب کمّیت قابل اندازه‌‌گیری نباشد، غیرعلمی تلقی می‌‌کند. بر همین اساس بخش مهمی از مفاهیم دینی و اخلاقی که قابل اندازه‌‌گیری نیستند، کنار نهاده می‌‌شوند. کمّیت‌‌گرایی، علوم انسانی و مفاهیم کیفی را نیز تحت تأثیر قرار داده است. این نگرش با اینکه مخالفت آشکاری با مفاهیم الهیاتی و اخلاقی ندارد، تأثیر ژرفی در سکولارشدن علوم دارد. پیامد دیگر این رویکرد غلبه نگرش مکانیکی به جهان و انسان و نیز نادیده گرفتن لایه‌‌های متعدد وجود است. علاوه بر اینها اصالت ریاضیات، سبک زندگی و نوع روابط انسانی بشر مدرن را نیز دائرمدار سود شمارش‌‌پذیر قرار می‌‌دهد. این دیدگاه اشکالات منطقی و معرفت‌‌شناختی متعدد دارد که در انتهای مقاله به آن پرداخته می‌شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Foundational Status of Mathematics and Scientific Secularism

نویسنده English

Abdollah Mohammadi
Assistant Professor and Faculty Member of Iranian Research Institute of Philosophy.
چکیده English

The foundational status of mathematics is recognized as one of the most important characteristics of modern science. The aim of this article is to demonstrate the influence of this principle on scientific secularism. Using a descriptive–analytical approach, the study shows that the foundational status of mathematics represents a fundamental shift in the worldview: it reduces objects to numbers and considers anything that cannot be measured quantitatively as non-scientific. Consequently, a significant portion of religious and ethical concepts, which are not quantifiable, is excluded. Quantitative orientation has also influenced the humanities as well as the qualitative concepts. Although this perspective does not overtly contradict theological or ethical notions, it has a major impact on the secularization of science. Another consequence of this approach is the predominance of a mechanistic view of man and the universe, as well as neglecting the multiple layers of existence. Furthermore, the foundational status of mathematics shapes modern lifestyles and human relationships around calculable benefits. This perspective also suffers from numerous logical and epistemological shortcomings, which are addressed at the end of the article.

کلیدواژه‌ها English

Foundational Status of Mathematics, Quantitative Orientation, Secular Science, Modern Science, René
؛ ؛ Gué
؛ ؛ non
  1. احمدی، بابک (1391). هایدگر و تاریخ هستی. تهران: نشر مرکز.
  2. اعوانی، غلام‌‌‌رضا (1375). حکمت و هنر معنوی. تهران: گروس.
  3. امیدی، مهدی؛ سبحانی، محمدتقی (1390). آیین عرفی، جستارهایی انتقادی در بنیادهای سکولاریسم. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  4. باربور، ایان (1392). دین و علم. ترجمه پیروز فطورچی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
  5. ــــــــــــــــ (1384). علم و دین. ترجمه بهاءالدین خرمشاهی. تهران: نشر دانشگاهی.
  6. برت، ادوین آرتور(1369). مبادی مابعدالطبیعی علوم نوین. ترجمه عبدالکریم سروش. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  7. تافلر، آلوین (1385). موج سوم. ترجمه شهین‌‌دخت خوارزمی. تهران: نشر علم.
  8. تیلور، چارلز (1393). شیوه‌‌‌های سکولاریسم. مندرج در «سکولاریسم از ظهور تا سقوط». ترجمه سیدرحیم راستی تبار. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  9. چالمرز، آلن اف (1390). چیستی علم، درآمدی بر مکاتب علم‌‌شناسی فلسفی. ترجمه سعید زیباکلام. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌‌ها (سمت)، مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی؛ شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
  10. روسی، پائولو (1393). تاریخ پیدایش علوم جدید. ترجمه بهاءالدین بازرگانی گیلانی. تهران: سروش.
  11. فولکیه، پل (1396). فلسفه عمومی یا مابعدالطبیعه. ترجمه دکتر یحیی مهدوی. تهران: دانشگاه تهران.
  12. کاپالدی، نیکلاس (1390). فلسفه علم، تکامل تاریخی مفاهیم علمی و پیامدهای فلسفی آنها. ترجمه علی حقی. تهران: سروش.
  13. کوستلر، آرتور (1390). خوابگردها. ترجمه منوچهر روحانی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  14. گلشنی، مهدی (1390). تحلیلی از دیدگاه‌‌های فلسفی فیزیکدانان معاصر. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  15. گنون، رنه (1372). بحران دنیای متجدد. ترجمه ضیاءالدین دهشیری. تهران: انتشارات امیرکبیر.
  16. گیلسپی، مایکل آلن (1398). ریشه‌‌های الهیاتی مدرنیته. ترجمه زانیار ابراهیمی. تهران: پگاه روزگارنو.
  17. نصر، سیدحسین (1393). دین و سکولاریسم، معنا و نحوه ظهور آنها در تاریخ اسلام. ترجمه سیدمحمدحسین صالحی. مندرج در «سکولاریسم از ظهور تا سقوط». قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  18. ــــــــــــــــ (1380). معرفت و امر قدسی. ترجمه فرزاد حاجی میرزایی. تهران: انتشارات فرزان‌‌روز.
  19. نواک، جرج (1384). فلسفه تجربه‌‌‌گرا، از لاک تا پوپر. ترجمه پیروز بابابی. تهران: آزادمهر.
  20. ویه‌‌تّا، سیلیو (1387). نقادی هیدگر بر ناسیونال سوسیالیسم و تکنیک. ترجمه منوچهر اسدی. تهران: نشر پرسش.
  21. هایدگر، مارتین (1377). راه‌‌های جنگلی. ترجمه منوچهر اسدی. تهران: درج.
  22. مقالات:
  23. اشعری، زهرا؛ قاسمی، هاجرالسادات (1393). تعلیم و تربیت از منظر نظریه اسلامی عمل در چالش با رویکرد رفتارگرایانه، در مجموعه مقالات نخستین کنگره بین المللی علوم انسانی اسلامی، جلد چهارم، تهران، آفتاب توسعه.
  24. هایک، فردریش آگوست فون ‌‌(1385). ادعاهای دروغین به نام دانش، ترجمه احمد میدری، اقتصاد سیاسی، تحول همه‌‌جانبه، شماره1، سال 1385.

24.    Berger, Peter -Ludwig (1967). The Sacred Canopy: Elements of a Sociological Theory of Religion. New York: Doubleday.

25.    William ‌‌‌Bernard (2006). RATIONALISM ‌‌‌in Donald Borchert. ‌‌‌ENCYCLOPEDIA OF PHILOSOPHY. vol 8. USA :Thomson Gale/MacMillan .

26.    Hunter, Ian, Secularisation: process, program, and historiography, Intellectual History Review ,27(1) , January 2017.

27.  Mclean, Iain and Alistair Mcmillian)2010) Concise Oxford dictionary of Politics. Oxford:Oxford University Press.

28.  Skovsmose ,Ole, Mathematics and Ethics , in Critical Mathematics Education, Springer Nature, 2023.

29.  Simons, Massimiliano, Bruno Latour and the Secularization of Science vol. 27, no. 6, 2019, pp. 925–954.

 

  • تاریخ دریافت 16 مهر 1403
  • تاریخ بازنگری 04 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 09 آذر 1403