حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

نگرشی بر حصر تعلق علم حصولی به ماهیت و علم حضوری به وجود از منظر علامه طباطبایی و استاد فیاضی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی سمنان، سمنان، ایران
2 دکترای دانشگاه معارف اسلامی (فلسفه و کلام)
چکیده
علامه طباطبایی با تفسیر خاصی که از اصالت وجود و اعتباریت ماهیت و تحلیل ویژهای که در مسئله وجود ذهنی قائل است، احکام متفاوتی برای ماهیات نسبت به وجودها و أعدام و اوصاف آنها قائل است که منجر به اختصاص علم حصولی به ماهیت و علم حضوری به وجود شده است. بر همین اساس، تعریفی بدیع از علم حضوری و حصولی ارائه کرده است. علامه همچنین علم حصولی به واجب‌الوجود و علم حضوری به ماهیات را ممتنع عقلی می‌شمارد.
این پژوهش بر آن است تا با روشی توصیفی-تحلیلی از منظر استاد فیاضی به این مسائل فلسفی نظری افکند و از رهگذر مقایسه، به تفاوت‌های چشمگیر ناشی از تفسیر اصالت وجود توسط دو متفکر تاکید نماید. استاد فیاضی اصالت وجود را به گونه‌ای دیگر تفسیر می‌کند و ادله وجود ذهنی را ناتمام می‌خواند. ایشان انقسام مفاهیم به حقیقی و اعتباری و تفکیک مفهوم ماهیت از وجود و عدم و اختصاص علم حصولی به ماهیت و اختصاص علم حضوری به وجود و امتناع علم حصولی به واجب و امتناع علم حضوری ممکن و واجب، به ماهیات را عاری از حقیقت می‌شمارد. استاد فیاضی، دلیل بر این نتایج فلسفی را مبانی مورد بحث آن می‌داند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Study on the Restriction of Acquired Knowledge to Quiddity and Presential Knowledge to Existence from the Perspective of ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī and Ustād Fayyāzī

نویسندگان English

Rouhollah Sadrollahi 1
Hadi Malekzadeh 2
1 Assistant Professor and Faculty Member of Semnan University of Medical Sciences, Iran.
2 PhD, University of Islamic Sciences (Philosophy and Theology).
چکیده English

ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī, based on his distinctive interpretation of the primacy of existence (aṣālat al-wujūd) and the mentally posited nature of quiddity (iʿtibāriyyat al-māhiyya), as well as his particular analysis of the problem of mental existence, assigns different rulings to quiddities as opposed to existents, non-existents, and their attributes. This leads to the confinement of acquired knowledge to quiddity and presential knowledge to existence. On this basis, he offers innovative definitions of both acquired and presential knowledge. ʿAllāmah further maintains that acquired knowledge of the Necessary Being and the presential knowledge of quiddities is rationally impossible. This study, employing a descriptive–analytical method, examines these philosophical issues from the standpoint of Ustād Fayyāzī. Through comparative analysis, it highlights the significant divergences arising from the differing interpretations of the primacy of existence held by these two thinkers. Ustād Fayyāzī offers an alternative reading of primacy of existence and considers the arguments for mental existence incomplete. He rejects the division of concepts into real and conventional, the separation of the concept of quiddity from existence and non-existence, the confinement of acquired knowledge to quiddity, and the confinement of presential knowledge to existence. He also denies the impossibility of acquired knowledge of the Necessary Being and the impossibility of the contingent and Necessary Being’s presential knowledge of quiddities. He considers the foundational premises under discussion as the reason for these philosophical conclusions.
 

کلیدواژه‌ها English

Primacy (Aṣālat)
Mentally Posited (Iʿtibāriyyat)
Existence
Quiddity
Mental Existence
Acquired Knowledge
Presential Knowledge
  1. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1981م). عیون الحکمة. تحقیق عبدالرحمن بدوی. چاپ دوم. بیروت: دارالقلم.
  2. جونز ارنست، یز دالبی (1350). اصول روانکاوی فروید. ترجمه هاشم رضی. چاپ سوم. تهران: انتشارات آسیا.
  3. خندان، علی‌اصغر (1384). مغالطات. چاپ دوم. قم: بوستان کتاب.
  4. سهروردی، یحیی بن حبش (1380). مجموع مصنفات شیخ اشراق (ج1). تصحیح هانری کربن. چاپ سوم. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  5. ‌شهرزوری، شمس‌الدین محمد (1383). رسائل الشجرة الالهیه فی علوم الحقایق الربانیة. تهران: موسسه حکمت و فلسفه ایران.
  6. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1981م). الحکمة المتعالیه (ج 1و2). چاپ سوم. بیروت: دار احیاء التراث.
  7. طباطبایی، سیدمحمدحسین (1385). نهایة الحکمة(ج 1و4). تعلیقه غلام‌رضا فیاضی. چاپ سوم. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  8. ـــــــــــــــ (1422ق). بدایة الحکمة. تحقیق عباس علی زارعی سبزواری. چاپ هجدهم. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  9. ـــــــــــــــ (1424ق). نهایة الحکمة. تعلیقه عباس علی زارعی سبزواری. چاپ هجدهم. قم: موسسه نشر اسلامی.
  10. فیاضی، غلام‌رضا و دیگران (1392). «چیستی معنا». آیین حکمت، 5(16)، ص160-125.
  11. فیاضی، غلام‌رضا (1397). معرفت شناسی اسلامی(ج1). تحقیق و نگارش رضا درگاهی فر. قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  12. ــــــــــــــــــ (1388). هستی و چیستی در مکتب صدرایی. تحقیق و نگارش حسین‌علی شیدان شید. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  13. قطب‌الدین رازی، محمد بن محمد (1403ق). شرح الإشارات و التنبیهات للطوسی (مع المحاکمات) (ج3). قم: دفتر نشر الکتاب.
  14. کاپلستون، فردریک (1385). تاریخ فلسفه یونان و روم (ج1). ترجمه سید جلال‌الدین مجتبوی. چاپ پنجم. تهران: انتشارات سروش.
  15. ــــــــــــــــ (1385). تاریخ فلسفه از دکارت تا لایبنیتس(ج4). ترجمه غلام‌رضا اعوانی. چاپ دوم. تهران: انتشارات سروش.
  16. ــــــــــــــــ ‌(1382). تاریخ فلسفه از هابز تا هیوم (ج5). ترجمه امیر جلال‌الدین اعلم. چاپ چهارم. تهران: انتشارات سروش.
  17. ــــــــــــــــ(1382). تاریخ فلسفه از هابز تا هیوم (ج7). ترجمه داریوش آشوری. چاپ سوم. تهران: انتشارات سروش.
  18. ـــــــــــــــــ (1382). تاریخ فلسفه از بنتام تا راسل (ج8). ترجمه بهاءالدین خرم‌شاهی. تهران: انتشارات سروش.
  19. ملک‌زاده، هادی؛ میرباقری، محمدمهدی (1398). «قرآن، منطق، انسان و اکتشاف نفس‌الامر جهان». قبسات. 24(94)، ص193-163.
  20. یزدی مولی عبدالله، شهاب‌الدین (1412ق). حاشیة علی تهذیب المنطق. چاپ دوم. قم: موسسة النشر الاسلامی.

  • تاریخ دریافت 14 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 03 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 09 آذر 1403