حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

تبیین بالذات یا بالعرض بودن توجه در ارتباط انسانها با یکدیگر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش‌پژوه سطح چهار مرکز تخصصی فلسفه اسلامی
چکیده
انسان‌ها همواره در حال توجه و اراده هستند؛ یعنی در حال انتخاب و خواستن یک حقیقت از میان حقایق دیگر هستند. یکی از مباحثی که همیشه در میان انسانها مطرح بوده و هست، توجه و عدم توجه آنان به یکدیگر در روابط دوستانه، خانواده و همسایگی خویش است. بی‌تردید منشأ برخی از نزاع‌های خانوادگی و اختلافات را در همین موضوع، یعنی نبود توجه یا کم بودن توجه و یا جهت‌داری آن می‌توان جست. از مسائل مرتبط با این موضوع که کمتر مورد توجه واقع شده است، آن است که اساساً توجه انسانها به چه اموری تعلق می‌گیرد؟ آیا توجه افراد به یکدیگر بالذات است یا بالعرض؟ اساساً آیا با دقت عقلی و نه عرفی، ممکن است کسی به چیزی و یا به شخصی، به خاطر خود آن چیز و آن شخص توجه کند؟
ما در این مقاله با توضیح معنای بالذات و بالعرض و با کمک مباحث فلسفی به این نتیجه رسیده‌ایم که توجه بالذات فقط معطوف به ذات فاعل شناسا می‌باشد و چون این ذات دارای شئون گوناگون است، هرگونه توجه به افراد نیز از مرتبه وجودی آن ذات نشئت می‌گیرد. آنگاه در ادامه به اقسام توجه بالعرض یعنی توجه الهی و توجه نفسانی اشاره کرده و مقایسه‌ای نیز میان آن دو داشته‌ایم.
 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

An Explication of Attention in Human Interpersonal Relations - Intrinsic or Extrinsic?

نویسنده English

Mahdi Zolghadr
Level Four Student, Islamic Philosophy Specialized Center
چکیده English

Human beings are perpetually in the state of attention and volition - that is, they are constantly selecting and desiring one reality over others. One of the enduring issues in human life concerns the presence or absence of attention people give to one another in friendships, family relations, and neighborly interactions. Undoubtedly, some of the family conflicts and disputes can be traced back to this very matter: a lack of attention, insufficient attention, or directed attention. A related issue that has received little scrutiny is this: What is the fundamental object of human attention? Is a person’s attention to another human being intrinsic or merely extrinsic? More precisely, from a strictly rational and not conventional standpoint, is it even possible for someone to pay attention to an object or to a person for the sake of that very object or person? In this article, by explicating the meanings of intrinsic and extrinsic and employing relevant discussions in philosophy, we argue that intrinsic attention is directed solely toward the very essence of the knowing agent. Since this essence possesses multiple aspects, any form of attention towards other individuals ultimately originates from an existential level of that essence. The paper then examines the types of extrinsic attention - namely divine attention and psychic (soul-based) attention - and offers a comparative analysis between the two.

کلیدواژه‌ها English

Divine Attention
Psychic Attention
Human Relations
Intrinsic
Extrinsic
  1. قرآن کریم 

    1. اتیکسون و دیگران (۱۳۹۸). زمینه روانشناسی هلیگارد. ترجمه محمدنقی براهنی و دیگران. چاپ سی و چهارم. تهران: انتشارات رشد.
    2. پاینده، ابوالقاسم (1382). نهج الفصاحة. چاپ چهارم، تهران: انتشارات دنیاى دانش‏.
    3. حسن‌زاده آملی، حسن (1386). دروس شرح اشارات و تنبیهات. قم: کتاب‌سرای اشراق.
    4. ــــــــــــــــ  (1385). عیون مسائل النفس و سرح العیون فی شرح العیون‏. چاپ دوم، تهران: امیرکبیر.
    5. سید رضی (1414ق). نهجالبلاغه. قم: هجرت.
    6. طبرسى، رضی‌الدین (1370). مکارم الأخلاق‏‏، چاپ چهارم. قم: انتشارات شریف رضى‏.
    7. مولوی، جلال‌الدین محمد (1386). مثنوی معنوی، چاپ ششم. تهران: انتشارات اقبال.
    8. سعدی، مصلح (1382). کلیات سعدی. تهران: انتشارات بهزاد.
    9. شیخ قمی، عباس (1379ق). منتهی الآمال. تهران: انتشارات اسلامیه.
    10. درویل، لیونور، (1358). کاربرد روانشناسی در تدریس. ترجمه محمدپارسا.
    11. مصباح یزدی، محمدتقی (1386). آموزش فلسفه (ج2). چاپ هفتم. تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
    12. علامه مجلسی، محمدباقر (بی‌تا). بحارالانوار (ج43). بیروت: موسسة الوفاء.
    13. طباطبایى، سیدمحمدحسین (1416 ق). نهایة الحکمة. چاپ دوازدهم. قم: مؤسسة النشر الإسلامی‏.
    14. مطهری، مرتضی (1386). مجموعه آثار. (ج3 و 6 و 18 و 22). چاپ یازدهم، تهران: صدرا.
    15. ــــــــــــــ  (1385). تعلیم و تربیت در اسلام. چاپ پنجاه و پنجم. تهران: صدرا.
    16. ــــــــــــــ  (1385). علل گرایش به مادیگری. چاپ بیست و هفتم. تهران: صدرا.
    17. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1981م). الحکمةالمتعالیة فیالاسفارالاربعة (ج1 و 2 و 7). چاپ سوم. بیروت: داراحیاء تراث.
    18. ــــــــــــــــ (1340‏). رساله سه اصل. (ج‏1).تهران: دانشگاه علوم معقول و منقول تهران‏.
    19. ــــــــــــــــ (1302 ‌ق). مجموعة الرسائل التسعة. تهران‏. ‏
    20. ــــــــــــــــ (1366). تفسیر القرآن الکریم. (ج‏7). به تحقیق محمد خواجوی. چاپ دوم. قم: انتشارات بیدار.
    21. ــــــــــــــــ (بی‌تا). ایقاظ النائمین. تصحیح از دکتر محسن مؤیدى. ‏انجمن اسلامى حکمت و فلسفه ایران‏.
    22. موسوی خمینی، سیدروح‌الله (1384). آداب الصلاة. چاپ دوازدهم. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی."
    23. ــــــــــــــــ  (1385). چهل حدیث. چاپ سی و ششم. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
    24. یزدانپناه، سید یدالله (1397)، مبانی و اصول عرفان نظری.چاپ هفتم. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

  • تاریخ دریافت 19 اسفند 1401
  • تاریخ بازنگری 19 اردیبهشت 1402
  • تاریخ پذیرش 09 مهر 1403