حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

مطالعه هیجان روان‌شناختی در حکمت ابن‌سینا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه فلسفه و حکمت دانشگاه شاهد تهران، ایران.
2 استادیار گروه روانشناسی دانشگاه شاهد تهران، ایران.
چکیده
هیجانها به مثابه جزء جداییناپذیر حیات آدمی، در تنظیم روابط فردی، اجتماعی و مدیریت تصمیمگیریها به انسان یاری میرسانند. این پژوهش با هدف مطالعه و ردجویی هیجان به معنای روانشناختیاش، در حکمت ابنسینا بنا نهاده شده است. روش تحقیق در این پژوهش ترکیبی از روشهای سمانتیکی و تحلیلی- منطقی بوده و از تکنیکها و ابزارهای موجود در روشهای تحلیل اَسنادی استفاده شده است. یافتههای تحقیق نشان داد: هم در روانشناسی و هم در حکمت سینوی، وجود مولفههای شناختی و رفتاری هیجانات مورد تاکید است. بوعلی هیجانات را حاصل تعامل عقل نظری و عملی با قوه شوقیه و منبعث از ادراکات حسی و یا عقلی در نظر میگیرد. او در برخی هیجانها افزون بر مؤلفههای شناختی و رفتاری، بر مؤلفه احساسی نیز اصرار دارد. هرچند در هیجاناتی مانند لذت و رنج، به شکلی پریشان، تنها بر مولفهشناختی تأکید میورزد و چشم از ابعاد دیگر آن فرو میبندد. همچنین با نظر به آنچه از اندیشههای بوعلی در بحث هیجانات به دست میآید، تقسیم هیجان به مثبت و منفی (همچنان که در برخی منابع روانشناسی مطرح است)، تقسیم قابل دفاعی نمی‌‌تواند باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Psychological Notion of Emotion in the Philosophy of Ibn Sīnā

نویسندگان English

mohammadjavad pashaei 1
mahmoud khaliian shalamzary 2
1 . Associate Professor, Department of Philosophy and Wisdom, Shahed University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Psychology, Shahed University, Tehran, Iran.
چکیده English

Emotions, as an inseparable part of human life, assist in regulating interpersonal and social relationships and in managing decision-making processes. This study aims to examine and trace the concept of emotion in its psychological sense within the philosophical framework of Ibn Sīnā. The research method combines semantic and analytical–logical approaches, employing the techniques and tools available in document analysis methods. The findings indicate that in both psychology and Avicennian philosophy, the cognitive and behavioral components of emotions are emphasized. Ibn Sīnā considers emotions to result from the interaction between the theoretical and practical intellect with the appetitive faculty (al-quwwah al-shawqiyyah), originating from either sensory or intellectual perceptions. In certain emotions, he insists not only on cognitive and behavioral components but also on an affective component. However, in emotions such as pleasure and pain, in a somewhat disordered manner, he focuses solely on the cognitive component, overlooking other dimensions. Furthermore, based on Ibn Sīnā’s thoughts on emotions, the division of emotions into “positive” and “negative,” as found in some psychological sources, cannot be defended.
 

کلیدواژه‌ها English

Emotion
Psychology
Motivating Faculty (al-Quwwah al-Muḥarrikah)
Appetitive Faculty (al-Quwwah al-Shawqiyyah)
Anger
Desire (Shahwah)
1. آذربایجانی، مسعود (1399). تبیین هیجان از منظر روان‌شناسی و فلسفه اسلامی. نشریه حکمت اسلامی. 7(3). ص 51-9.
2. آذربایجانی، مسعود؛ موسوی اصل، سید مهدی (1385). درآمدی بر روانشناسی دین. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه؛ تهران: سمت.
3. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1381). إشارات و تنبیهات. تحقیق مجتبی زارعی. قم: بوستان کتاب.
4. ـــــــــــــــ (بی‌تا الف). رسائل ابن‌سینا. قم: بیدار.
5. ـــــــــــــــ (1364). رسالۀ أضحویه. ترجمه حسین خدیوجم. چاپ دوم. تهران: اطلاعات.
6. ـــــــــــــــ (1370). رسالة الطیر ابن‌سینا. شرح ابن‌سهلان ساوی و عمر بن سهلان. تصحیح محمدحسین اکبری. تهران: الزهراء.
7. ـــــــــــــــ (1383). رسالۀ نفس. تصحیح موسی عمید. همدان: دانشگاه بوعلی.
8. ـــــــــــــــ (1405 ق). الشفاء (الطبیعیات). (ج 2). تصحیح ابراهیم مدکور و تحقیق سعید زاید. قم: کتابخانه عمومی حضرت آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی.
9. ـــــــــــــــ (بی‌تا ب). عیون الحکمة. قم: بیدار.
10. ـــــــــــــــ (1379)، النجاة من الغرق فى بحر الضلالات. ‏مقدمه و تصحیح از محمدتقى دانش‌پژوه. تهران: انتشارات دانشگاه تهران‏.‏
11. اتکینسون، ریتا ال و دیگران (1400). زمینه روان‌شناسی هیلگارد، ترجمه محمدنقی براهنی و همکاران. تهران: رشد.
12. پلاچیک، رابرت (1371). هیجان‌ها، حقایق، نظریه‌ها و یک مدل جدید. ترجمه محمود رمضان زاده. مشهد: موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی.
13. دیبا، حسین (1391). نقش عواطف و هیجانات در اخلاق. حکمت اسراء. (13). ص60-25.
14. رستمی جاهد، فاطمه؛ پاشایی، محمد جواد (1401). لذت و رنج ازمنظر بوعلی سینا و علامه طباطبایی. دوفصلنامۀ علمی حکمت سینوی. 26 ( 68). ص288 – 369.
15. ریو، جان مارشال (1398). انگیزش و هیجان. ترجمه مهدی گنجی. ویراست هفتم. تهران: نشر ساوالان.
16. شجاعی، محمدصادق (1397). انگیزش و هیجان، نظریه‌های روان‌شناختی و دینی. چاپ سوم. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
17. شولتز، دوان پی و سیدنی، آلن شولتز ( 1372). تاریخ روان‌شناسی نوین. ترجمه سیف. تهران: رشد.
18. نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (1405 ق). تلخیص المحصل. بیروت: دار الاضواء.
19. عمید، حسن (1345). فرهنگ عمید. تهران: انتشارات جاویدان علمی.
20. فرامرز قراملکی، احد (1380). روش‌شناسی مطالعات دینی. مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
21. فرانکن، رابرت (1389). انگیزش و هیجان. ترجمه حسن شمس اسفند آباد، غلامرضا محمودی و سوزان امامی پور. تهران: نشر نی.
22. محسنی، نیک‌چهره (1383). نظریه‌ها در روان‌شناختی رشد: شناخت، شناخت اجتماعی، شناخت و عواطف. بی‌جا: پردیس.
23. معین، محمد (بی‌تا). فرهنگ معین. بی‌جا: مؤسسه انتشارات امیرکبیر.
24. ناییجی، محمدحسین (1387). ترجمه و شرح کتاب نفس شفا. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
25. هافمن، کارل؛ مارک ورنوری؛ جودیت ورنوری (1379). روان‌شناسی عمومی از نظریه تا کاربرد. ترجمه هادی بحیرایی و همکاران. تهران: ارسباران.
26. هفرن، کیت؛ بونیول، ایلونا (1394). روان‌شناسی مثبت‌نگر. ترجمه محسن زندی و محمدتقی تبیک. قم: موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث. پژوهشگاه قرآن و حدیث.
27.    APA College Dictionary of Psydfology. 1st ed. American Psychological Association, (2009). negative emotion & positive emotion, p.694 & 810.
28.  Eysenck, M.W. (2000), psychology, psychology Press.
29.    Ekman,p. (2003), Emotions Revealed: Recognizing Faces and Feelings to improve Communication and Emotional life. New York: Henry Holt and Company,LLC.
30.    Izard, C. E. (2010). The many meanings/aspects of emotion: Definitions, functions, activation, and regulation. Emotion Review, 2(4), 363–370.
31.    Kalat, j.w.&m.n.shiota.(2007). Emotion, Thomson.
32.    Kleinginna & Kleinginna (1981), "A Categorized List of Emotion Definitions, with Suggestions for a Consensual Definition", Journal of Motivation and Emotion, vol.5, pp.345-379.
33.    Izard CE, King KA, Trentacosta CJ, Morgan JK, Laurenceau J-P, Krauthamer Ewing ES. (2008), Accelerating the development of emotion competence in Head Start children: effects on adaptive and maladaptive behavior. Dev Psychopathol; 20(1): 369–397.
34.    Fredrickson, B. L. (2008). Promoting positive affect. In M. Eid & R. J. Larsen (Eds.), The science of subjective well-being (pp. 449-468). New York: Guilford.

  • تاریخ دریافت 13 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 22 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 09 دی 1403