حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

واکاوی تأثیر نظریه اصالت و تشکیک وجود بر ماهیت و اجزای حقیقی آن در نظام حکمت صدرایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 . استادیار گروه معارف، دانشکده الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 استادیار گروه فلسفه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
3 دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان های خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
چکیده
اصالت و تشکیک در وجود پس از اعتباری دانستن ماهیت، تاثیراتی در مباحث مربوط به ماهیت از جمله جنس و فصل دارد. نگارنده می‌‌کوشد با تکیه بر اصالت وجود و تشکیک در آن، با عبور از تلقی‌‌های مرسوم در این‌‌باره، نشان دهد که اولاً فصل از سنخ مفاهیم وجودی است نه ماهوی و ثانیاً احکام تابع جنس و فصل به کلی تغییرمی‌‌یابد تا در واقع پاسخی ارائه کند به این پرسش مهم که اگر اصالت وجود و بساطت وجود در نظام صدرایی دیدگاهی پذیرفته‌‌شده است چگونه فصل و امتیاز در یگانه‌‌انگاری وجود معنا می‌‌شود. توجه به این پرسش، تفکیک‌‌های مرسوم میان موجودات که مبتنی بر مباحث جنس و فصل با تلقی‌‌های رایج فلسفی بود را، منحل می کند و نظامی صحیح با عنایت به نظریه اصالت و تشکیک وجود پی‌‌ریزی خواهد شد. به علاوه، طبق نگاه دقیق به تشکیک در وجود که مابه‌‌الامتیاز عین مابه‌‌الاشتراک است، فصل اشیاء از هویت تمایزی و تقابلی به هویت تشکیکی و طولی برمی‌گردد. در این نوشتار با روش توصیفی- تحلیلی وابزار کتابخانه‌ا‌ی و توجه به نظریه اصالت وجود بازخوانی مجددی نسبت به فصل اشیاء صورت گرفته است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analysis of the Impact of the Doctrine of the Primacy and Gradation of Existence on Its Quiddity and Real Components in the Sadrian Philosophical Syst

نویسندگان English

mohammad shirvany 1
rohola sory 2
mohammad heshmaty 3
1 Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Theology, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran..
2 Assistant Professor, Department of Philosophy, Faculty of Literature and Humanities, Kharazmi University, Tehran, Iran.
3 PhD Candidate in Islamic Philosophy and Theology, Allameh Tabataba’i University.
چکیده English

The doctrines of the primacy (aṣālat) and gradation (tashkīk) of existence, after considering quiddity (māhiyyah) as a mental construct, have significant implications in discussions on quiddity, including genus and differentia. Drawing on the principles of the primacy of existence and its gradation, this study aims to move beyond conventional interpretations and shows that: (1) differentia belongs to the category of existential concepts and not quiddative; and (2) the rules associated with genus and differentia are entirely transformed. This serves as a response to the crucial question: if the primacy and simplicity of existence are accepted in the Sadrian system, how can differentia and distinction be meaningfully defined on the basis of the unity of existence? Addressing this question dissolves the customary categorizations of beings that is based on traditional genus–differentia framework and establishes a coherent system grounded in the doctrines of the primacy and gradation of existence. Moreover, according to the precise understanding of gradation of existence, where the differentiating aspect is identical to the common aspect, the differentia of entities shifts from identity by distinction and opposition to a gradational and hierarchical one. Using a descriptive–analytical method and library-based research, this paper re-examines the differentia of entities through the lens of the primacy of existence.

کلیدواژه‌ها English

Differentia of Entities
Quiddity
Primacy of Existence
Gradation of Existence
Mullā Ṣadrā
1. ابراهیم دینانی، غلامحسین (1370)، قواعد فلسفی در فلسفه اسلامی (ج1). چاپ دوم. تهران: نشر موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
2. ابن‌‌سینا، حسین بن عبدالله (1370)، الهیات نجات، تهران: انتشارات فکر روز.
3. ـــــــــــــــ (1375)، الاشارات و تنبیهات مع الشرح للمحقق نصیرالدین طوسی، چاپ دوم، تهران: سروش.
4. ـــــــــــــــ (1375)، الالهیات من الکتاب الشفاء، بی‌‌جا: انتشارات مرکز نشر المکتب الاعلام الاسلامی.
5. حلی، حسن بن یوسف (1363)، جوهرالنضید فی شرح منطق التجرید، بی‌‌جا: ‌‌انتشارات المکتب الاعلام الاسلامی.
6. سبزواری، ملاهادی (1384)، شرح المنظومه (ج5). تهران: نشر ناب.
7. سهروردی، شهاب‌‌الدین (1380)، حکمة الاشراق (ج4). تعلیقه صدرالدین شیرازی. چاپ سوم. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
8. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1316)، الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة. چاپ سوم. بیروت: دار احیاء التراث.
9. ـــــــــــــــ (1387)، الحاشیه علی الهیات الشفاء. قم: انتشارات بیدار.
10. ـــــــــــــــ (1375)، الشواهد الربوبیة فى المناهج السلوکیة. چاپ دوم. مشهد: المرکز الجامعى للنشر.
11. عبودیت، عبدالرسول (1380)، درآمدی به نظام حکمت صدرایی. چاپ دوم. قم: مؤسسه آموزش و پژوهشی امام خمینی.
12. فیاضی، غلامرضا (1378)، هستی و چیستی در مکتب صدرایی، چاپ دوم. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
13. مصباح یزدی، محمدتقی (1377)، شرح نهایه الحکمه (ج5). چاپ سوم. قم: مؤسسه آموزش و پژوهشی امام خمینی.
14. مطهری، مرتضی (1362)، مقالات فلسفی. چاپ هشتم. تهران: دفتر انتشارات اسلامی.
15. ــــــــــــــ (1389)، مجموعه آثار استاد شهید مطهری (ج96). چاپ ششم. تهران: قم:صدرا.
16. مظفر، محمدرضا (1388)، منطق. چاپ نوزدهم. قم: انتشارات دارالعلم.

  • تاریخ دریافت 04 بهمن 1402
  • تاریخ بازنگری 07 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 03 تیر 1403