حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

حقیقت معجزه در حکمت متعالیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش‌آموخته دکتری فلسفه دین از مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی
چکیده
معجزات چگونه تحقق می‌یابند؟ آیا قانون علیت نقض می‌شود؟ آیا خدا یا امور ماورائی دیگر مستقیماً معجزات را پدید می‌آورند؟ پاسخ به این مسئله علاوه بر اینکه می‌تواند گره‌های اعتقادی را باز کند، در مباحثی مانند رابطه علم و دین و عقل و دین نیز مؤثر است. در این مقاله با توصیف و تحلیل مبانی حکمت متعالیه حقیقت معجزه تبیین می‌گردد. از منظر حکمت متعالیه معجزه نه قانون علیت را نقض می‌کند و نه از علت طبیعی بی‌نیاز می‌شود. هر پدیده طبیعی به علل حقیقی (مادی، صوری، فاعلی و غایی) نیازمند است. علت إعدادی نیز فراهمکننده استعداد در ماده است. در خوارق عادات نیز همه این عوامل ضرورت دارند و از این جهت تفاوتی میان امور عادی و خارق‌العاده نیست. تفاوت خوارق عادات با پدیده‌های عادی در این است که اولاً در خوارق عادات نفس، فاعلیت ایجادی یا إعدادی دارد و ثانیاٌ إعدادی که برای آنها اتفاق می‌افتد غیرمتعارف و نامأنوس است. تفاوت معجزه با دیگر امور خارق‌العاده نیز در این است که اسباب معجزه شکست‌ناپذیر هستند و کسی نمی‌تواند آنها را شناسایی کرده و با آن تحدّی کند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Reality of Miracle in Transcendent Philosophy

نویسنده English

Seyed Mostafa Mirbabapoor
Ph.D. Graduate in Philosophy of Religion, Imam Khomeini Institute for Education and Research.
چکیده English

How are miracles brought about? Is the principle of causality violated? Are miracles directly carried out by God or other supernatural agents? Addressing these questions not only resolves certain theological problems but also has influence on discussions such as the relationship between science and religion, and between reason and religion. This paper describes and analyzes the foundations of Transcendent Philosophy to elucidate the reality of miracle. From the perspective of Transcendent Philosophy, a miracle neither violates the principle of causality nor disregards natural causes. Every natural phenomenon requires real causes — material, formal, efficient, and final. The preparatory cause also provides the matter with the necessary potentiality. In extraordinary events, all these causes are likewise necessary and, in this respect, they are no different than ordinary events. The distinction lies in the fact that, first, in extraordinary events, the soul plays a role as an efficient or preparatory agent; and second, the preparatory conditions involved are unconventional and unfamiliar. What differentiates a miracle from other extraordinary events is that the causes of a miracle are invincible and no one can identify them or replicate them in an act of challenge.
 

کلیدواژه‌ها English

Miracle
Principle of Causality
Natural Cause
Preparatory Cause
Transcendent Philosophy
1.آشتیانی، مهدی (۱۳۹۰). تعلیقه بر شرح منظومه حکمت سبزواری. قم: الموتمر العلامه الآشتیانی. زهیر.
2.جوادی آملی، عبدالله (۱۳۹۰). فلسفه الهی از منظر امام رضا . ترجمه زینب کربلائی. قم: مرکز نشر اسراء.
3. ـــــــــــــــ (۱۳۸۸ الف‌). اسلام و محیط زیست. قم: مرکز نشر اسراء.
4. ـــــــــــــــ (۱۳۸۸ ب‌). تسنیم؛ تفسیر قرآن کریم. (ج ۱). قم: مرکز نشر اسراء.
5.ـــــــــــــــ (۱۳۸۱). ادب فنای مقربان: شرح زیارت جامعه کبیره (ج ۳). قم: مرکز نشر اسراء.
6.ـــــــــــــــ (۱۳۷۵). رحیق مختوم (ج ۷، ۸، ۹، ۱۰، ۱۱)؛ شرح حکمت متعالیه. قم: مرکز نشر اسراء.
7.‏‫حسن‌زاده آملی، حسن (۱۳۹۴). شرح فارسی الاسفار الاربعه صدرالمتألهین شیرازی. (ج ۲). قم: انتشارات بوستان کتاب.
8.ـــــــــــــــ. (۱۳۸۵). عیون مسائل النفس و سرح العیون فی شرح العیون. تهران: امیرکبیر.
9.‏‫خمینی، سیدروح الله. (۱۳۷۹). الطلب و الاراده. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
10.‏‫سهروردی، یحیی بن حبش؛ قطب الدین شیرازی، محمود بن مسعود؛ صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (۱۳۹۲). حکمه الاشراق با تعلیقه صدرالمتألهین (ج ۲). تصحیح نجفقلی حبیبی. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
11.صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم  (۱۳۸۹). الواردات القلبیه فی معرفة الربوبیة. در مجموعه رسائل فلسفی. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
12.ـــــــــــــــ (۱۳۸۱). شرح بر زاد المسافر. تحقیق جلال الدین آشتیانی. قم: انتشارات بوستان کتاب.
13.ـــــــــــــــ (۱۳۶۶). تفسیر القرآن الکریم. (ج ۴)‏. تصحیح محمد خواجوی. قم: انتشارات بیدار..14
.14  ‏‫ـــــــــــــــ (۱۳۶۳). مفاتیح الغیب. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی. انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.
15.ـــــــــــــــ (۱۳۶۰). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
16. ـــــــــــــــ (۱۳۵۴). المبدأ و المعاد. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.
17.ـــــــــــــــ (۱۴۲۲ق). شرح الهدایة الاثیریة (لاثیر الدین الابهری). بیروت: مؤسسة التارخ العربی.
18.ـــــــــــــــ (۱۹۸۱م). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
19. طباطبائی، سید محمدحسین. (۱۳۸۷ الف‌). اعجاز از دیدگاه قرآن. در مجموعه رسائل. قم: انتشارات بوستان کتاب.
20.ـــــــــــــــ (۱۴۱۷ق). المیزان فی تفسیر القرآن (ج ۱). قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
21.ـــــــــــــــ (۱۴۱۴ق). بدایة الحکمة. قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
22.ـــــــــــــــ (۱۳۷۴). ترجمه تفسیر المیزان (ج ۱ و ۱۵). ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی. قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
23. ـــــــــــــــ (۱۳۸۷ ب‌). رساله‌ای درباره اعجاز و معجزه. در مجموعه رسائل. قم: انتشارات بوستان کتاب.
24. ـــــــــــــــ (۱۴۱۶ق). نهایة الحکمة. قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
25.‏‫عبودیت، عبدالرسول (۱۳۹۳). حکمت صدرائی به روایت علامه طباطبائی: مبحث جوهر؛‌ شرح نهایة الحکمة ـ مرحله ششم. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
26.‏‫فخر رازی، محمد بن عمر (۱۳۷۰). المباحث المشرقیه فی علم الالهیات و الطبیعیات. قم: انتشارات بیدار.
27.‏‫مصباح یزدی، محمدتقی (۱۳۷۷). آموزش عقائد. تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر؛ شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
28. ـــــــــــــــ (۱۳۸۳). آموزش فلسفه. چاپ پنجم. تهران: ش‍رک‍ت‌ چ‍اپ‌ و ن‍ش‍ر ب‍ین‌ال‍م‍ل‍ل‌.
29. ـــــــــــــــ (۱۳۷۴). جزوه تقریرات درس‌های اسفار. قم: موجود در کتابخانه موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
30. ـــــــــــــــ (۱۳۹۷). شرح‌ اسفار اربعه (شرح جلد سوم، بخش اول). تحقیق محمدتقی سبحانی و عبدالرسول عبودیت. قم‌: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
31. ـــــــــــــــ (۱۳۹۱). معارف قرآن؛ خداشناسی، کیهان‌شناسی، انسان‌شناسی. قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
32.‏‫مطهری، مرتضی (۱۳۷۷ الف‌). درس‌های اسفار ـ مبحث حرکت (ج ۱۱). تهران: انتشارات صدرا.
33.‏‫ـــــــــــــــــ (۱۳۷۷ ب‌). درس‌های الهیات شفا (جلد ۷ ، ۸). تهران: انتشارات صدرا.
34.‏‫ـــــــــــــــــ (۱۳۷۷ ج‌). شرح منظومه (جلد ۵). تهران: انتشارات صدرا.
35.‏‫ـــــــــــــــــ (۱۳۷۶ الف‌). مقالات فلسفی (جلد ۱۳). تهران: انتشارات صدرا.
36.‏‫ـــــــــــــــــ (۱۳۷۶ ب‌). نبوت (جلد ۴). تهران: انتشارات صدرا.
37.میرباباپور، سیدمصطفی؛ دانشور نیلو، یوسف (۱۴۰۰). علت إعدادی و نقش آن در پیدایش امور مادی. فلسفه، 44(49)، 214-230.
38.میرباباپور، سیدمصطفی. (1403). بررسی امکان تبیین علمی معجزه در حکمت متعالیه. پژوهشنامه فلسفه دین، شماره ۴۴. ص258-239.

  • تاریخ دریافت 10 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 01 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 03 تیر 1403