حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

معناشناسی حکمت 205 نهج‌البلاغه بر اساس اتحاد عاقل و معقول در حکمت متعالیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مصطفی نقیبی جوشانی
دانش آموخته سطح چهار حوزه علمیه قم (استاد حوزه و دانشگاه)
چکیده
هدف از این پژوهش ارائه تبیینی معقول از حکمت 205 نهج‌البلاغه است و به این سؤال پاسخ میدهد که چه رابطه ای بین نفس و صُور علمی‌اش برقرار است که هنگام ادراک، خودِ نفس توسعه پیدا میکند. نوع این تحقیق، توصیفی- تحلیلی است و بر اساس روش کتابخانهای دستاوردهای زیر بر طبق مبانی خاص حکمت متعالیه به دست آمده است: 1. مبانی حکمت مشاء از آنجایی که نفس انسان را از بدو تولد تا زمان مرگ دارای جوهری ثابت میدانند، قابلیت تفسیر این روایت را ندارند. 2. طبق برخی مبانی حکمت متعالیه مانند حرکت جوهری نفس، رابطه نفس و قوا و اتحاد عاقل و معقول نفس با هر بار عالم شدن به چیزی، «آن چیز» میشود و لذا به هر اندازه که علم پیدا می کند، به همان انداره گسترش پیدا میکند و این دقیقاً همان معنای روایت است. 3. نفس با صفات و ملکات اخلاقی خویش نیز رابطه اتحاد دارد، از اینرو هرچه در کسب این صفات و ملکات پیش رود، خودِ نفس ظرفیتش برای پذیرش صفات و ملکاتی از همان سنخ بیشتر می‌شود.
کلیدواژه‌ها
حرکت جوهری
نفس
قوا
اتحاد عاقل و معقول
صور علمی

موضوعات

عنوان مقاله English

A Semantic Analysis of Saying 205 of Nahj al-Balāgha Based on the Union of the Intellect and the Intelligible in Transcendent Philosophy

نویسنده English

mostafa naghibi jishani
Level Four Graduate at Qom Seminary.
چکیده English

This study aims to offer a rational interpretation of Saying 205 of Nahj al-Balāgha and addresses the question: What is the nature of the relationship between the soul (nafs) and its cognitive forms (ṣuwar ʿilmī) such that the soul itself expands during the act of cognition? The research adopts a descriptive-analytical method and is conducted through a library-based approach. Based on the distinctive principles of transcendent philosophy, the following findings are attained: 1. The foundational principles of Peripatetic philosophy are insufficient for interpreting this narration, as they regard the human soul as possessing a fixed essence from birth to death. 2. According to several principles of transcendent philosophy, such as the soul’s substantial motion, the unity of the soul and its faculties, and the unity of the intellect (al-ʿāqil) and the intelligible (al-maʿqūl), every time the soul gains knowledge of a thing, it becomes “that thing”. Therefore, the more knowledge it gains, the more it expands and this is precisely the meaning conveyed in this narration. 3. The soul is also unified with its moral traits and dispositions; thus, the more it develops in acquiring such traits and dispositions, the greater its capacity becomes to accept further traits and dispositions of the same kind.

کلیدواژه‌ها English

Substantial Motion
Soul (Nafs)
Faculties
Union of Intellect and Intelligible
Cognitive Forms
* قرآن کریم.
1. ابن بابویه، محمد بن ‌علی (1414ق)، الاعتقادات. چاپ دوم. قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
2. ابوالبرکات بغدادی، هبةالله بن علی (1373)، المعتبر فی الحکمه. (ج2). چاپ دوم، اصفهان: دانشگاه اصفهان.
3. ابن أبی الحدید،عبدالحمید بن هبة‌الله (1404ق)‏. شرح نهج البلاغة. (ج19). مکتبة آیة الله المرعشی النجفی‏، قم.
4. ابن سینا،حسین بن عبدالله (1404ق ب). التعلیقات. بیروت: مکتبة الاعلام الاسلامى‏.
5. ـــــــــــــــ (1379). النجاة من الغرق فى بحر الضلالات. تصحیح محمدتقى دانش‌پژوه‏. چاپ دوم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
6. ـــــــــــــــ (1375). شرح الاشارات و التنبیهات. شرح خواجه نصیرالدین طوسی، (ج2و3). قم: نشر البلاغه.
7. ـــــــــــــــ (1404ق). الشفا (طبیعیات، النفس) (ج1و2). سعید زائد. قم: مکتبة آیةالله المرعشى.
8. ـــــــــــــــ (1363). المبدأ و المعاد. عبدالله نورانی. تهران: موسسه مطالعات اسلامی.
9. ـــــــــــــــ (1371). المباحثات. محسن بیدارفر. قم: انتشارات بیدار.
10. ابن‌فارس، ابو الحسین احمد بن فارس بن زکریا (1404ق). معجم مقائیس اللغة (ج4و5). قم: مکتب الاعلام الاسلامی‏‏.
11. ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب (ج3). چاپ سوم. بیروت: دار صادر.
12. ارسطو (1349). درباره نفس. ترجمه علیمراد داوودی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
13. أزدى، عبدالله بن محمد (1387)، کتاب الماء، (ج3). تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ پزشکی، طب اسلامی و مکمل- دانشگاه علوم پزشکی ایران‏.
14. تمیمى آمدى، عبد الواحد بن محمد (1410ق). غرر الحکم و درر الکلم. چاپ دوم. قم: دارالکتب الاسلامی.
15. حسن‌زاده، حسن (1372). هزار و یک نکته. تهران: مرکز نشر فرهنگی رجاء.
16. جرجانی، علی بن محمد (1370). کتاب التعریفات. چاپ چهارم. تهران: ناصر خسرو.
17. جوادی آملی، عبدالله (1386). رحیق مختوم (ج11و17). چاپ سوم. قم: نشر اسراء.
18. جوینی، عبدالملک (1416ق). الإرشاد إلى قواطع الأدلة فی أول الاعتقاد. بیروت: دارالکتب العلمیة.
19. راغب اصفهانى، حسین بن محمد (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. بیروت: دارالعلم الدار الشامیة.
20. سهروردی، یحیی بن حبش (1375). مجموعه مصنفات (ج3،2و4). هانرى کربن. سید حسین نصر. نجفقلى حبیبى‏. چاپ دوم. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى.
21. صاحب بن عباد،اسماعیل بن عباد (1414ق). المحیط فی اللغة (ج8). بیروت: عالم الکتاب.
22. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1981م). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (ج8،6،4،3و9). چاپ سوم، بیروت. دارإحیاء التراث العربی‏.
23. ـــــــــــــــ (1417ق). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة (ج1). بیروت: مؤسسة التاریخ العربی‏.
24. ـــــــــــــــ (1354)، المبدأ و المعاد. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران‏.
25. ـــــــــــــــ (بی‌تا). الحاشیة على الهیات الشفاء. قم: انتشارات بیدار.
26. ـــــــــــــــ (1378). رساله فی الحدوث. تهران: بنیاد حکمت اسلامى صدرا.
27. ـــــــــــــــ (1363). المشاعر. محمدعلی عمادالدوله، چاپ دوم. تهران: انتشارات طهوری.
28. ـــــــــــــــ (1392). حکمة الاشراق (تعلیقه ملاصدرا). (ج4). تهران: بنیاد حکمت.
29. طبرسی، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن (ج3). فضل الله یزدی، هاشم رسولی. چاپ سوم. تهران: نشر ناصرخسرو.
30. طوسی، محمد بن محمد (1383). اجوبه المسائل النصیریه. عبدالله نورانی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی.
31. طوسی، محمد بن حسن (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن (ج2). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
32. ـــــــــــــــ (1406ق). الاقتصاد فیما یتعلق بالاعتقاد. چاپ دوم. بیروت: دار الأضواء.
33. عبودیت، عبدالرسول (1394). درآمدی به نظام حکمت صدرایی (ج 3). چاپ سوم. تهران: سمت.
34. ـــــــــــــــ (1390). درآمدی به نظام حکمت صدرایی (ج2). چاپ دوم. تهران: سمت.
35. عسکرى، حسن بن عبدالله (1400ق)‏. الفروق فی اللغة. بیروت: دارالآفاق الجدیدة.
36. علامه حلی، حسن بن یوسف (1363). أنوار الملکوت فی شرح الیاقوت. چاپ دوم. قم: الشریف الرضی. 
37. فخررازی، محمد بن عمر (1411ق). المحصل. عمان: دار الرازی.
38. فراهیدى، خلیل بن احمد (1410ق). کتاب العین (ج3). چاپ دوم. قم: انتشارات هجرت.
39. فیومى، أحمد بن محمد (1414ق). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر (ج2). چاپ دوم، قم: موسسه دار الهجرة.
40. لیثی واسطی، علی بن محمد (1376). عیون الحکم و المواعظ. قم: دارالحدیث.
41. قاضی عبدالجبار بن احمد (1965م). المغنی فی أبواب التوحید و العدل (ج12). قاهره: الدار المصریة.
42. مجلسی، محمد باقر (1403ق). بحار الانوار (ج1). چاپ دوم. بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
43. مطهری، مرتضی (1392). مجموعه آثار شهید مطهری (ج9،4و17). تهران: انتشارات صدرا.
44. ـــــــــــــــ (1400). فلسفه مقدماتی. عبدالرسول عبودیت. چاپ هفتم. قم: انتشارات سمت و موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
45. مولی عبدالله (1412ق). الحاشیه علی تهذیب المنطق. چاپ دوم. قم: موسسة النشر الاسلامى.

  • تاریخ دریافت 05 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 13 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 09 دی 1403