حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

مبانی استدلال در منطق ارسطویی، رواقی و سینوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار و عضو هیئت علمی موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، قم، ایران.
چکیده
مبانی استدلال در منطق ارسطویی اقتضاء دارند که استدلال منحصر در استدلال بسیط حملی باشد و استدلال مرکب وجود نداشته باشد و در مقابل، مبانی استدلال در منطق رواقی مقتضی آن است که استدلال منحصر در استدلال مرکب باشد و استدلال ساختهشده از گزاره‌های بسیط و اتمی وجود نداشته باشد. این در حالی است که مبانی استدلال در منطق سینوی با وجود استدلال‌های بسیط حملی و مرکب شرطی و نیز با استدلال اقترانی شرطی سازگار است. در این پژوهش که با روش توصیفی- تحلیلی و تطبیقی- استدلالی ارائه می‌شود، پس از بررسی مبانی استدلال در این سه مکتب منطقی به این نتیجه می‌رسیم که جمع میان حمل و شرط و استدلال حملی و شرطی در منطق سینوی بر اساس مبانی استدلال در این مکتب منطقی است، نه اینکه صرفاً تلفیقی از منطق حمل ارسطویی و منطق شرط رواقی باشد که تلفیقی نادرست و تلفیق میان امور متباین است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Foundations of Reasoning in Aristotelian, Stoic, and Avicennian Logic

نویسنده English

Mohamad Reza Mohamad Alizadeh
Assistant Professor and Faculty Member of Imam Khomeini Institute for Education and Research, Qom, Iran.
چکیده English

The foundations of reasoning in Aristotelian logic entail that valid reasoning is confined to simple categorical reasoning, thereby excluding any compound form. In contrast, Stoic logic (al-Manṭiq al-Rawāqī) is based on principles that only allows compound reasoning, and denies any argument built from simple or atomic propositions. Meanwhile, the foundations of Avicennian logic accommodate both simple categorical reasoning and compound conditional reasoning, as well as conjunctive-conditional reasoning. This study, employing a descriptive-analytical and comparative-argumentative method, examines the foundations of reasoning in these three logical traditions. It concludes that the integration of both categorical and conditional reasoning in Avicennian logic is based on its foundations of reasoning, and not merely the result of an arbitrary combination of Aristotelian categorical logic and Stoic conditional logic, which would be an incorrect combination of entirely distinct matters.
 

کلیدواژه‌ها English

Aristotelian Logic
Stoic Logic
Avicennian Logic
Categorical Reasoning
Conditional Reasoning
1.ابن‌رشد، محمد بن احمد (1981م). تلخیص کتاب العبارة. تحقیق محمود قاسم. تعلیقه تشارلس بترورث و احمد هریدی. قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
2.ـــــــــــــــ (1980م). تلخیص کتاب ارسطوطالیس فی الجدل. تحقیق و تعلیقه محمد سلیم سالم. قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
3.ابن‌زرعة، عیسی بن اسحاق ( 1994م). منطق ابن‌زرعة، تحقیق و تعلیقه جیرار جهامی و رفیق العجم. بیروت: دار الفکر اللبنانی.
4.ابن‌سهلان ساوی، عمر بن ‏سهلان (1993م). البصائر النصیریة فی علم المنطق. مقدمه رفیق العجم. بیروت: دار الفکر اللبنانی.
5.ابن‌سینا، حسین بن عبدالله ( 1404ق). «القیاس»، الشفاء، المنطق. مقدمه ابراهیم مدکور، تحقیق سعید زاید. قاهره: وزارة الثقافة و الارشاد القومی، افست قم.
6.ـــــــــــــــ (1405ق الف). «المقولات»، الشفاء، المنطق. مقدمه ابراهیم مدکور، تحقیق الاب قنواتی و دیگران. قاهره: وزارة المعارف العمومیة، افست قم.
7.ـــــــــــــــ (1405ق ب). «العبارة»، الشفاء، المنطق. مقدمه ابراهیم مدکور، تحقیق محمود الخضیری. قاهره: وزارة المعارف العمومیة، افست قم.
8.ـــــــــــــــ (1405ق ج). «منطق المشرقیین». منطق المشرقیین و القصیدة المزدوجة فی المنطق. قم: مکتبة آیة‌الله العظمی المرعشی النجفی.
9.ـــــــــــــــ ‌(1375). الاشارات و التنبیهات. شرح خواجه نصیرالدین طوسی، شرح الشرح قطب‌الدین رازی. قم: نشر البلاغة.
10.ارسطو (1378). منطق ارسطو (ارگانون). ترجمه میر شمس‌الدین ادیب سلطانی. تهران: مؤسسه انتشارات نگاه.
11.امامی جمعه، مهدی (1378). منطق رواقی – مگاری و تأثیر آن در منطق ابن سینا، تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
12.جرجانی، میر سیدشریف علی بن محمد (1386). حاشیه شرح شمسیه. تحریر القواعد المنطقیة فی شرح الرسالة الشمسیة، نوشته محمد بن محمد قطب‌الدین رازی، تصحیح محسن بیدار‌فر، قم: بی‌نا.
13.ـــــــــــــــ (1407ق). التعریفات. تحقیق و تعلیقه عبدالرحمن عمیره، بیروت: عالم الکتب.
14.خونجی، محمد بن‏ ناماور (1389). کشف الاسرار عن غوامض الافکار. مقدمه و تحقیق خالد رویهب. تهران - برلین: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران - مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه آزاد برلین.
15.دیوگنس لائرتیوس (1387). فیلسوفان یونان. ترجمه بهزاد رحمانی. تهران: نشر مرکز.
16.زنوزی، آقا علی مدرس (1378). مجموعه مصنفات. تصحیح و تحقیق محسن کدیور. تهران: اطلاعات.
17.سبزواری، ملاهادی بن مهدی (1369-1379). شرح المنظومة. تصحیح حسن حسن‌زاده آملی. تهران: نشر ناب.
18.سهروردی، یحیی بن حبش (1380). مجموعه مصنفات شیخ اشراق. تصحیح هانری کربن و دیگران. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
19.شهرزوری، شمس‌الدین محمد بن محمود (1380). شرح حکمة الاشراق. تصحیح، تحقیق و مقدمه حسین ضیائی تربتی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
20.ـــــــــــــــ (1383). رسائل الشجرة الالهیة فی علوم الحقایق الربانیة. تحقیق، تصحیح و مقدمه نجفقلی حبیبی. تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
21.صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1360). اللمعات المشرقیه. تهران: آگاه.
22.ــــــــــــــ ( 1388-1391). التعلیقات. شرح حکمة الاشراق به انضمام تعلیقات صدرالمتألهین، نوشته محمود بن مسعود قطب‌الدین شیرازی، تحقیق سیدمحمد موسوی، مقدمه سیدحسین نصر. تهران: حکمت.
23.ـــــــــــــــ (1981م). الحکمة المتعالیة. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
24.عظیمی، مهدی (1396). مقدمه ترجمه منطق رواقی بنسون میتس. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی:، مرکز پژوهشی دایرةالمعارف علوم عقلی اسلامی.
25.علامه حلی، حسن بن یوسف (1381). الجوهر النضید فی شرح منطق التجرید. تصحیح و تعلیقه محسن بیدارفر. قم: بیدار.
26.ـــــــــــــــ (1412ق). القواعد الجلیة فی شرح الرسالة الشمسیة. تحقیق فارس حسون تبریزیان. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
27.غزالی، ابوحامد محمد بن محمد (1994م). محک النظر. تحقیق رفیق العجم. بیروت: دار الفکر اللبنانی.
28.فارابی، ابونصر محمد بن محمد (1408-1410ق). المنطقیات للفارابی. تحقیق و مقدمه محمدتقی دانش‌پژوه، زیر نظر سیدمحمود مرعشی. قم: مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی.
29.فخر رازی، محمد بن عمر (1373). شرح عیون الحکمة. تحقیق احمد حجازی احمد السقا. تهران: مؤسسة الصادقG.
30.قطب‌الدین رازی، محمد بن محمد (1294ق). شرح مطالع الانوار فی المنطق. چاپ سنگی. قم: کتبی نجفی.
31.ـــــــــــــــ (1386). تحریر القواعد المنطقیة فی شرح الرسالة الشمسیة. حاشیه سیدشریف جرجانی، تصحیح محسن بیدار‌فر. قم: بیدار.
32.قطب‌الدین شیرازی، محمود بن مسعود(1385). درة التاج. مشتمل بر مقدمه، منطق، امورعامه، طبیعیات، الهیات، به کوشش و تصحیح سیدمحمد مشکات. تهران: حکمت.
33.ـــــــــــــــ (1388-1391). شرح حکمة الاشراق. به انضمام تعلیقات صدرالمتألهین، تحقیق سیدمحمد موسوی، مقدمه سیدحسین نصر. تهران: حکمت.
34.ماکوولسکی، آلکساندر اوسیپوویچ (1364). تاریخ منطق. ترجمه فریدون شایان. تهران: مرزبان و پیشرو.
35.مظفر، محمدرضا (1421ق). المنطق. تعلیقه غلامرضا فیاضی، تحقیق رحمت‌الله رحمتی. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
36.میرداماد، محمدباقر بن محمد (1385). الافق المبین. مجموعه مصنفات میرداماد، به کوشش عبدالله نورانی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
37.ـــــــــــــــ (1367). القبسات. به کوشش مهدی محقق و دیگران. تهران: دانشگاه تهران.
38.نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (1370). «تعدیل المعیار فی نقد تنزیل الافکار». منطق و مباحث الفاظ، به کوشش مهدی محقق و توشی‌هیکو ایزوتسو. تهران: دانشگاه تهران.
39.ـــــــــــــــ (1375 الف). اساس الاقتباس. تعلیقه بر اساس الاقتباس، تعلیقه سیدعبدالله انوار. تهران: نشر مرکز.
40.ـــــــــــــــ (1375 ب). شرح الاشارات و التنبیهات مع المحاکمات. قم: نشر البلاغة.

41. Mates ,Benson) 1961.( Stoic logic. Losangeles, ‌University of Collifornia. ‌
42. Kneanle ,William and Martha Kneanle) 1962.( The developmeent of logic. London, Oxford university press.

  • تاریخ دریافت 21 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 15 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 03 تیر 1403