حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

تصحیح انتقادی رسالۀ «بقاء النفس بعد بوار البدن» اثر خواجه نصیر الدین طوسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
2 استادیار گروه فلسفه و کلام دانشگاه بیرجند
چکیده
خواجه نصیرالدین طوسی، از جمله حکیمان و فیلسوفان تأثیرگذار در ترویج فلسفه اسلامی است که آثار و مکتوبات فراوانی از وی برجای مانده است. علی‌رغم اینکه بسیاری از آثار وی تاکنون تصحیح و تحقیق شده است، لکن برخی از آثار فلسفی وی آن‌گونه که باید تصحیح نشده‌اند. از جملۀ این رساله‌ها، رسالۀ «بقاء النفس بعد بوار البدن» است. وی در این رساله با تکیه بر مبانی مشهور و رایج در میان فلیسوفان مشّائی همانند مادّی بودن قوّۀ خیال و انکار عالم مثال، سعی در اثبات بقاء نفس ناطقه پس از مفارقت از عالم ماده نموده است. دیدگاه خواجه در این رساله در ضمن بیان سه مطلب مورد نقد و بررسی قرار گرفته شده است. ناتمام بودن عدم تجرّد قوّۀ خیال، انکار عالم مثال و ابهام در توضیح چگونگی شرط بودن بدن نسبت به نفس، از جمله تأملاتی است که می‌توان نسبت به رویکرد خواجه نصیر در این رساله بیان نمود. این رساله براساس هفت نسخه که در کتابخانه‌های آستان قدس رضوی، آیت‌اللّه مرعشی نجفی، مجلس شورای اسلامی و کتابخانۀ آیت‌اللّه گلپایگانی موجود بوده، تصحیح شده است. از آنجا که نسخۀ اصل در دسترس نبود، لذا در تصحیح این رساله سعی شده است که از روش قیاسی استفاده شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Critical Edition of Naṣīr al-Dīn Ṭūsī’s Treatise “The Survival of the Soul after the Body’s Perishing”

نویسندگان English

akbar asadalizadeh 1
reza hesari 2
1 Assistant Professor at the Islamic Sciences and Culture Academy
2 Assistant Professor, Department of Philosophy and Theology, University of Birjand.
چکیده English

Khwāja Naṣīr al-Dīn Ṭūsī is among the influential sages and philosophers in the propagation of Islamic philosophy, and has left behind a vast corpus of works. Although many of his writings have already been edited and researched, certain philosophical treatises of his have not yet received the critical attention they deserve. One such treatise is “The Survival of the Soul after the Body’s Perishing.” In this work, Ṭūsī, drawing on the commonly accepted principles among Peripatetic philosophers - such as the materiality of the faculty of imagination and the denial of the Intermediate World (ʿālam al-mithāl) - attempts to prove the immortality of the rational soul (al-nafs al-nāṭiqah) after its separation from the material world. Ṭūsī’s views in this treatise are critically analyzed in the context of three main discussions. Among the issues open to discussion in his approach in this treatise are the incomplete argument regarding the non-immateriality of the faculty of imagination, the rejection of the intermediate world, and the ambiguity in explaining how the body serves as a condition for the soul. This treatise has been revised and edited based on seven manuscripts held in the libraries of the Astan Quds Razavi, Ayatollah Mar’ashi Najafi, the Islamic Consultative Assembly and Ayatollah Golpayegani library. Since the original manuscript was unavailable, a comparative method was employed in the reviewing process.

کلیدواژه‌ها English

Soul (Nafs)
Faculty of Imagination
Intermediate World (‘Alam al-Mithāl)
Body
Khwāja Naṣīr al-Dīn Ṭūsī
  1. ابن‌سینا، حسین‌بن عبداللّه (1385)، الإلهیّات من کتاب الشفاء، تحقیق حسن حسن‌زاده آملی، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
  2. ـــــــــــــــ (1978م)، الإنصاف، کویت: نشر وکالة المطبوعات.
  3. ـــــــــــــــ (1379)، النجاة، تصحیح محمّدتقی دانش‌پژوه، تهران: انتشارات دانشگاه تهران و انجمن حکمت و فلسفه ایران.
  4. ارسطو (1980م)، فی النفس و یلیله الآراء الطبیعیّة و الحاسّ و المحسوس و النبات، محقّق عبدالرحمن بدوی، بیروت: دارالقلم.
  5. حائری، عبدالحسین (1347). فهرست کتابخانه مجلس شورای ملی. تهران.
  6. حسن‌زاده آملی، حسن (1381)، الحجج البالغة علی تجرّد النفس الناطقة، قم: بوستان کتاب.
  7. درایتی، مصطفی (1439ق). معجم المخطوطات العراقیة، تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران با همکاری مؤسسه کاشف‌الغطاء در نجف اشرف.
  8. ـــــــــــــــ (1389). فهرست‌وارۀ دست‌نوشت‌های ایران (فنخا)، تهران: کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. ‌
  9. سبزواری، هادی (1369)، شرح المنظومة، تصحیح حسن حسن‌زاده آملی، تهران: نشر ناب.
  10. سهروردی، یحیی ‌بن حبش (1380)، مجموعه مصنّفات، تصحیح و مقدمه هنری کربن و سیّدحسین نصر، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  11. شهرزوری، شمس‌الدین محمّد بن محمود (1383)، الشجرة الإلهیّة، تصحیح و مقدمه نجفقلی حبیبی، تهران: مؤسسۀ حکمت و فلسفۀ ایران.
  12. صدرالدین شیرازی، محمّد بن ابراهیم (1366)، تفسیر القرآن الکریم، تصحیح محمّد خواجوی، قم: بیدار.
  13. ـــــــــــــــ (1368)، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیّة الأربعة، قم: انتشارات مصطفوی.
  14. ـــــــــــــــ (1360)، الشواهد الربوبیّة فی مناهج السلوکیّة، تصحیح و تحقیق سیّدجلال‌الدین آشتیانی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
  15. صدرائی خوئی، علی و دیگران (1388). فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه آیت‌الله گلپایگانی. تهران.
  16. فارابی، محمّد بن محمّد (1364)، فصول منتزعة، تصحیح و تحقیق فوزی متری نجّار، تهران: مکتبة الزهراء.
  17. فخررازی، محمّد بن عمر (1384)، شرح الإشارات و التنبیهات، تصحیح و تحقیق علیرضا نجف‌زاده، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
  18. ـــــــــــــــ (1411ق)، المباحثات المشرقیّة، چاپ دوم، قم: انتشارات بیدار.
  19. قونوی، صدرالدین (1387)، إعجاز البیان فی تفسیر أمّ القرآن، تصحیح و تحقیق سیّدجلال‌الدین آشتیانی، قم: بوستان کتاب.
  20. مرعشی، سیّدمحمود (1389)، فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه آیت‌الله مرعشی، قم.
  21. منزوی، احمد (1348)، فهرست کتابخانه مجلس شورای ملی. تهران.
  22. نصیرالدین طوسی، محمّد بن محمّد (1386)، شرح الإشارات و التنبیهات، تصحیح و تحقیق حسن حسن‌زاده آملی، قم: بوستان کتاب.

  • تاریخ دریافت 19 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 03 بهمن 1402
  • تاریخ پذیرش 13 اسفند 1402