حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

تأثیر اصالت وجود در تفسیر روایت «إعرفوا الله بالله» با تکیه بر دیدگاه فیض کاشانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد حوزه و طلبه سطح چهارحوزه علمیه قم
چکیده
اصالت وجود، مهم‌ترین رکن در حکمت متعالیه است که آثار زیادی هم در فلسفۀ اسلامی و هم در توضیح و تفسیر متون دینی داشته است. فیض کاشانی از جمله کسانی است که از این مسأله بهره برده و با رنگ و بوی وجودی به شرح متون دینی پرداخته است. یکی از جاهایی که ایشان برای تفسیرش از این مسئلۀ فلسفی استفاده می‌کند روایت امیرالمؤمنین علی7 است که می‌فرماید: «اعْرِفُوا اللهَ بِاللهِ...». فیض می‌گوید: هر ممکن الوجودی مرکب از وجود و ماهیت است. وجود، حقیقت شیء و همان وجه الله یا جنبۀ الهی آن است که فناء نمی‌پذیرد. معنای این روایت این است که خدا را به آن جنبۀ الهی هر شیء بشناس؛ یعنی وجود اشیاء که عین ربط به حق تعالی است آیه‌ای برای شناخت حق و اوصاف کمالیۀ اوست. این پژوهش در صدد است تا با روش تحلیلی-توصیفی تأثیر اصالت وجود در تفسیر این روایت را از منظر فیض کاشانی تحلیل و بررسی کند. پرداختن به این مسأله از این جهت مهم است.که اولا اهمیت و جایگاه فلسفه در تبیین متون دینی را روشن می‌کند؛ ثانیا ایشان این روایت را به گونه‌ای متفاوت از بیان محدثین تفسیر کرده است؛ ثالثا این تفسیر آثار تربیتی و سلوکی متعددی دارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Influence of the Primacy of Existence in Interpreting the Hadith “Know God through God” with Emphasis on the View of Fayḍ Kāshānī

نویسنده English

Sajad Ziaee
Seminary Professor and Level Four Student at Islamic Seminary of Qom.
چکیده English

The primacy of existence (aṣālat al-wujūd) is the most fundamental pillar of transcendent philosophy and has had significant influence on both Islamic philosophy and the interpretation of religious texts. Fayḍ Kāshānī is among those who employed this concept, interpreting religious sources with existence-oriented approach. One notable instance is his interpretation of the narration from Imam ʿAlī (peace be upon him), which states: “Know God through God”. Fayḍ argues that every contingent being is composed of existence and quiddity. Existence is the reality of a thing, and the very face of God (wajh Allāh) or its divine aspect, which does not perish. According to this view, the meaning of the narration is that one should know God through the divine aspect of every being. That is to say that the existence of beings, which is nothing but relation to the Almighty God, serves as a sign for knowing God and His perfect attributes. This study aims to analyze and examine, through a descriptive-analytical method, the influence of the doctrine of the primacy of existence on the interpretation of this narration from the perspective of Fayḍ Kāshānī. Addressing this issue is significant for several reasons: First, it highlights the role and significance of philosophy in the explanation of religious texts. Second, Fayḍ’s interpretation diverges from traditional ḥadīth scholars. Third, it bears multiple spiritual and ethical implications.

کلیدواژه‌ها English

Primacy of Existence
Knowledge of God through God
Fayḍ Kāshānī
Lens of Signs (Āyāt)
  1. ـ قرآن

    1. ابراهیمی دینانی، غلامحسین (1379). ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام. تهران: انتشارات طرح نو.
    2. ابن‌بابویه، محمد بن علی (1398ق). التّوحید. قم: جامعه مدرسین.
    3. ـــــــــــــــ (1367). من لا یحضره الفقیه. ترجمه علی‌اکبر غفاری. تهران: نشر صدوق.
    4. ابن شعبه حرانی، حسن بن علی (1404ق). تحف العقول. قم: جامعه مدرسین.
    5. ابن‌میمون، موسی بن میمون (بی‌تا). دلالة الحائرین. آنکارا: مکتبة الثقافة الدّینیّة.
    6. امینی‌نژاد، علی (1394). حکمت عرفانی. قم: مؤسسه امام خمینی:
    7. ـــــــــــــــ (1398). مبانی و فلسفه عرفان نظری. قم. مؤسسه امام خمینی
    8. جوادی آملی، عبدالله (1387). توحید در قرآن. قم: مرکز نشر اسراء.
    9. خرمیان، جواد (1387). قواعد عقلی در قلمرو روایات. قم: انتشارات سهروردی.
    10. سبزواری، ملاهادی (1369). شرح المنظومة. تعلیقات حسن‌زاده آملی. تهران: ناشر ناب.
    11. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1400). رسالة المشاعر. قم: بوستان کتاب.
    12. ـــــــــــــــ (1385). شرح الاصول الکافی. تهران: بنیاد حکمت صدرا.
    13. ـــــــــــــــ (1382). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. تهران: بنیاد حکمت صدرا.
    14. ـــــــــــــــ (1368). الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة العقلیّة. قم: مکتبة المصطفوی.
    15. ـــــــــــــــ (1366). تفسیر القران الکریم. قم: انتشارات بیدار.
    16. ضیایی، سجاد (1403)الف. تحلیل و بررسی تفسیر میرداماد از روایات معرفة‌الله بالله. دوفصلنامه علمی- پژوهشی فلسفۀ اسلامی (نسیم خرد). (10 (2). ص125-111.
    17. ـــــــــــــــ (1403)ب. تحلیل و بررسی تفسیر روایات معرفة‌الله بالله در نگاه علامه طباطبایی. تاریخ فلسفۀ اسلامی. 3 (2). ص173-151.
    18. ـــــــــــــــ (1402). تفسیر روایات معرفة‌الله بالله در نگاه کلینی، شیخ صدوق و علامه مجلسی. دوفصلنامۀ علمی- پژوهشی فلسفۀ اسلامی (نسیم خرد). (9(2). ص67-51.
    19. طباطبایی، محمدحسین (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    20. فیض کاشانی، محمدمحسن (1360). کلمات مکنونة من علوم أهل الحکمة و المعرفة. تهران: نشر فراهانی.
    21. ـــــــــــــــ (1375). اصول المعارف. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۀ قم.
    22. ـــــــــــــــ (1406ق). الوافی. اصفهان: کتابخانه امیرالمومنین7.
    23. ـــــــــــــــ (1415ق). تفسیر الصافی. تهران: انتشارات صدر.
    24. کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیة.
    25. کمره‌ای، محمدباقر(1385). ترجمه و شرح اصول کافی. تهران: انتشارات اسوه.
    26. مجلسی، محمدباقر (1404ق). مرآة العقول فی شرح اخبار آل الرّسول. تهران: دارالکتب الاسلامیة.
    27. ـــــــــــــــ (1403ق). بحارالأنوار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    28. مطهری، مرتضی (1386). اصول فلسفه و روش رئالیسم. تهران: انتشارات صدرا.
    29. مفید، محمد بن محمد (1413ق). الامالی. قم: کنگره شیخ مفید.
    30. موسوی خمینی، سید روح‌الله (1382). چهل حدیث. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
    31. میرداماد، محمدباقر (1403ق). التعلیقة علی اصول الکافی. قم: انتشارات خیام.
    32. ـــــــــــــــ (1380). جذوات و مواقیت. تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
    33. ـــــــــــــــ (1374). القبسات. تهران: دانشگاه تهران.

  • تاریخ دریافت 08 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 02 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش 03 تیر 1403