حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

حکمت عملی و مسئله عدالت مدنی و اعتدال مدنی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار و عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
چکیده
فلاسفه اسلامی در حکمت عملی خود با دغدغه برقراری نظم و امنیت، شکوفایی استعدادهای کمالی (عقلی و فطری) افراد جامعه را هدف خود قرار می‌دهند تا با اجرای سیاست‌های حکیمانه در جامعه امکان دستیابی به این هدف فراهم گردد. پرسش آن است با توجه به ویژگی‌های طمع‌ورزانه و خودخواهانه و حریصانه انسان، چگونه ممکن است افراد انسانی به کمالات امکانی خود نائل آیند. ادعا آن است که در حکمت عملی حکمای اسلامی، هرگونه شکوفایی استعدادهای کمالی انسان به مسئله عدالت مدنی و استقرار الگوی اعتدال مدنی در جامعه متوقف است؛ از این‌رو لزوماً باید مسئله حکمت عملی آنان، عدالت مدنی و اعتدال مدنی باشد. روش گردآوری تحقیق، کتابخانه‌ای و روش داوری آن روش برهانی-فلسفی است. یافته‌های این پژوهش آن است که با عدالت مدنی یعنی با استقرار افراد و اصناف و گروه‌ها در جایگاه شایستۀ مدنیِ خود، زمینۀ اعطای حقوق افراد جامعه (اعطاء کل ذی حق حقه) فراهم شده و برای هر فردی متناسب با شایستگی‌های استعدادی خود امکان ظهور و بروز استعدادهای کمالی (عقلی و فطری) فراهم می‌گردد و درنتیجه، مسئله حکمت عملی فلاسفه اسلامی عدالت مدنی و اعتدال مدنی می‌باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Practical Philosophy and the Issue of Civil Justice and Civil Moderation

نویسنده English

morteza yousefirad
The Academy of Islamic Sciences and CultureAssistant Professor and Faculty Member of Islamic Sciences and Culture Academy.
چکیده English

In their practical philosophy, Muslim philosophers aim to foster the actualization of individuals’ perfectional capacities - both intellectual and innate – in order to establish order and security in society. Through wise governance, this objective can be met. A central question arises: Given man’s inherent tendencies toward greed, selfishness, and acquisitiveness, how can individuals attain their possible perfections? This paper argues that, within the framework of Islamic practical philosophy, the flourishing of human perfectional capacities depends on resolving the problem of civil justice and instituting a model of civil moderation in society. Consequently, the core concern of their practical philosophy must necessarily be civil justice and civil moderation.  The research employs a library-based methodology for data collection and a demonstrative-philosophical approach for analysis. The findings reveal that through civil justice - that is, by placing individuals, professions, and groups in their proper civil positions - the groundwork is laid for the fulfillment of societal rights (i.e., “giving each their due”), leading to a state of civil equilibrium. In such a society, each individual is provided with the opportunity to actualize their perfectional (intellectual and innate) capacities in proportion to their merit and potential. Thus, the central issue of Muslim philosophers in practical philosophy is civil justice and civil moderation. 
 

کلیدواژه‌ها English

Practical Philosophy
Civil Justice
Civil Moderation
Transcendent Reality of Man
People’s Rights
Human Perfectional Capacities
  1. ابن‌سینا، علی بن حسین (1404ق). الشفاء، الطبیعیات، الفن السادس، کتاب النفس. قم: منشورات مکتبه آیة‌الله العظمی المرعشی النجفی.
  2. ـــــــــــــــ (1404ق). الهیات الشفا. قم: منشورات مکتبه آیةالله العظمی مرعشی.
  3. ـــــــــــــــ (1313). دانشنامه علایی. الهیات. تهران: بی‌جا.
  4. ـــــــــــــــ (1406ق). رساله فی اقسام العلوم العقلیه، تسع رسائل فی الحکمه و الطبیعیات. تحقیق و تقدیم . حسن عاصی.لبنان: دار قابس.
  5. ـــــــــــــــ (1370). تسع رسائل. شرح مصطفی نورانی. قم: انتشارات مکتب اهل بیت.
  6. اخوان الصفا (1412ق). رسائل اخوان الصفا و خلان الوفا. (ج1). بیروت: دارالاسلامیه.
  7. بیرونی ابوریحان، محمد بن احمد (1362). تحقیق ماللهند. ترجمه منوچهر صدوق. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
  8. تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد (1360). غرر الحکم و درر الکلم. (ج3). تهران: دانشگاه تهران.
  9. دارابی کشفی، سیدجعفر (1381). تحفة الملوک. تصحیح عبدالوهاب فراتی. قم: بوستان کتاب.
  10. دوانی، جلال‌الدین (1391). اخلاق جلالی. تصحیح عبدالله آرانی. تهران: انتشارات اطلاعات.
  11. راغب اصفهانی ، حسین بن محمد(1412ق). مفردات الفاظ القرآن. به کوشش صفوان عدنان داوودی. دمشق: دارالقلم.
  12. شیخ، محمد سعید (1369). مطالعات تطبیقی در فلسفه اسلامی. ترجمه مصطفی محقق‌داماد. تهران: خوارزمی.
  13. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1363). اسرارالایات و انوار البینات. ترجمه محمد خواجوی. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
  14. ـــــــــــــــ (1343). المظاهر الاهیه . ترجمه و تحقیق سید حمید طبیبیان. تهران: امیرکبیر.
  15. ـــــــــــــــ (1380). الحکمة‌المتعالیه‌فی‌الاسفار‌الاربعه. (ج 8). تهران: انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
  16. ـــــــــــــــ (1342). مبدا و معاد. ترجمه احمد بن محمد حسینی اردکانی، به کوشش عبدالله نورانی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
  17. طباطبایی، سید محمدحسین (1387). شیعه در اسلام. به کوشش سیدهادی خسرو شاهی. چاپ سوم، قم: بوستان کتاب.
  18. فارابی، محمد بن محمد (1403ق). تحصیل السعاده، تحقیق جعفر آل‌یاسین، بیروت: دارالاندلس.
  19. ـــــــــــــــ (1995م). آراء اهل المدینة الفاضله. بیروت: دار مکتبة الهلال.
  20. ـــــــــــــــ (1971م). فصول منتزعه. تحقیق و مقدمه و تعلیق فوزی متری نجار. بیروت: دارالمشرق.
  21. ـــــــــــــــ (1964م). السیاسة المدنیه. تحقیق فوزی متری نجار. بیروت: کاثولیکیه.
  22. فیض کاشانی، ملامحسن (1392). ترجمه الحقایق. تهران: آیت اشراق.
  23. قطب‌الدین شیرازی، محمود بن مسعود (1369). درة التاج. تصحیح محمد مشکوة (ج1). تهران: انتشارات حکمت.
  24. ـــــــــــــــ (1386). درة التاج. تحقیق ماهدخت بانو همایی (ج2). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  25. مطهری، مرتضی (1377). آشنایی با قرآن (ج5). چاپ سوم. تهران: صدرا.
  26. ـــــــــــــــ (1391). انسان کامل. چاپ 53. تهران: صدرا.
  27. ـــــــــــــــ (1403ق). بررسی اجمالی مبانی نظری اقتصاد اسلامی. بی‌جا: حکمت.
  28. نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (1373). اخلاق ناصری. تصحیح مجتبی مینوی و علیرضا حیدری. تهران: خوارزمی.
  29. یوسفی‌راد، مرتضی ( 1401). وجوه تمایز مکاتب فلسفه سیاسی اسلامی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  30. ـــــــــــــــ (1394). مبانی فلسفه سیاسی مشاء. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.

 

  • تاریخ دریافت 17 مهر 1402
  • تاریخ بازنگری 25 آذر 1402
  • تاریخ پذیرش 17 دی 1402