حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

نقد و ارزیابی فاعلیت خداوند از منظر کانت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
زهرا فرزانگان
دانش آموخته دکتری کلام اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه قم
چکیده
فاعلیت خداوند در عالم هستی به ویژه طبیعت، همواره یکی از چالشی‌ترین موضوعات فلسفی بوده‌ و تاکنون دیدگاه‌های متفاوتی از سوی فلاسفه و الهی‌دانان در این زمینه مطرح گشته‌است. تا جایی که کانت، پس از انقلاب کپرنیکی خویش در معرفت‌شناسی، هم‌چنان به بحث نظری در این رابطه پرداخته‌است. اهمیت این مسئله از این روست که موضع‌گیری نادرست در این باب، بر انتخاب نظریات نادرست دیگری در مسائلی مانند ارتباط بین عوامل معنوی و حوادث طبیعی چون شرور یا معجزات نیز تأثیرگذار است. کانت با پذیرش نظم مکانیکی نیوتنی از یک سو و طرد نظریه تجلّی و هر گونه ارتباط بین ثابت و متغیر از سوی دیگر، هرگونه تأثیرگذاری خداوند در حوادث جزئی عالم طبیعت را منتفی دانسته است. مقاله حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و استناد به ترجمه انگلیسی آثار کانت، به طرح مبانی فیزیکی و فلسفی وی در این زمینه پرداخته، آن‌ها را بر اساس مبانی فلسفه اسلامی مورد نقد محتوایی قرار می‌دهد.
کلیدواژه‌ها
کانت
فاعلیت خداوند
خلقت از عدم
ربط ثابت و متغیر

موضوعات

عنوان مقاله English

Critique and Evaluation of Divine Agency from Kant’s Perspective

نویسنده English

Z F
PhD Graduate in Islamic Theology, College of Theology, University of Qom.
چکیده English

God’s agency in the universe, particularly in nature, has always been one of the most contentious philosophical issues, with diverse perspectives offered by philosophers and theologians.  Even Immanuel Kant, following his Copernican revolution in epistemology, continued to engage in theoretical discourse on this matter. The importance of this topic lies in the fact that an erroneous stance here can lead to the adoption of flawed theories in related areas, such as the relationship between the spiritual factors and natural phenomena, including evils or miracles. Kant, while accepting Newtonian mechanical order on the one hand and rejecting the theory of manifestation and any sort of connection between the immutable and the changeable on the other, denies any kind of divine influence on particular events within the natural world. This paper, employing a descriptive – analytical approach and citing the English translations of Kant’s works, presents his physical and philosophical foundations on this issue and critiques them based on the principles of Islamic philosophy.
 

کلیدواژه‌ها English

Kant
Divine Agency
Creatio ex Nihilo (Creation from Nothingness)
Relation between the Immutable and the Changeable

  1. ـ قرآن کریم

    ـ نهج البلاغه

    1. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1404). الشفاء (الالهیات).(ج1). قم: انتشارات کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی(ره).
    2. اسماعیلی، محمدعلی (1396). شرح رساله طلب و اراده امام خمینی. قم: نشر مرکز بین المللی ترجمه و نشر المصطفی.
    3. جعفری، محمدتقی (1383). ترجمه و تفسیر نهج البلاغه (ج10) تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
    4. ــــــــــــــ (1373)، تفسیر و نقد و تحلیل مثنوی جلال الدین محمد بلخی (ج1) تهران: نشر اسلامی.
    5. جوادی آملی، عبدالله (1383)، تفسیر موضوعی، (ج 2 توحید در قرآن)، قم: نشر اسراء.
    6. رهسپار، احمد (بی‌تا)، دین ارکان طبیعت، بی‌جا: انتشارات شریف.
    7. شهرستانی، محمد بن عبدالکریم(1415ق)، الملل و النحل (ج2) بیروت: دارالمعرفة.
    8. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1398). الشواهد الربوبیة، قم: انتشارات بوستان کتاب.
    9. ــــــــــــــ (1368). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (ج3 و 6) قم: مکتبة المصطفوی.
    10. صدوق، محمد بن علی (1398). التوحید. قم: نشر جامعه مدرسین.
    11. قدردان قراملکی، محمدحسن (1399).‌فاعلیت خداوند. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    12. کلینی، محمد (1407ق) کافی (ج1) تهران: انتشارات دارالکتب الاسلامیه.
    13. کمالی، محمد مهدی (1400) «رهیافتی نو در حل معضل ربط ثابت به متغیر»، دوفصلنامه علمی هستی و شناخت، 15 (1)، ص 7-28.
    14. مجلسی، محمد باقر(1413ق). بحارالانوار (ج5) چاپ دوم. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    15. مصباح یزدی، محمدتقی (1396). آموزش فلسفه (ج2). چاپ هفدهم. تهران: انتشارات سازمان تبلیغات اسلامی.
    16. میرداماد، محمدباقر(1374). القبسات. تهران: دانشگاه تهران.
    17. نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد(1403ق). شرح الإشارات و التنبیهات (ج2). قم: دفتر نشر الکتاب.
    18. Kant, Immanuel (1978) Lectures on Philosophical Theology, New York: Cornell University Press.
    19. _____________. (1992) The Only Possible Argument in Support of a Demonstration of the Existence of God. Cambridge: Cambridge University Press.
    20. _____________ (2008) Universal Natural History and Theory of the Heavens, Virginia: Richer Resources Publications.

     

    1. Sanides-Kohlrausch, Claudia (2002), "The Lisbon Earthquake ". in Is Nature Ever Evil?

     

    1. Thornton, Stephen T.; Marion, Jerry B. (2003) Classical Dynamics of Particles and Systems, Brooke Cole.

    منابع اینترنتی

    1. پلنگی، منیره، مقاله ثابت و متغیر، دانشنامه جهان اسلام، ثابت و متغیر (rch.ac.ir)
    2. Martin, Schonfeld; Michael, Thompson, Kant’s Philosophical Development, Standford Encyclopedia of Philosophy: Kant’s Philosophical Development (Stanford Encyclopedia of Philosophy)

  • تاریخ دریافت 13 مهر 1402
  • تاریخ بازنگری 18 آذر 1402
  • تاریخ پذیرش 17 دی 1402