حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

موجود مطلق بدون حیثیت تقییدیه، موضوع مشترک کلام و فلسفه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار و عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم وفرهنگ اسلامی
چکیده
موضوع الهیات فلسفه بی‌تردید وجود یا موجود مطلق است؛ اما درباره موضوع علم کلام دیدگاه‌های گوناگونی وجود دارد. متقدمان از متکلمان، موضوع کلام را موجود بماهو موجود دانسته و برای تمایز آن از موضوع علم الهی قید حیثیتِ مطابقت با قانون شرع را به آن افزوده‌اند. صاحب مواقف نسبت به اصل موضوع، یعنی موجود مطلق و نیز قید حیثیت، ایراداتی را مطرح کرده است؛ چنانکه صاحب شوارق نیز به قید مذکور اشکالی اساسی وارد ساخته است. این اشکال موجب عدم کارایی لازم علم کلام می‌گردد. پژوهش حاضر درصدد دفاع از اصل موجود مطلق به عنوان موضوع کلام است و هم‌سو با شارح مقاصد، به پاسخ از اشکالات مواقف می‌پردازد، ولی در خصوص قید حیثیت با منتفی دانستن آن، به اشتراک کامل دو علم کلام و فلسفه الهی در موضوع باور دارد. نقش معاضدتی فلسفه در تعمیق مسائل کلامی به جای نگاه تقابلی به آن دو، از نتایج این پژوهش می‌باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Absolute Being Without Restrictive Aspects: The Common Subject of Theology and Philosophy

نویسنده English

seyedreza Ishaqnia
Assistant Professor and Faculty Member at the Islamic Sciences and Cultural Academy, Qom, Iran.
چکیده English

Abstract 
Undoubtedly, the subject of philosophy is being or the absolute being. However, there are diverse perspectives regarding the subject of theology (kalām). Early theologians considered the subject of theology to be "being qua being" and, to distinguish it from the subject of divine knowledge, added the restriction of conformity to religious law. The author of Mawāqif, raised objections against the very notion of the absolute being as the subject, as well as against this restrictive aspect. Similarly, the author of Shawāriq presented a fundamental critique of this restriction. This critique undermines the efficacy of theology. This study seeks to defend the absolute being as the subject of theology and, in alignment with the commentator of Maqāṣid, responds to the objections raised in Mawāqif. However, regarding the restrictive aspect, the study rejects its necessity, affirming instead a complete overlap between theology and divine philosophy in terms of their subject matter. A key conclusion of this research is that philosophy play a supportive rather than oppositional role in deepening theological discussions.

کلیدواژه‌ها English

Absolute Being
Subject of Theology
Subject of Philosophy
Divine Knowledge
  1. قرآن کریم.

    1. آملی، سید حیدر، (1368ق). جامع الاسرار و منبع الانوار. تهران: علمی و فرهنگی.
    2. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1404ق). الشفاء، الالهیات. منشورات مکتبه آیة‌الله العظمی المرعشی النجفی.
    3. -------------- (1377). الاشارات و التنبیهات. شرح نصیرالدین محمدبن محمد بن الحسن الطوسی و شرح الشرح علامه قطب‌الدین محمد بن محمدبن ابی‌جعفر الرازی. بی‌جا: مطبعه حیدری.
    4. اسحاق‌نیا، سید رضا (1399).نقد و نظر فصلنامه علمی- پژوهشی فلسفه و الهیات، سال بیست و پنجم. ، شماره ۲ (پیاپی ۹۸).
    5. اسحاق‌نیا، سید رضا (1401). نقد و نظر فصلنامه علمی- پژوهشی فلسفه و الهیات، سال بیست و ششم ، شماره ۲  (پیاپی 106).
    6. الهی قمشه‌ای، میرزا مهدی (بی‌تا). کلیات دیوان حکیم الهی قمشه‌ای. بی‌جا: انتشارات علمیه اسلامیه.
    7. ایجی، میرسیدشریف. (1325ق). شرح المواقف. قم: الشریف الرضی.
    8. تفتازانی، سعدالدین عمر (بی‌تا). شرح المقاصد. بی‌جا: بی‌نا
    9. حسن‌زاده آملی، حسن (1416 ق). شرح المنظومه (الجزء الثانی). قم: مطبعه باقری.
    10. قطب الدین رازی، محمود بن محمد (بی‌تا). شرح الشمسیه. بی‌جا: کتابفروشی علمیه اسلامیه.
    11. سبزواری، حاج ملاهادی (1366). شرح المنظومه. چاپ پنجم. قم: موسسه انتشارات دار العلم.
    12. ـــــــــــــــ (1375). شرح الاسماء و شرح دعاء الجوشن الکبیر. چاپ دوم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
    13. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا) (1981م). الحکمة المتعالیة فی الاسفارالعقلیة الاربعة چاپ چهارم. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    14. علامه حلی، جمال‌الدین حسن بن یوسف بن علی بن مطهر. (1399ق). کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد. تعلیقه آیت‌الله سیدابراهیم موسوی زنجانی. بیروت: منشورات مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
    15. فاضل مقداد (1370ق). شرح باب حادی عشر. بی‌جا: مرکز نشر کتاب.
    16. فیض کاشانی، ملامحسن (1423 ق). الحقایق فی محاسن الاخلاق. تحقیق محسن عقیلی. چاپ دوم. قم: دارالکتاب الاسلامی.
    17. قیصری رومی، محمد داوود. (1375). شرح فصوص الحکم. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
    18. کاشانی، عبدالرزاق. (1380). مجموعه رسائل و مصنفات کاشانی. چاپ دوم. تهران: میراث مکتوب.
    19. لاهیجی، شیخ عبدالرزاق (بی‌تا). شوارق الالهام فی شرح تجرید الکلام (ج1). بی‌جا: بی‌نا.
    20. مجلسی، محمدباقر (1404 ق). بحار الانوار (ج84). بیروت: مؤسسه الوفا.

  • تاریخ دریافت 11 تیر 1402
  • تاریخ بازنگری 24 شهریور 1402
  • تاریخ پذیرش 29 مهر 1402