حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

بررسی کیفیت ادراک کلیات از منظر صدرالمتألهین‌

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکترای فلسفه تطبیقی دانشگاه شهید مطهری
2 دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه شهید مطهری
3 دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی
چکیده
فیلسوفان اسلامی براساس مبانی مقبول خود به چگونگی ادراک کلیات عقلی و نحوه دستیابی به آنها پرداختهاند. صدرالمتألهین نیز براساس مبانی قویم حکمت متعالیه و با کاربست آنها به تحلیل و تبیین ادراک کلیات عقلی و نحوه دستیابی به آنها پرداخته است. ما برآنیم تا براساس روش توصیفی تحلیلی و با هدف دستیابی به کیفیت ادراک کلیات عقلی، دیدگاه صدرالمتألهین را مشخص نماییم که صدرالمتألهین چه طرحی برای دستیابی به ادراک کلیات عقلی را فراروی ما قرار داده است؟ البته در این بین گاه نظر او را به نقد نشستهایم. او ادراک کلیات عقلی را براساس سه مبنا توضیح میدهد. گاه اتحاد با عقل فعال را شرط ادراکات کلیات میداند که بیشتر با مبانی حکمای مشاء هماهنگ است و زمانی براساس مشاهده حقایق نوری کیفیت ادراک کلیات عقلی را توضیح میدهد که نگاهی اشراقی به مسئله دارد، و در برخی از آثارش وصول و شهود به حق را سبب ادراک کلیات عقلی معرفی میکند و معتقد است که نفس با فنا در حق میتواند حقیقت همه اشیاء را در آن موطن مشاهده نماید و به ادراک کلیات نائل گردد که این تبیین با مبانی عرفا دمسازتر است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Nature of Perceiving Universals from the Perspective of Mullā Ṣadrā

نویسندگان English

Bahman Zamanean 1
ali asghar jafari valani 2
Mehdi Akhan 3
1 PhD in Comparative Philosophy, Shahid Motahari University.
2 Associate Professor and Faculty Member at Shahid Motahari University.
3 Associate Professor and Faculty Member at Allameh Tabataba'i University.
چکیده English

Islamic philosophers, based on their established foundations, have addressed the process of perceiving intellectual universals (al-kulliyyāt al-‘aqlīyyah) and the means of their acquisition. Mullā Ṣadrā too, based on the robust foundations of transcendent philosophy and by employing these foundations, analyzes and elucidates the perception of intellectual universals and the means of attaining them. Through a descriptive-analytical method, this study aims to acquire the nature of perception of intellectual universals from Mullā Ṣadrā’s perspective, and seeks to clarify his proposed framework for achieving it. In doing so, we also critique his views at times. Mullā Ṣadrā explains the perception of universals based on three principles. At times, he identifies union with the Active Intellect as the condition for perceiving universals - a position largely aligned with the foundations of peripatetic philosophy. Elsewhere, he interprets the perception of intellectual universals through the observation of luminous realities, reflecting an Illuminationist perspective. In some works, he posits attainment and mystical witnessing of the Divine as the cause for perceiving intellectual universals and argues that the soul - through annihilation in God (fanā fī’llāh) - can observe the realities of all things in that abode, thereby grasping universals. This explanation is more consonant with the foundations of mysticism.

کلیدواژه‌ها English

Intellectual Universals
Substantial Motion
Active Intellect
Luminous Immaterials
Witnessing
  1. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1379). النجاة من الغرق فی بحر الضالات. چاپ دوم. تهران: دانشگاه تهران
  2. امینی‌نژاد، علی (1390). آشنایی با مجموعه عرفان اسلامی. قم: انتشارات مؤسسه امام خمینی.
  3. آشتیانی، سیدجلال‌الدین (1370). شرح مقدمه قیصری. چاپ سوم. بی‌جا: انتشاراتی سپهر
  4. ابن‌عربی، اکبر (1994م). فتوحات مکیة (ج4). چاپ دوم. بی‌جا: احیاء تراث
  5. جوادی آملی، عبدالله (1386). رحیق مختوم (ج4 و 6). قم: انتشارات اسراء
  6. ـــــــــــــــ (1396). رحیق مختوم (ج 18). قم: انتشارات اسراء
  7. ـــــــــــــــ (1394). رحیق مختوم(ج2). قم:انتشاراتی اسراء
  8. ـــــــــــــــ (1394). شرح ایقاظ النائمین(ج2 ). قم: انشارات اسراء
  9. حاجی سبزواری، ملاهادی (1360). تعلیقات بر شواهد الربوبیة. چاپ دوم. بی‌جا: انتشارات مرکز جامع نشر
  10. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1981م). الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة (ج5،3،2و9،7،8،6). چاپ سوم. بیروت: دار احیاء تراث.
  11. ـــــــــــــــ (1363). مفاتیح الغیب. بی‌جا: مؤسسه تحقیقاتی فرهنگی.
  12. ـــــــــــــــ (1354). مبدا و معاد. تهران: انجمن فلسفه و حکمت ایران.
  13. ـــــــــــــــ (1360). شواهد الربوبیة فی مناهج السلوکیة. چاپ دوم. بی‌جا: مرکز جامع نشر.
  14. ـــــــــــــــ (1375). مجموعه رسائل فلسفی. تهران: انتشارات حکمت.
  15. ـــــــــــــــ (1380). حاشیه بر الهیات شفاء. قم: انتشارات محققان نراقی.
  16. ـــــــــــــــ (1387). رسالة الحدوث. بی‌جا: بنیاد حکمت اسلامی.
  17. طباطبایی، محمدحسین(1416 ق). نهایة الحکمه. چاپ دوازدهم. قم: مؤسسه نشر اسلامی زیر نظر جامعه مدرسین.
  18. ـــــــــــــــ (1981م). حاشیه بر اسفار اربعة(ج8). چاپ سوم. بیروت: دار احیاء تراث.
  19. ـــــــــــــــ (1981م). حاشیه بر اسفار اربعة(ج2). چاپ سوم. بیروت: دار احیاء تراث.
  20. قونوی، صدرالدین (1381). اعجاز البیان. قم: بوستان کتاب.
  21. ـــــــــــــــ (1362). رساله النصوص. تهران: مرکز دانشگاهی.
  22. قیصری، داود (1386). شرح فصوص الحکم(ج1). چاپ دوم. قم: بوستان کتاب.
  23. کاشانی، عبدالرزاق (1370). شرح فصوص الحکم(ج1). چاپ چهارم. قم: بیدار.

 

  • تاریخ دریافت 10 تیر 1402
  • تاریخ بازنگری 20 آذر 1402
  • تاریخ پذیرش 17 دی 1402