حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

بررسی تطبیقی نظریه اختیار از منظر میرزای نائینی و علامه طباطبایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
طلبه سطح چهار حوزه علمیه قم
چکیده
تبیین صحیح نظریه شیعه در مسئله جبر و اختیار همواره مورد نزاع دانشمندان شیعی قرار گرفته است. عدهای تبیین صحیح این نظریه را متوقف بر انکار قاعده ضرورت علّی- معلولی و اثبات مقدمهای فعلی دانسته‌اند و از آن به طلب یا سلطه نفس بر فعل تعبیر نمودند. معتقدین به این نظریه در میان اصولیین عمدتاً متأثر از مدرسه میرزای نائینی می‌باشند. برخی دیگر نیز ضمن تحفّظ بر صحت قاعده ضرورت و امتناع ترجیح بلامرجح، با توسعه در مفهوم اختیار به گونهای که مراتب اختیار از فاعل بالقصد تا فاعل بالتجلی را دربرگیرد، بر این باورند که مناط اختیار، سبق اراده نبوده تا دچار محذور جبر شده بلکه تقوّم اختیار به صدور فعل از مَبدأ علمی ‌است، اگرچه ارادهای در میان نباشد و بدین معنا اراده، خود فعلی اختیاری است اگرچه مسبوق به اراده دیگر نیست. لکن بر اساس یافته‌های این تحقیق، به نظر میرسد مناسب‌ترین تقریری که می‌توان در تبیین نظریه اختیار بر آن اعتماد نمود، تبیین علامه طباطبایی است که از قرابت بسیاری به نظریه میرزای نائینی برخوردار است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Comparative Study of Free Will from the Perspective of Mirzā Nā’īnī and ‘Allāmah Ṭabāṭabā’ī

نویسنده English

Yaghoub Madadi sarhani
Level Four Seminary Student of Qom.
چکیده English

The correct formulation of Shī‘a doctrine on free will and determinism has long been debated among Shī‘a scholars. Some argue that it necessitates rejecting causal necessity and establishing a perquisite for action, which has been interpreted as soul’s desire or its domination over the act. Amongst the Usūlī scholars that accept this view are mainly those who are influenced by Mirzā Nā’īnī’s school. Others, while upholding causal necessity and invalidating distinction without a difference, expand the concept of free will to encompass degrees from "agent-by-intention" (fā‘il bil-qaṣd) to "agent-by-self-manifestation" (fā‘il bil-tajallī). They assert that the criterion for free will is not prior will (irāda) that would lead to determinism. Rather, it is constituted of an act’s origination from an origin of knowledge, even if will is not present. In this sense, will itself is a voluntary act, though not preceded by another will. This study concludes that the most appropriate interpretation, elucidating the concept of free will and can be relied upon, is the explanation of ‘Allāmah Ṭabāṭabā’ī, which is very close to Nā’īnī’s view.

کلیدواژه‌ها English

Free Will
Mirzā Nā’īnī
‘Allāmah Ṭabāṭabā’ī
Validity
  1. قرآن کریم

    1. ابن بابویه، محمد بن علی (1398). التوحید. قم: انتشارات جامعه مدرسین.
    2. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1404ق). الشفاء (الالهیات). قم: مکتبة آیة‌الله المرعشى‏‏.
    3. ابن‌منظور، محمدبن مکرم (1375 ق). لسان العرب1418.(ج4). بیروت: دارالبیروت.
    4. حائری اصفهانى، محمدحسین بن عبدالرحیم‏ (1404ق). الفصول الغرویة فی الأصول الفقهیة. قم: دار احیاء العلوم الاسلامیه.
    5. خراسانى، محمدکاظم بن حسین (1409 ق). کفایة الأصول. قم: طبع آل‌البیت.
    6. خمینى، روح‌الله(1415 ق). انوار الهدایة فی التعلیقة على الکفایة. (ج1).چاپ دوم. تهران: مؤسسه نشر و تنظیم آثار امام خمینی.
    7. ـــــــــــــــ (1379). الطلب و الإرادة. تهران: مؤسسه نشر و تنظیم آثار امام خمینی.
    8. ـــــــــــــــ (1418 ق). تنقیح الأصول.(ج1). تهران: مؤسسه نشر و تنظیم آثار امام خمینی.
    9. ـــــــــــــــ (1423 ق). تهذیب الأصول.(ج1). تهران: مؤسسه نشر و تنظیم آثار امام خمینی.
    10. خویى، ابوالقاسم(1422 ق). محاضرات فى أصول الفقه.(ج1). قم: طبع موسسة احیاء آثار السید الخویی
    11. ـــــــــــــــ (1422 ق). مصباح الأصول (مباحث الفاظ).(ج1). قم: مکتبة الداوری
    12. رشتى، حبیب‏الله بن محمدعلى (بی‌تا)‏. بدائع الأفکار. قم: مؤسسه آل البیت
    13. روحانى، محمدصادق(1382). زبدة الأصول. (ج1). چاپ دوم. تهران: بی‌تا
    14. صدرالدین شیرازی،محمد بن ابراهیم (1981 م). الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة.(ج6،4،3). بیروت: دار احیاء التراث.
    15. طباطبایى، محمدحسین‏(1374). نهایة الحکمة. قم: مؤسسه النشر الاسلامی التابعه لجماعه المدرسین.
    16. ـــــــــــــــ (1428ق). مجموعة رسائل العلامة الطباطبایی. قم: باقیات.
    17. فیاضی، غلام‌رضا (1386). تعلیقه بر نهایه الحکمه.(ج4). قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    18. مطهری، مرتضی(1377). مجموعه آثار. (ج13). تهران- قم‏: صدرا.
    19. موسوى قزوینى، علی(1427ق). تعلیقة على معالم الأصول‏. (ج3). قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    20. نائینى، محمدحسین(1352). أجود التقریرات.(ج1). قم: مطبعة العرفان
    21. ـــــــــــــــ (1376). فوائد الاُصول.(ج1). قم: نشر جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

  • تاریخ دریافت 05 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 05 آذر 1402
  • تاریخ پذیرش 17 دی 1402