حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

کاوشی در منشأ تصوری اولیات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار و عضو هیئت علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی
چکیده
بی‌تردید همه معارف برهانی بر اولیات استوارند. ازاین‌رو فهم مطابقت اولیات با واقع، نقش اساسی در اثبات امکان دستیابی به یقین در معارف حصولی دارد. از آنجا که دستیابی به منشأ تصوری اولیات و تعیین نوع مفاهیم به‌کاررفته در اولیات، مهم ترین نقش را در تبیین سرّ بداهت و مطابقت اولیات با واقع دارند، در پی‌جویی منشأ تصوری اولیات در صدد بر آمدیم اثبات کنیم که اولا موضوعات قضایای اولی (اولیات) تنها مفاهیم فلسفی‌اند ، ثانیا مفاهیم فلسفی، ریشه در علم حضوری دارند و تنها راه تبیین مطابقت اولیات با واقع،  این دیدگاه است. برای اثبات این مطلب، نخست با بررسی ویژگی‌های اولیات، اثبات کرده‌ایم که اولیات نمی‌توانند از مفاهیم ماهوی و منطقی تشکیل شوند. سپس با مقایسه ویژگی‌های مفاهیم فلسفی با ویژگی‌های اولیات نشان داده‌ایم که چون مفاهیم فلسفی از علم حضوری گرفته می‌شوند و ذاتی بودن محمول این قضایا برای موضوع نیز حضوراً درک می‌شود، اولیات بدیهی و مطابق با واقع‌اند. این نوشته در واقع، درصدد ارائه تقریری برای دفاع از دیدگاه علامه مصباح یزدی در قول به فلسفی بودن مفاهیم اولیات است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

An Inquiry into the Conceptual Origin of Axioms

نویسنده English

ahmad abutorabi
Associate Professor and Faculty Member at Imam Khomeini Education and Research Institute.
چکیده English

Undoubtedly, all demonstrative knowledge is founded upon axioms (awwaliyyāt). Therefore, understanding the correspondence of these axioms with reality plays a crucial role in establishing the possibility of attaining certainty in acquired knowledge. Identifying the conceptual origin of axioms and determining the types of concepts involved in them plays the most significant role in explaining their self-evidence and their correspondence with reality. For this reason, this paper seeks to establish that: first, the subjects of axiomatic propositions consist solely of philosophical concepts; and second, that philosophical concepts are rooted in knowledge by presence (ʿilm al-ḥuḍūrī), and only this view can explain the correspondence of axioms with reality. To substantiate this claim, we first examine the characteristics of axioms and demonstrate that they cannot be composed of essential (māhuwī) or logical concepts. Then, by comparing the characteristics of philosophical concepts with those of axioms, we show that since philosophical concepts are derived from knowledge by presence, and since the predicate of these propositions is essential to the subject which is intuitively grasped, the axioms are self-evident and in correspondence with reality. This paper, in fact, seeks to articulate a defense of Allamah Mesbah Yazdi’s position that the concepts of axioms are philosophical in nature.

کلیدواژه‌ها English

Axioms (Awwaliyyāt)
Primary Self-evident Proposition
Philosophical Concepts
Logical Concepts
Essential Concepts
Correspondence with Reality
Allamah Mesbah Yazdi
  1. آملی، محمدتقی (1374). درر ‌الفوائد.(ج2). قم: دارالتفسیر
  2. ابن‌‌سینا، حسین بن عبدالله (1404-1405ق). الشفاء. تحقیق ابو‌العلا عفیفی. قاهره: وزارة الثقافة و الارشاد القومی
  3. ـــــــــــــــ (1375). الاشارات و التنبیهات (ج1). شرح خواجه نصیرالدین طوسی، شرح الشرح قطب‌الدین رازی. قم: نشر البلاغة
  4. ابوترابی، احمد (1397). علوم فطری نزد فیلسوفان غرب و اندیشمندان مسلمان. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  5. ـــــــــــــــ ‌‌‌(1398). چیستی و نقش قضایای تحلیلی و ترکیبی در منطق و معرفت‌شناسی. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  6. ارسطو(1389). مابعدالطبیعة (متافیزیک) ارسطو. ترجمه شرف‌الدین خراسانی، چاپ پنجم، تهران: انتشارات حکمت
  7. ـــــــــــــــ (1980م). منطق ارسطو (ج1 و2). تحقیق و تقدیم عبدالرحمن بدوی. کویت، بیروت: وکالة المطبوعات، دارالقلم
  8. بهمنیار بن مرزبان (1375). ‌التحصیل. تصحیح مرتضی مطهری. تهران: انتشارات دانشگاه تهران
  9. سبزواری، هادی ‌بن‌ محمد (1374-1379). شرح المنظومه(ج1). تصحیح و تعلیق حسن حسن‌زاده آملی، تقدیم و تحقیق مسعود طالبی. قم: انتشارات دفتر تبلیغات
  10. سهروردی، یحیی بن حبش (1334). منطق التلویحات. تحقیق علی‌اکبر فیاض. تهران: انتشارات دانشگاه تهران
  11. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1373-1364). تفسیر القرآن الکریم. قم: انتشارات بیدار
  12. ـــــــــــــــ (1981ق). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة(ج 1، 2، 8 و 9). بیروت: دار احیاء التراث العربی
  13. ـــــــــــــــ (1375). مجموعه رسائل فلسفی صدرالمتألهین. تهران: انتشارات حکمت
  14. ـــــــــــــــ (1380). ‌المبدأ و المعاد. تقدیم و تصحیح سیدجلال‌الدین آشتیانی. قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی
  15. طباطبایی، سیدمحمدحسین(1390). نهایة الحکمة (ج2). ‌تصحیح و تعلیق غلام‌‌رضا فیاضی. مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  16. نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (بی‌‌تا). ‌اساس الاقتباس. تصحیح محمدتقی مدرس رضوی. تهران: موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه
  17. غزالی، ابوحامد(1993م). معیار العلم فی فن المنطق. تقدیم، تعلیق و شرح علی بوملحم. چاپ دوم. بیروت: دار و مکتبة الهلال
  18. فارابی، ابونصر محمد بن محمد(1408-1410ق). ‌المنطقیات للفارابی. (ج1). تحقیق و مقدمه محمدتقی دانش‌پژوه، زیر نظر سیدمحمود مرعشی. قم: مکتبة آیت‌‌الله العظمی مرعشی نجفی.
  19. کاپلستون، فردریک چارلز (1384-1362). تاریخ فلسفه (یونان و روم) (ج1). ترجمه سیدجلال‌الدین مجتبوی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  20. مرکز پژوهشی دائرة‌المعارف علوم عقلی اسلامی (1395) اصطلاح‌نامه فلسفه اسلامی (ج3). قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  21. ـــــــــــــــ (1398) اصطلاح‌نامه معرفت‌شناسی (ویراست دوم).چاپ دوم. قم: ‌انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  22. مصباح یزدی، محمدتقی(1361 الف). ‌ایدئولوژی تطبیقی. قم: انتشارات در راه حق.
  23. ـــــــــــــــ ‌‌‌(1361 ب). ‌پاسداری از سنگرهای ایدئولوژیک. قم: انتشارات در راه حق.
  24. ـــــــــــــــ ‌‌‌(1363) دومین یادنامه علامه طباطبایی. تهران: انتشارات بهارستان.
  25. ـــــــــــــــ (1375). دروس فلسفه. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  26. ـــــــــــــــ (1377). آموزش فلسفه (ج1)، چاپ هشتم. تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
  27. ـــــــــــــــ (بی‌‌تا). چکیده‌ چند بحث فلسفی. قم: مؤسسه‌ در راه حق و اصول دین
  28. مصباح، مجتبی و عبدالله محمدی (1400). معرفت‌شناسی. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  29. مظفر، محمدرضا (1423ق). المنطق. تعلیقه غلام‌رضا فیاضی، تحقیق رحمت‌‌الله رحمتی. چاپ دوم. قم: مؤسسه نشر اسلامی
  30. میرداماد، محمدباقر بن محمد(1385). مصنفات میرداماد (ج2). تهران: انتشارات دانشگاه تهران و انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
  31. یوسف کرم (بی‌‌تا). تاریخ الفلسفة الیونانیة. چاپ سوم. بیروت: انتشارات دارالحکم

  • تاریخ دریافت 27 فروردین 1402
  • تاریخ بازنگری 02 شهریور 1402
  • تاریخ پذیرش 29 مهر 1402