حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

بررسی تطبیقی ملاک‌ نیازمندی معلول به علت در فلسفه اسلامی و کتاب و سنت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم ( علیه السلام)
چکیده
نیازمندی معلول به علت روشن و بدیهی است. ولی اینکه در واقعیت و عالم ثبوت خارجی، چرا معلول به علت نیاز دارد و «ملاک و مناط نیاز معلول به علت» چیست، مسأله‌ای است که هم در فضای فلسفه اسلامی به آن پرداخته شده و هم رد پای آن را می‌توان در آیات و روایات پیدا کرد. در این نوشتار که با روش تحلیلی توصیفی ارائه می شود، ابتدا به بیان دیدگاه‌های فلاسفه اسلامی در مورد ملاک ثبوتی معلولیت یا همان مناط نیاز معلول به علت می‌پردازیم که برخی به امکان ذاتی، برخی به فقر ذاتی نوری و برخی به فقر وجودی یا امکان فقری باور دارند. در ادامه، با استخراج ملاک‌ ثبوتی معلولیت در آیات و روایات، به تحلیل و مقایسه آنها می‌پردازیم. در این مقایسه، توافق یکی از دیدگاه‌های فلسفی، یعنی نظریه حکمت متعالیه درباره ملاک نیاز معلول به علت ـ که همان فقر وجودی یا امکان فقری است ـ کاملاً با مفاد کتاب و سنت اثبات می‌شود.
 
 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Comparative Study of the Criterion for the Dependency of the Effect on the Cause in Islamic Philosophy and the Quran and Sunnah

نویسنده English

Mhammad Taqi Yosofi
Associate Professor and Faculty Member at Baqir al-Olum University.
چکیده English

The dependency of an effect on its cause is clear and self-evident. However, the question of why, in the real and external world, an effect requires a cause, and what constitutes the "criterion and basis for this dependence" has been addressed in Islamic philosophy and can also be traced in the Quran and Hadith. In this study, employing the analytical-descriptive method, we first present the views of Islamic philosophers on the ontological criterion of causality, or the basis for the dependency of the effect on the cause. Some philosophers attribute it to essential possibility (al-imkān al-dhātī), others to essential luminous poverty (al-faqr al-nūrī), and some to existential poverty or contingency (al-imkān al-faqrī). Subsequently, by extracting the ontological criterion of causality from the Quran and Hadith, we analyze and compare them. This comparison confirms that one of the philosophical views, namely the theory of transcendent philosophy regarding the criterion for the dependency of the effect on the cause (which is existential poverty or contingency), is entirely consistent with the teachings of the Quran and Sunnah. 

کلیدواژه‌ها English

Causality
Criterion of Dependence
Essential Possibility (al-Imkān al-Dhātī)
Luminous Poverty
Existential Poverty (al-Imkān al-Faqrī)
  1. آمدی، سیف‌الدین ( 1423ق). ابکار الافکار فی اصول الدین. قاهره: دارالکتب.
  2. ابن ابی الحدید، ع‍ب‍دال‍ح‍م‍ی‍دب‍ن‌ ه‍ب‍ةال‍ل‍ه‌ (1337ش). شرح نهج البلاغۀ (ج13). قم: انتشارات کتابخانه آیۀ الله العظمی مرعشی نجفی.
  3. ابن ‌بابویه قمی (شیخ صدوق)، ابوجعفر محمد‌بن‌علی‌بن‌حسین‌ (1398ق). التوحید. قم: انتشارات جامعه مدرسین.
  4. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1378ق). عیون‌ أخبارالرضا7. تهران: انتشارات جهان.
  5. ابن سینا، حسین بن عبدالله (1375). الإشارات و التنبیهات. قم: نشر البلاغه.
  6. ــــــــ (1989م). الحدود. چاپ دوم، قاهره: الهیأة المصریة العامة للکتاب.
  7. ابن ‌منظور الافریقی ‌المصری، ابو‌الفضل جمال‌الدین محمدبن‌مکرم (1410ق). لسان العرب (ج11). چاپ سوم. بیروت: دار صادر. دارالفکر للطباعة والنشر.
  8. ابن شعبه حرانى، حسن‌بن‌على (1363). تحف العقول عن آل الرسول. چاپ دوم. قم: انتشارات جامع المدرسین.
  9. جوادی آملی، عبدالله (1386). رحیق مختوم (شرح حکمت متعالیه). چاپ سوم. قم: انتشارات اسرا.
  10. حلی، حسن‌بن‌یوسف مطهر (1407ق). کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد. به تصحیح و نحقیق حسن حسن‌زاده الآملی، قم: مؤسسۀ النشر الإسلامی التابعۀ لجامعۀ المدرسین بقم المشرفۀ.
  11. سهروردی، محمدبن‌حبش (1375). مجموعه مصنفات شیخ اشراق (ج1و2). چاپ دوم. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى.
  12. شریف الرضی، محمدبن‌حسین (1414ق). نهج البلاغة (للصبحی صالح). قم: انتشارت هجرت.
  13. صدرالدین شیرازی، محمدبن‌ابراهیم (1981م). الحکمة المتعالیة فى الأسفار العقلیة الأربعة (ج8). چاپ سوم. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  14. شیرازى، محمدبن‌ابراهیم (1417ق). الشواهد الربوبیة فى المناهج السلوکیة. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
  15. طباطبایى، سید محمدحسین (1387). اصول فلسفه و روش رئالیسم. چاپ دوم. قم: مؤسسه بوستان کتاب (مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم).
  16. ــــــــــــــــــــــــــــ )1390ق(. ‏المیزان فی تفسیر القرآن (ج1). چاپ دوم. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏.
  17. ــــــــــــــــــــــــــــ (1380). نهایۀ الحکمۀ (ج3). به تصحیح و تعلیق غلامرضا فیاضی. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی ـ پژوهشی امام خمینی.
  18. طریحی، فخرالدین (1408ق). مجمع البحرین. چاپ دوم. تحقیق احمد الحسینی. بیروت: مکتب نشر الثقافة الاسلامیة.
  19. فارابى، ابونصر (1381). فصوص الحکمة. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگى.
  20. فتال نیشابورى، محمدبن‌احمد (1375). روضة الواعظین و بصیرة المتعظین. قم: انتشارات رضى.
  21. فیومى، احمدبن‌محمد (1414ق). المصباح المنیر فى غریب الشرح الکبیر للرافعى‏. چاپ دوم. قم: انتشارات مؤسسه دار الهجرة.
  22. کلینى، محمدبن‌یعقوب (1407ق). الکافی. به تصحیح و تعلیق علی‌اکبر غفاری. چاپ چهام. تهران: انتشارات مؤسسه دارالکتب الاسلامیة.
  23. مجلسى، محمدباقر (1403ق). بحار الأنوار (ج3). چاپ دوم. بیروت: انتشارات دار إحیاء التراث العربی‏.
  24. مصباح یزدی، محمدتقی (1383). آموزش فلسفه. چاپ ششم. قم: انتشارات امیرکبیر.
  25. مطهری، مرتضی (1372). اصول فلسفه و روش رئالیسم (ج‏3): در مجموعه آثار شهید مطهری (ج6). چاپ هشتم. قم: انتشارات صدرا.
  26. میرداماد استرآبادی، محمدباقر (1381). مصنفات میرداماد. به اهتمام عبدالله نورانی. تهران: انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگى.
  27. شهرزوری، محمدبن‌محمود (۱۳۸۳). رسائل الشجرة الإلهیة فی العلوم الربانیّۀ. به تصحیح نجفقلی حبیبی. تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.

  • تاریخ دریافت 05 بهمن 1401
  • تاریخ بازنگری 01 اسفند 1401
  • تاریخ پذیرش 10 اسفند 1403