حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

نظریه تفصیل در تغایر و اتحاد جوهر و عرض

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیارمؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی
چکیده
در نسبت میان جوهر و عرض، چهار دیدگاهِ مطرح وجود دارد؛ 1. اتحاد وجودی – تغایر ذهنی 2. اتحاد وجودی – تغایر تحلیلی 3. تغایر وجودی 4. تغایر وجودی غیرتباینی. ما ضمن پذیرش سه دیدگاه از دیدگاه‌های چهارگانه، به خلق نظریه ای تفصیلی بین آن ها رسیده ایم؛ طوری که صدق یک‌پارچه هرکدام از نظریات سه‌‌گانه را بر همه اعراض ابطال کرده‌ایم؛ بدین‌گونه که نظریه «اتحاد وجودی- تغایر ذهنی» را فقط شامل اعراضی مثل عدد، مقولات نسبی و کیف استعدادی دانسته‌‌ایم و نظریه؛ «اتحاد وجودی-تغایر تحلیلی» را شامل اعراضی ازقبیل «کم متصل» و «کیف مختص به کم» دانسته و نهایتا دیدگاه اخیر یعنی تغایر وجودی غیرتباینی را صرفاً شامل اعراضی ازقبیل کیف نفسانی و کیف محسوس معرفی کرده‌ایم.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Distinction and Unity of Substance and Accident: A Detailed View

نویسنده English

mohamadhasan fateminia
Assistant Professor at the Imam Khomeini Education and Research Institute, Qom
چکیده English

Four views exist regarding the relationship between substance (jawhar) and accident (ʿaraḍ): 1) existential unity - mental distinction, 2) existential unity - analytical distinction, 3) existential distinction, and 4) non-mutually exclusive existential distinction. This study accepts three of the four views and proposes a detailed view, such that uniform application of each of these three views to all accidents is rejected. The theory of "existential unity - mental distinction" applies only to accidents like numbers, relative categories, and dispositional qualities. "Existential unity - analytical distinction" theory applies to continuous quantity and qualities specific to quantity. Finally, "non-mutually exclusive existential distinction" applies only to accidents, such as psychic  qualities (kayf nafsānī)  and sensible qualities (kayf maḥsūs).

کلیدواژه‌ها English

accident
difference
unity
analytical difference inconsistence difference
  1. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1404ق). منطق شفا. قم: مکتبۀ آیت‌الله مرعشی نجفی.
  2. سربخشی، محمد (1394). چیستی و ارزش معرفت‌شناختی علم حضوری. قم: انتشارات مؤسسه امام خمینی.
  3. صدرالدین شیرازی، محمدبن‌ابراهیم (1981م). الحکمۀالمتعالیه فى الاسفار العقلیه الاربعة. (ج 1) بیروت: دار احیاء التراث.
  4. طباطبایی، سید محمدحسین (1392). نهایه الحکمة. قم: مؤسسه امام خمینی.
  5. عبودیت، عبدالرسول (1385). درآمدی به نظام حکمت صدرایی (ج3،2). تهران: سمت.
  6. ــــــــــــــــــــ (1396). حکمت صدرایی به روایت علامه طباطبایی. مرحله ششم: مبحث جوهر. قم: انتشارات مؤسسه امام خمینی.
  7. علم الهدی، سید علی (1397). ذهنی بودن جوهریت و عرضیت در فلسفه صدرایی. دوفصلنامه علمی پژوهشی تأملات فلسفی.
  8. فاطمی نیا، محمدحسن (1403). «سنجش نظریه اتحاد وجودی- تغایر معنایی جوهر و عرض استاد فیاضی» قم: معرفت فلسفی.
  9. فیاضی، غلامرضا (1387). هستی و چیستی در مکتب صدرایی. قم: انتشارات مؤسسه امام خمینی.
  10. مصباح، مجتبی (1379). معرفت‌شناسی سلسله دروس مبانی اندیشه اسلامی(1). قم: انتشارات مؤسسه امام خمینی.
  11. مصباح، محمدتقی (1372). آموزش فلسفه (ج2). تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
  12. مطهری، مرتضی (1374). مجموعه آثار (ج10و11). تهران: صدرا.
  13. نبویان، سید محمدمهدی (1395). جستارهایی در فلسفه اسلامی (ج1، 2و3). قم: مجمع عالی حکمت اسلامی.

 

  • تاریخ دریافت 26 تیر 1400
  • تاریخ بازنگری 11 شهریور 1400
  • تاریخ پذیرش 29 مهر 1402