حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

انحاء تأثیر گزاره‌های برخاسته از تجربه بر الهیات بالمعنی الاعم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش‌پژوه سطح چهار مؤسسه تخصصی فلسفه اسلامی قم
چکیده
وقتی سخن از تأثیر گزاره‌های برخاسته از تجربه بر فلسفه می‌آید، ذهن به یک صورت خاص آن منصرف می‌شود؛ اینکه گزاره تجربی در مقدمات استدلال الهیاتی به‌کار برود. اما باید توجه داشت که از نظر عقلی، فروض متعددی برای تأثیر تجربه و دانش‌های برخاسته از تجربه بر الهیات بالمعنی الاعم متصور است که اتفاقاً بعد از مراجعه به کتب فلسفی برای انواع متعددی از آن مصادیقی می‌یابیم. همان‌طور که در ادامه مشاهده خواهید کرد، اصل اینکه این تأثیرگذاری انحاء متعددی دارد، در کلمات بزرگانی همچون شهید مطهری مورد اشاره قرار گرفته است. ولی طبق تحقیقات انجام شده، هیچ‌یک از متفکران معاصر، انحاء این تأثیرگذاری را استقصاء نکرده‌اند. بدیهی است که آگاهی از این انحاء تأثیر می‌تواند راهنمای خوبی برای فیلسوف در فهم صحت و سقم استدلال‌های فلسفی باشد.
در این مقاله در صدد استقصاء انواع تأثیرگذاری هستیم و در مجموع هشت دسته از تأثیرات طبیعیات بر الهیات بالمعنی الاعم را شناسایی کرده‌ایم و حتی‌المقدور برای هر یک مثالی از کتاب الشواهدالربوبیة به‌عنوان یک دوره موجز و پخته در حکمت متعالیه بیان کرده‌ایم.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Empirical Propositions and Various Types of its Influence on Metaphysics

نویسنده English

Ahmad Mirzaei
Level Four Student of Specialized Institute for Islamic Philosophy.
چکیده English

When discussing the influence of empirical propositions on philosophy, the mind is often diverted toward a specific case: the use of empirical propositions as premises in theological arguments. However, logically, there are multiple conceivable ways in which experience and knowledge derived from it can impact metaphysics (ilāhiyyāt bi al-ma`nā al-a‘am). In fact, after referring to philosophy books, we find instances of its various types. Prominent thinkers, such as Murtada Mutahhari, have acknowledged the various types of this influence. However, according to findings, contemporary philosophers have not comprehensively explored these types. It is obvious, understanding the various ways empirical knowledge influences theology can be a useful guide for philosophers to assess the validity of philosophical arguments. This article seeks to inquire about different types of influences. In total, eight categories of the influence of natural sciences on divinity in the general sense are identified. For each category, examples are drawn to the extent possible from al-Shawāhid al-Rubūbiyyah - a concise and refined work in Transcendent Philosophy.
 

کلیدواژه‌ها English

The influence of natural sciences on theology
the influence of experimental sciences on philosophy
the influence of experience on philosophy
  1. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1404ق/ الف). الشفاء(المنطق) (ج3). به تحقیق سعید زاید و دیگران. قم؛ مکتبة آیة الله المرعشی.
  2. ـــــــــــــــ (1404ق/ ب). الشفاء(الالهیات). تصحیح سعید زاید. قم؛ مکتبة آیة الله المرعشی.
  3. ـــــــــــــــ (بی تا). الشفاء(الطبیعیات). قم؛ انتشارات بیدار.
  4. اینشتین، آلبرت؛ اینفلد، لئوپولد (بی‌تا) تکامل فیزیک. ترجمه احمد آرام. بی‌جا؛ انتشارات خوارزمی.
  5. باربور، ایان (1393). علم و دین. چاپ نهم. تهران؛ مرکز نشر دانشگاهی.
  6. پوپر، کارل (1363). حدس‌ها و ابطال‌ها. ترجمه احمد آرام. تهران: شرکت سهامی انتشار.
  7. جی اچ جینز (1354). فیزیک و فلسفه، ترجمه مهدس علیقلی بیاتی. بی‌جا؛ انتشارات فرانکلین.
  8. حسین زاده، محمد (1394). معرفت شناسی در قلمرو گزاره‌های پسین. قم؛ موسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى.
  9. دوست محمدی، حسن(تابستان و پاییز1381). «تحقیق درباره ی فاعل حرکت در فلسفه و اصل اول نیوتن»، مجله دانشکده علوم انسانی دانشگاه سمنان. 1(2))، ص65-79.
  10. ربانی گلپایگانی، علی(خرداد 1369). «پیوند و تمایز فلسفه و علوم تجربی از دیدگاه فیلسوف شهید مطهری». نور علم. 8 (35)، ص50-70.
  11. صدر الدین شیرازی، محمد بن ابراهیم(بی‌تا). الحاشیه علی الهیات الشفاء. بی‌جا؛ بیدار.
  12. ـــــــــــــــ (1981م). الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة، (ج3). چاپ سوم. بیروت؛ دار احیاء التراث.
  13. ـــــــــــــــ (1360). الشواهد الربوبیة، تحقیق سید جلال الدین آشتیانی، چاپ دوم. مشهد؛ المرکز الجامعی للنشر.
  14. طباطبائی، سید محمد حسین(بی‌تا). اصول فلسفه و روش رئالیسم(ج3). حواشی مرتضی مطهری. تهران؛ صدرا.
  15. گلشنی، مهدی و دیگران(بهار 1385). »رابطه فلسفه و طبیعیات (1) و (2)». کتاب نقد. 11(38)، ص289-351.
  16. مصباح یزدی، محمدتقی(1366). آموزش فلسفه. تهران؛ سازمان تبلیغات اسلامی.
  17. مصلح، جواد(1383). ترجمه و تفسیر الشواهد الربوبیة. تهران؛ سروش.
  18. مطهری، مرتضی(1376). مجموعه آثار شهید مطهری(ج6و7). تهران؛ صدرا.
  19. میرداماد، محمد باقر بن محمد(1374). القبسات. به اهتمام مهدی محقق و دیگران. تهران؛ مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
  20. نبویان، سید محمدمهدی(1395). جستارهایی در فلسفه اسلامی(ج1). قم؛ مجمع عالی حکمت اسلامی.
  21. هاوکینگ، استفن؛ ملودینو، لئونارد(1390). طرح بزرگ. ترجمه حسین صداقت و امیر امیرآبادی. تهران؛ مؤسسه انتشاراتی فلسفه.

  • تاریخ دریافت 01 مهر 1401
  • تاریخ بازنگری 17 فروردین 1402
  • تاریخ پذیرش 10 اردیبهشت 1403