حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

درآمدی بر نظریه‌های مشروعیت عقلانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار و عضو هیئت علمی موسسه امام خمینی
چکیده
مشروعیت حکومت به معنای حقانیت اعمال فرمانروایی از جانب حکومت و لزوم تبعیت از جانب مردم است. در تبیین این معنا لازم است معیار و یا معیارهای حقانیت حکومت مشخص شود. یکی از دیدگاه‌های مطرح در تعیین معیار مشروعیت، «عقل» است. در این نوشتار چگونگی و میزان نقش‌آفرینی عقل در حکومت از نظر افلاطون، فارابی‌ و رویکرد مدرنیستی بررسی شده است. افلاطون، حاکمیت عقل را مستلزم حکمرانی فلاسفه می‌داند؛ چراکه معتقد است تنها فلاسفه هستند که از طریق اتصال به عالم مثل، اصول عدالت و حکمرانی درست را درک می‌کنند و می‌توانند جامعه را در مسیر رشد حرکت دهند. فارابی عقل را تنها در صورتی معیار برای مشروعیت می‌داند که متصل به وحی باشد. این اتصال اگر به شکل بی‌واسطه باشد، مراتب عالی عقلانیت و حکمرانی محقق می‌شود و اگر به شکل غیر مستقیم باشد، مراتب بعدی حکمرانی مشروع به‌وجود می‌آید که در قالب حکومت رئیس مماثل و در مرتبه بعدی حکومت سنت ظاهر می‌شود. اما در رویکرد مدرنیستی، عقلی که معیار مشروعیت‌بخش حکومت است، عقل ابزاری است. این عقل نه با عالم مثل و نه با وحی هیچ ارتباطی ندارد. خودمختار است، محدود در طبیعت است و مواد خامش را از تجربه اخذ می‌کند.
 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

An Introduction to Theories of Rational Legitimacy

نویسنده English

Hamze Ali Vahidimanesh
Assistant Professor and Faculty Member of Imam Khomeini Institute for Education and Research.
چکیده English

The legitimacy of governance refers to the rightful exercise of authority by the government and the obligation of citizens to comply with its rule. To elucidate this concept, it is essential to determine the criteria for the legitimacy of governance. One prominent perspective identifies "reason" as the criterion for legitimacy. This study examines the role and scope of reason in governance through the perspectives of Plato, Fārābī, and the modernist approach. Plato believes that the rule of reason necessitates the governance of philosophers, asserting that only philosophers, by connecting with the realm of forms, can comprehend the principles of justice and proper governance, thus guiding society towards progress. Fārābī considers reason a criterion for legitimacy only when it is connected to divine revelation. If this connection is direct, the highest levels of rationality and governance are achieved, whereas indirect connection leads to subsequent levels of legitimate governance, which manifests in the form of the governance of "representative ruler" or "analogous president", and at the next level, in the form of tradition-based governance. In the modernist approach, on the other hand, the reason that is the criterion for legitimizing governance is instrumental reason. It neither relates to the realm of forms nor to revelation. This reason is autonomous, confined to the natural world, and derives its raw material from empirical experience.

کلیدواژه‌ها English

Legitimacy
Reason
Rational Legitimacy
Instrumental Reason
  1. آربلاستر، آنتونی (1377). لیبرالیسم غرب: «ظهور و سقوط». با ترجمه عباس مخبر. تهران: مرکز.
  2. افلاطون (1379). جمهور. تهران: علمی و فرهنگی.
  3. برلین، آیزیا (1368). چهار مقاله درباره آزادی با ترجمه موحد. تهران: خوارزمی.
  4. پوپر، کارل (1366). جامعه باز و دشمنان آن. تهران: خوارزمی.
  5. داوری، رضا (1374). فارابی. تهران: طرح نو.
  6. رندال، هرمن (1376). سیر تکامل عقل نوین (ج1). با ترجمه ابوالقاسم پاینده. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  7. علیخانی، علی اکبر (1390). اندیشه سیاسی متفکران مسلمان. تهران: پژوهشگده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
  8. فارابی، محمدبن‌محمد (1361). اندیشه‌های اهل مدینه فاضله (نسخه سید جعفر سجادی). تهران: طهوری.
  9. ـــــــــــــ (1364). احصاء‌ العلوم. ترجمه خدیو جم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  10. ـــــــــــــ (1379). سیاست مدنیه (نسخه جعفر سجادی). تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  11. ـــــــــــــ (1403ق). تحصیل السعاده. بیروت: دار الاندلس.
  12. ـــــــــــــ (1991م). المله (نسخه محسن مهدی). بیروت: دار المشرق.
  13. ـــــــــــــ (بی‌تا). آراء اهل المدینه الفاضله. قاهره.
  14. فاستر، مایکل (1377). خداوندان اندیشه سیاسی. با ترجمه جواد شیخ‌الاسلامی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  15. قادری، حاتم (1390). اندیشه‌های سیاسی در قرن بیستم. تهران: سمت.
  16. کاسیرر، ارنست (1370). فلسفه روشنگری. با ترجمه یدالله موقن. تهران: نیلوفر.
  17. کانت، ایمانوئل (1370). تمهیدات. با ترجمه غلامعلی حداد عادل. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
  18. لاریجانی، محمدجواد (1381). مدرنیته، پست ‌مدرنیته و عقلانیت در: مدرنیته، روشنفکری و دیانت. مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
  19. لنگستر (1376). خداوندان اندیشۀ سیاسی (ج3). با ترجمه علی رامین. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  20. مارکوزه، هربرت (1362). انسان تک‌ساحتی. با ترجمه محسن مؤیدی. تهران: امیرکبیر.
  21. هلد، دیوید (1384). مد‌ل‌های دمکراسی. تهران: روشنگران.
  22. هوک هایمر، ماکس (1378). عقل علیه عقل: «ملاحظاتی درباره روشنگری». با ترجمه یوسف اباذری و مراد فرهادپور، مجله ارغنون، شماره15.
  23. هیوود، اندرو (1379). درآمدی بر ایده‌ئولوژی‌های سیاسی: «از لیبرالیسم تا بنیادگرایی دینی». تهران: وزارت امور خارجه مرکز چاپ و انتشارات.
  24. آربلاستر، آنتونی (1377). لیبرالیسم غرب: «ظهور و سقوط». با ترجمه عباس مخبر. تهران: مرکز.
  25. افلاطون (1379). جمهور. تهران: علمی و فرهنگی.
  26. برلین، آیزیا (1368). چهار مقاله درباره آزادی با ترجمه موحد. تهران: خوارزمی.
  27. پوپر، کارل (1366). جامعه باز و دشمنان آن. تهران: خوارزمی.
  28. داوری، رضا (1374). فارابی. تهران: طرح نو.
  29. رندال، هرمن (1376). سیر تکامل عقل نوین (ج1). با ترجمه ابوالقاسم پاینده. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  30. علیخانی، علی اکبر (1390). اندیشه سیاسی متفکران مسلمان. تهران: پژوهشگده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
  31. فارابی، محمدبن‌محمد (1361). اندیشه‌های اهل مدینه فاضله (نسخه سید جعفر سجادی). تهران: طهوری.
  32. ـــــــــــــ (1364). احصاء‌ العلوم. ترجمه خدیو جم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  33. ـــــــــــــ (1379). سیاست مدنیه (نسخه جعفر سجادی). تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  34. ـــــــــــــ (1403ق). تحصیل السعاده. بیروت: دار الاندلس.
  35. ـــــــــــــ (1991م). المله (نسخه محسن مهدی). بیروت: دار المشرق.
  36. ـــــــــــــ (بی‌تا). آراء اهل المدینه الفاضله. قاهره.
  37. فاستر، مایکل (1377). خداوندان اندیشه سیاسی. با ترجمه جواد شیخ‌الاسلامی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  38. قادری، حاتم (1390). اندیشه‌های سیاسی در قرن بیستم. تهران: سمت.
  39. کاسیرر، ارنست (1370). فلسفه روشنگری. با ترجمه یدالله موقن. تهران: نیلوفر.
  40. کانت، ایمانوئل (1370). تمهیدات. با ترجمه غلامعلی حداد عادل. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
  41. لاریجانی، محمدجواد (1381). مدرنیته، پست ‌مدرنیته و عقلانیت در: مدرنیته، روشنفکری و دیانت. مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
  42. لنگستر (1376). خداوندان اندیشۀ سیاسی (ج3). با ترجمه علی رامین. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  43. مارکوزه، هربرت (1362). انسان تک‌ساحتی. با ترجمه محسن مؤیدی. تهران: امیرکبیر.
  44. هلد، دیوید (1384). مد‌ل‌های دمکراسی. تهران: روشنگران.
  45. هوک هایمر، ماکس (1378). عقل علیه عقل: «ملاحظاتی درباره روشنگری». با ترجمه یوسف اباذری و مراد فرهادپور، مجله ارغنون، شماره15.
  46. هیوود، اندرو (1379). درآمدی بر ایده‌ئولوژی‌های سیاسی: «از لیبرالیسم تا بنیادگرایی دینی». تهران: وزارت امور خارجه مرکز چاپ و انتشارات.

  • تاریخ دریافت 15 شهریور 1401
  • تاریخ بازنگری 22 فروردین 1402
  • تاریخ پذیرش 10 اردیبهشت 1403