حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

مقایسه نظریه خواجه نصیرالدین طوسی با صدرالمتألهین در باب حافظ و جامع مزاجِ بدن، متناظر با مبنای حرکت جوهری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مدرس حوزه علمیه اصفهان
2 مدرس حوزه علمیه قم
چکیده
یکی از مباحث اختلاف‌برانگیز در مباحث علم النفس فلسفی، مسأله حافظیت  و جامعیت مزاج است. مزاج انسان عرضی است که پس از ترکیب عناصر متضاد به‌وجود می‏آید. این مزاج  به‌جهت کیفیات مختلف و متضاد خود، محتاج به عاملی است تا بتواند این مزاج را حفظ نموده و مانع از گسستگی آن شود. به اتفاق همه حکمای اسلامی، نفس انسان پس از حدوثش حافظ و جامع مزاج بدن خود است. اما مسأله‌ طرح‌شده در اینجا این است که قبل از حدوث نفس که هنوز نفسی به‌وجود نیامده، جامع و حافظ مزاج جنین کیست؟ 
به این مسأله جواب‌های مختلفی داده شده است. جناب خواجه نیز به‌طور مفصل به این مسأله پرداخته است و در نهایت جوابی می‌دهد که بسیار نزدیک به مبنای حرکت جوهری و جواب صدرالمتألهین است. اما با بررسی‌های دقیق این دیدگاه پِی خواهیم برد که هرچند جناب خواجه به مبنا و جواب صدرالمتألهین نزدیک گشته، اما نمی‎توان ادعا نمود که خواجه نیز خواسته یا ناخواسته براساس حرکت جوهری و مطابق با جواب صدرالمتألهین مسأله را حل نموده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Preserver and Unifier of the Temperament, Corresponding to the Principle of Substantial Motion – A Comparative Study of Khwāja Ṭūsī and Mullā Ṣadrā

نویسندگان English

iman dindar 1
MAHDI MANSOORI 2
1 Professor at the Islamic Seminary, Isfahan.
2 Professor at the Islamic Seminary, Qom.
چکیده English

One of the contentious topics in Islamic psychology (that deals with the philosophical study of the self) is the issue of the preserver and unifier of temperament. The human temperament is an accidental property that arises from the combination of opposing elements. Due to its diverse and opposing qualities, this temperament requires an agent to preserve it and prevent its disintegration. According to all Muslim philosophers, the human soul, after its creation, is the preserver and unifier of the body's temperament. However, the question arises as to who the preserver and unifier of the fetus's temperament is before the soul’s creation when there is no soul yet. Various answers have been provided to this question. Khwāja Naṣīr al-Dīn Ṭūsī has also addressed this issue in detail and ultimately provides an answer that is very close to the principle of substantial motion and the response of Mullā Ṣadrā. However, upon closer examination of this view, we realize that although Khwāja Naṣīr al-Dīn's answer approaches that of Mullā Ṣadrā’s principle and response, it cannot be claimed that Khwāja consciously or unconsciously resolved the issue based on the principle of substantial motion in alignment with Mullā Ṣadrā’s answer.

کلیدواژه‌ها English

Soul
Preserver
Unifier
Temperament
Substantial Motion
Mullā Ṣadrā
  1. قرآن کریم

    1. ابن‌سینا، حسین بن‌عبدالله (1394). القانون فی الطب. تهران: مرسل.
    2. ـــــــــــــــ (1387). النجات من الغرق فی بحرالضلالات. تهران: دانشگاه تهران.
    3. ـــــــــــــــ (1392). النفس من کتاب الشفاء. قم: بوستان کتاب.
    4. ابوالحسنی نیارکی، فرشته و احد فرامرز قراملکی (1393). «واکاوی تحلیل خواجه طوسی از چگونگی استکمال انسان: اشتداد وجودی یا حرکت در اعراض؟ از چالش تا ارمغان درخشش جوهری»، دو فصلنامه انسان‌پژوهی دینی، 2 (32)، ص5 -28.
    5. نصیرالدین طوسی، محمدبن‌محمد (1394). اجوبه المسائل النصیریه. تهران: پزوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    6. ـــــــــــــــ (1391). شرح الإشارات و التنبیهات. (جلد2) قم: بوستان کتاب.
    7. ـــــــــــــــ (1373 ). اوصاف الااشراف. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    8. ـــــــــــــــ (1407ق). تجریدالاعتقاد. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
    9. ـــــــــــــــ (1405ق). تلخیص المحصل: رساله «النفس تصیر عالما عقلیا». بیروت: دارلاضواء.
    10. درب کوشکی اصفهانی، ملا اسماعیل ( 1393). تعلیقه بر الحکمة المتعالیه فی الاسفار العقلیة الاربعة. قم: طلیعة النور.
    11. سبزواری، ملاهادی (1393). تعلیقه بر الحکمة المتعالیه فی الاسفار العقلیة الاربعة. قم: طلیعة النور.
    12. صدرالدین شیرازی، محمدبن‌ابراهیم (1393). الحکمة المتعالیه فی الاسفار العقلیة الاربعة.(ج 8). قم: طلیعة النور.
    13. ـــــــــــــــ (1388). الشواهد الربوبیه. قم: مطبوعات دینی.
    14. ـــــــــــــــ (1358). المبدأ و المعاد. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.
    15. علامه مجلسی، محمد باقر(1403ق). بحارالانوار.(جلد 58 ). بیروت: داراحیاء التراث العربی.
    16. ملکیان، مصطفی (1379). تاریخ فلسفه غرب. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    17. مطهری، مرتضی (1384). مجموعه آثار.(جلد11). تهران: انتشارات صدرا.

  • تاریخ دریافت 05 خرداد 1401
  • تاریخ بازنگری 15 آبان 1401
  • تاریخ پذیرش 14 آذر 1401