حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

مفهوم‌شناسی رتق و فتق آسمان‌ها و زمین در قرآن با تأکید بر نوآوری علامه طباطبایی در المیزان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
چکیده
آیه 30 سوره انبیا از فتق آسمان‌ها و زمین پس از آنکه در حالت رتق بوده‌اند گزارش داده است. مفسران با کمک دیگر آیاتی که به مراحل آفرینش جهان اشاره دارد و نیز با کمک مباحث و نظریه‌های علمی مربوط به آفرینش جهان مادی و همچنین با بهره‌گیری از روایات ناظر به تفسیر این آیه دیدگاه‌های مختلفی را در باره مفهوم رتق و فتق مطرح کرده‌اند. این دیدگاه‌ها مبتنی بر این است که رتق و فتق دو پدیده‌ای می‌باشند که در گذر زمان در آفریده‌های مادی به وقوع پیوسته و به انجام رسیده است؛ به‌گونه‌ای که برای بشر امروز قابل مشاهده نیست.
علامه طباطبایی در تفسیر المیزان اگرچه برخی از این انظار را قابل پذیرش دانسته، ولی خود دیدگاه نوی را مطرح کرده است. در دیدگاه علامه رتق به معنای قوه و فتق به معنای فعلیت در اشیاء مادی است. براساس این دیدگاه، رتق و فتق دو پدیده‌ای است که همواره در جهان مادی جاری و ساری بوده و خواهد بود و از سویی برای انسان‌ها در همه دوره‌ها قابل مشاهده و تدبر است و این دو ویژگی با سیاق و غرض آیه سازگارتر می‌باشد. ازاین‌رو بیانگر امتیاز دیدگاه علامه بر انظار دیگر است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Conceptual Analysis of the Ratq and Fatq of the Heavens and the Earth in the Quran with Emphasis on ‘Allāmah Ṭabāṭabā’ī's Innovation in Al-Mīzān

نویسنده English

Ali khorasani
Assistant Professor at the Islamic Sciences and Culture Academy.
چکیده English

Verse 30 of Sūrah al-Anbiyā’ informs of the fatq (separation/unravelling) of the heavens and the earth after they were in a state of ratq (joined entity/interwoven). Exegetes have proposed various interpretations of the concepts of ratq and fatq by referencing other Quranic verses that discuss the stages of creation of the universe, utilizing scientific theories related to the creation of the material world, and considering relevant narrations. These interpretations are centered upon the idea that ratq and fatq are two phenomena that occurred over time in the material creation and have come to an end. Thus, they are no longer observable by humans today. In his commentary Al-Mīzān, ‘Allāmah Ṭabāṭabā’ī has accepted some of these views, but himself presents a novel perspective. He interprets ratq as potentiality and fatq as actuality within material entities. According to ‘Allāmah, ratq and fatq are two continuous phenomena in the material world that can be observed and reflected upon by humans in all eras. These two features align better with the context and purpose of the verse, thus highlighting the superiority of ‘Allāmah's view over other interpretations.

کلیدواژه‌ها English

Ratq and Fatq
Ratiq
Fatiq
Heaven
Earth
Verse 30 of Sūrah al-Anbiyā’
Divine Unity in Lordship
‘Allāmah Ṭabāṭabā’ī
Al-Mīzān
  1. ابن عاشور، محمدبن‌طاهر (1997م). التحریر والتنویر. تونس: الدار التونسیه.
  2. ابن فارس، احمدبن‌فارس (1404ق). معجم مقاییس اللغه. به کوشش عبدالسلام. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
  3. ابن منظور، محمدبن‌مکرم (1405ق). لسان العرب. قم: ادب الحوزه.
  4. آلوسی، محمود (1415ق). روح المعانی. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
  5. حویزی، عبدعلی‌بن‌جمعه (1373). نورالثقلین. به کوشش رسولی محلاتی. قم: اسماعیلیان.
  6. راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد (1404ق). مفردات. قم: نشر الکتاب.
  7. زمخشری، محمود (1415ق). الکشاف. قم: بلاغت.
  8. صادقی، محمد ( 1385). ستارگان از دیدگاه قرآن. تهران: امید فردا.
  9. صادقی، محمد (1365). الفرقان. تهران: فرهنگ اسلامی.
  10. طباطبایی، سید محمدحسین( 1393ق). المیزان. بیروت: اعلمی.
  11. ــــــــــــ (1416ق). نهایةالحکمه. قم: نشر اسلامی
  12. طبرسی، فضل‌بن‌الحسن (1415ق). مجمع البیان. بیروت: دارالمعرفه.
  13. طیب، عبدالحسین (1364). اطیب البیان. تهران: النتشارات اسلامی.
  14. فخر رازی، محمد بن عمر(1415 ق). التفسیر الکبیر. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  15. ماوردی، علی‌بن‌محمد (1412ق). النکت و العیون. بیروت: دارالکتب العلمیه.
  16. مصباح، محمدتقی (بی‌تا). آموزش فلسفه. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
  17. مطهری، مرتضی (1377). مجموعه آثار. تهران: صدرا.
  18. صدرالدین شیرازی،محمدبن‌ابراهیم (1366). شرح اصول کافی. به کوشش خواجوی. تهران: مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
  19. میبدی، ابوالفضل رشیدالدین (1361). کشف الاسرار. به کوشش حکمت. تهران: امیرکبیر.

  • تاریخ دریافت 29 خرداد 1401
  • تاریخ بازنگری 08 مهر 1401
  • تاریخ پذیرش 14 آذر 1401