حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

تحلیل و بررسی نظریه اجتهاد تشریعی نبی (صلی الله علیه وآله وسلّم) براساس شأن ولایت تشریعی ایشان، با تأکید بر آرای ابن حزم اندلسی و علامه حلّی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه فقه و حقوق پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق(علیه السلام)
چکیده
مسأله «اجتهاد تشریعی نبی» قدمتی به درازای تاریخ صدر اسلام دارد. برخی علمای اهل سنت بر این باورند که پیامبراکرم در مواردی از احکام شریعت که وحی بر ایشان نازل نشد، براساس اجتهاد خویش عمل نمود. مسأله پژوهش آن است که راه‌یابی اجتهاد تشریعی در احکام الهی، اعتماد به احکام بیان‌شده توسط پیامبراکرم را سست می‌نماید و زمینه را برای اعمال رأی و سلیقه شخصی در احکام شریعت فراهم می‌سازد. هدف از پژوهش حاضر، بررسی نظریه «اجتهاد تشریعی نبی» براساس شواهد و دلایل قرآنی و روایی با تأکید بر آرای ابن حزم اندلسی و علامه حلّی است. روش پژوهش‌ حاضر، توصیفی ـ تحلیلی است و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای به توصیف داده‌ها و تحلیل تاریخی مسأله پژوهش پرداخته شده است.
یافته پژوهش به اجمال از این قرار است که براساس دیدگاه علامه حلّی، مسأله اجتهاد تشریعی نبی به‌نحو مطلق، امری مردود به‌شمار آمده و تنها در صورت وجود اذن الهی و در چهارچوب اصول وحیانی امری مقبول به‌شمار می‌آید. به اعتقاد ابن حزم نیز روایات مورد استناد برای اثبات اجتهاد تشریعی نبی دچار ضعف سندی بوده و برخلاف ظواهر آیات قرآن کریم است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Legislative Ijtihad of the Holy Prophet – An Inquiry Based on the Views of Ibn Ḥazm Al-Andalusī and ‘Allāmah Ḥillī

نویسنده English

ali karshenas
. Assistant Professor at the Department of Jurisprudence and Law, Imam Sadiq (a) Research Institute of Islamic Sciences.
چکیده English

The issue of "legislative ijtihad of the Holy Prophet" dates back to the early history of Islam. Some Sunni scholars believe that Prophet Muhammad (peace be upon him and his progeny), in some religious rulings where no revelation was revealed upon him, acted based on his own ijtihad (i.e. independent reasoning). The research problem is that the admission of legislative ijtihad in divine rulings undermines trust in the rulings taught by the Holy Prophet and opens the door to personal opinions and discretion in religious rulings. The aim of this paper is to examine the theory of "legislative ijtihad of the Holy Prophet" based on Quranic and narrative arguments and evidences, with emphasis on the views of Ibn Ḥazm Al-Andalusī and ‘Allāmah Ḥillī. The research method is descriptive-analytical and through utilizing library sources, the data is described and historical analysis of the research problem is made. The research findings in brief suggest that according to ‘Allāmah Ḥillī, the concept of legislative ijtihad of the Holy Prophet in an absolute sense is rejected, and is only acceptable in the case of divine permission and within the framework of principles of revelation. Ibn Ḥazm also believes that the narrations cited to prove the legislative ijtihad of the Prophet have weak chains of transmission and contradict the apparent meaning of the Quranic verses.

کلیدواژه‌ها English

: Ijtihad
Legislative Ijtihad
Legislative Authority (al-Wilāyah al-Tashrī'iyah)
Prophet Muhammad
‘Allāmah Ḥillī
Ibn Ḥazm Al-Andalusī
  1. قرآن کریم. ترجمه آیت‌ الله ناصر مکارم شیرازی.

    1. آمدی، علی‌بن‌محمد (1387). الاحکام فی اصول الاحکام. قم: مؤسسه فرهنگی و اطلاع‌رسانی تبیان.
    2. ابن ‌حنبل، احمد (بی‌تا). مسند احمد. بیروت: دار الصادر.
    3. ابن ‌سعد، محمد (1405ق). الطبقات الکبری. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    4. ابن ‌قدامه، عبدالله‌بن‌احمد‌ (1405ق). المغنی فی فقه الامام احمدبن‌حنبل. بیروت: دارالکتاب العربی.
    5. ابن‌ ماجه، محمدبن‌یزید (1418ق). سنن ابن ماجه. بیروت: دار الجیل.
    6. ابن‌ هشام، عبدالملک (۱۳۷۵ق). السیره النبویه. به تصحیح مصطفی السقا، ابراهیم الأبیاری و عبدالحفیظ شلبی. بیروت: دارالوفاق.
    7. ابن‏ حزم، علی‌بن‌محمد‌بن‌احمد (1404ق). الاحکام فی اصول الاحکام (ج5و6). قاهره: دارالحدیث.
    8. ابن ‏منظور، محمدبن‌مکرم (1408ق). لسان العرب. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
    9. أبومحمد عبدالحمید‌بن‌حمید (1423ق). المنتخب من مسند عبد‌بن‌حمید. به تحقیق شیخ مصطفی عدوی. بیروت: دار بلنسیة للنشر والتوزیع.
    10. امین مصری، احمد (1969م) فجر الاسلام. بیروت: بی‌نا.
    11. باقلانی، ابوبکر محمد‌بن‌طیب (بی‌تا). اعجاز البیان. تحقیق: احمد صفر. قاهره: دارالمعارف.
    12. بخاری، محمد‌بن‌اسماعیل (1401ق). صحیح البخاری. بیروت: دارالفکر.
    13. بهائى، محمدبن‌حسین ‏(1383). زبدة الأصول‏. قم: شریعت.
    14. تربتى شهابى خراسانى، محمودبن‌عبدالسلام (1417ق). ادوار فقه. تهران: سازمان چاپ و انتشارات.
    15. جوهری، اسماعیل‌بن‌حماد (1407ق). صحاح. بیروت: دارالعلم.
    16. حر عاملی، محمدبن‌حسن (1409ق). وسائل الشیعه. قم: مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث.
    17. حلى، حسن‌بن‌یوسف (1425ق). نهایة الوصول الى علم الأصول‏. قم: مؤسسة الامام الصادق.
    18. دارمی، عبدالله‌بن‌عبدالرحمن (1412ق). سنن الدارمی. التحقیق: أسد دارانی و حسین سلیم. عربستان سعودی: دارالمغنی للنشر والتوزیع.
    19. ذهبى، محمدحسین (1396ق). التفسیر و المفسرون. قاهره: انتشارات سعادت.
    20. فخرالدین رازی ، محمدبن‌عمر (1432ق). المحصول فی ‌علم الاصول الفقه. دراسه و تحقیق طه جابر العلوانی. بیروت: دارالسلام.
    21. راغب ‏اصفهانى‏، حسین‌بن‌محمد (1404ق). المفردات فى غریب القرآن. تهران: دفتر نشر کتاب.
    22. زحیلی، وهبه (1376ق). اصول الفقه الاسلامی. تهران: دارالاحسان.
    23. عمری، نادیه شریف (1404ق). اجتهادالرسول. بیروت: مؤسسة الرساله.
    24. شوکانی، محمدبن‌علی ‌(بی‌تا). ارشاد الفحول الی ‌تحقیق الحق من علم الاصول. بیروت: دارالمعرفه.
    25. شرف الدین، سید عبدالحسین(1431ق). النص والاجتهاد. قم: اسوه.
    26. شیبانی، أبو عبدالله أحمد‌بن‌محمد (1421ق). مسند أحمدبن‌حنبل. بیروت: مؤسسة الرسالة.
    27. طباطبایى، سید محمدحسین ‏(1374). المیزان فی تفسیرالقرآن. قم: نشر اسلامی.
    28. طریحی، فخرالدین (1407ق). مجمع البحرین. قم: نشر الثقافة الاسلامیه.
    29. عبده، محمد (1368ق). تفسیر القرآن الحکیم (المشتهر باسم تفسیر المنار). محرر: محمد رشیدرضا، قاهره: مطبعة المنار.
    30. عراقى، ضیاءالدین (1388). الاجتهاد و التقلید. قم: نوید اسلام‏.
    31. عسکرى، سید مرتضى (1382). نقش ائمه در احیاى دین. تهران: بنیاد بعثت.
    32. شیخ مفید، محمدبن‌محمدبن‌نعمان (1413ق). اوائل المقالات. قم: کنگره هزاره شیخ مفید.
    33. أبوالنصر، عبدالجلیل عیسى (1424ق). اجتهاد الرسول. بیروت: مکتبة الشروق الدولیة.
    34. غزالی، أبو حامد محمدبن‌محمد (1413ق). المستصفى. به تحقیق محمد عبدالسلام عبدالشافی. بیروت: دار الکتب العلمیة.
    35. فاضل مقداد، محمد (1403ق). نضدالقواعدالفقهیه. قم: مکتبة آیت الله العظمى المرعشى النجفى.
    36. فیروزآبادی، محمدبن‌یعقوب (1913م). قاموس المحیط. بیروت: دار الکتب العلمیه، منشورات محمد علی ‌بیضون.
    37. قاضى عبدالجبار(1965م). المغنی ‌فی ‌أبواب التوحید و العدل‏. قاهره: الدار المصریة.
    38. قاضى عیاض و ملا على قارى (1421ق). شرح الشفاء. بیروت: مؤسسه الرساله.
    39. قرطبى، محمدبن‌احمد (1364ق). الجامع لأحکام القرآن. تهران: ناصرخسرو.
    40. قمی، علی‌بن‌ابراهیم (1404ق). تفسیر علی‌بن‌ابراهیم قمی. قم: دار الکتاب.
    41. کاشف الغطاء، على (1408ق). مصادر الحکم الشرعى و القانون المدنى. نجف اشرف: مطبعه الآداب.
    42. متقى هندى، علاء‌الدین ‏بن حسام‏الدین (1409ق). کنزالعمال‏ فى سنن الاقوال و الاعمال. بیروت: مؤسسه الرساله.
    43. مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحارالانوار. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
    44. نیشابورى قشیرى، ابى‏الحسین مسلم‌بن‌الحجاج (1412ق). صحیح مسلم. به تحقیق محمد فواد عبدالباقى. قاهره: دارالحدیث.

  • تاریخ دریافت 06 تیر 1401
  • تاریخ بازنگری 14 مهر 1401
  • تاریخ پذیرش 14 آذر 1401