حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

تبیین فلسفی نقش اراده در شکل‌گیری شخصیت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار و عضو هیئت علمی گروه روانشناسی موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی
چکیده
روان‌شناسان شخصیت عوامل گوناگونی را در شکل‌گیری شخصیت مؤثر می‌دانند. از جمله عوامل کلیدی اراده خود انسان است. هدف اصلی پژوهش حاضر، بررسی نقش فعل ارادی در شکل‌گیری شخصیت است. برای دست‌یابی به این هدف، از روش عقلی استفاده شد. یافته‌های پژوهش نشان داد که «فعل ارادی» فعلی است که حُبّ یا بغض فاعل در انجام آن نقش اساسی دارد. همچنین شرط اثربخشی فعل ارادی بر شکل‌گیری شخصیت، قرین بودن آن با لذت یا الم است. این شرط هم شامل رفتارهای جوارحی و هم رفتارهای جوانحی می‌شود. همچنین یافته‌ها نشان داد که مؤلفه‌های اصلی شخصیت (یعنی شناخت‌ها و گرایش‌ها) دارای مراتبند. در نتیجه شخصیت سطوحی دارد. همه این سطوح شخصیت فعلیت ندارد و فقط شناخت‌ها و گرایش‌های حسی در صورت سالم بودن دستگاه‌های حسی فعلیت دارند و بقیه سطوح عمدتاً بالقوه‌اند و فعلیت پیدا کردن آنها نیاز به تعلیم و تربیت و کسب مهارت‌های لازم دارد. انسان تنها با رفتارهای ارادی و با تمرین و تلاش پیگیر و ریاضت‌های نفسانی دشوار می‌تواند ظرفیت‌های بینشی و گرایشی خود را شکوفا سازد و شخصیت خود را شکل دهد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Philosophical Explanation of the Role of Will in Personality Development

نویسنده English

Abolghasem Bashiri
Assistant Professor and Faculty Member at the Department of Psychology, Imam Khomeini Education and Research Institute.
چکیده English

Personality psychologists consider various factors to be influential in personality development. One of the key factors is the person’s own will. The main aim of this study is to investigate the role of voluntary action in shaping personality. To achieve this goal, a rational method is used. The research findings show that "voluntary action" is an action in which the agent's love or hatred plays a fundamental role. Furthermore, the effectiveness of voluntary action on personality development requires it to be accompanied by pleasure or pain. This condition applies to both outward behaviors and inward behaviors. The findings also suggest that the main components of personality (i.e., cognition and inclination) have different levels. As a result, personality has layers. Not all of these personality layers are actualized; only sensory cognitions and inclinations are actualized, provided the sensory system is sound. The rest of the layers are mainly potential and require education, training, and the acquisition of necessary skills to be actualized. Human beings can only develop their capacities related to cognition and inclination and shape their personalities through voluntary actions, continuous practice, persistent effort, and difficult self-discipline.

کلیدواژه‌ها English

Free Will
Will
Voluntary Action
Personality Development
  1. قرآن کریم (ترجمه آیه آلله مکارم شیرازی).

    - نهج البلاغه (ترجمه صبحی صالح).

    1. آذرنوش، آذرتاش (1379). فرهنگ معاصر عربی ـ فارسی. تهران: نشر نی.
    2. ابن بابویه، محمدبن‌علی (1385). علل الشرایع (ج1). قم: انتشارات داوری.
    3. ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله (1364). النجاة فی الحکمة المنطقیه و الطبیعیه و الاهیه. قم: مکتبه المرتضویه.
    4. ــــــــــــ (1375). اشارات و تنبیهات (ج2). قم: نشر البلاغه.
    5. بشیری، ابوالقاسم (1395). «مبانی انسان‌شناختی». فصل‌نامه روان‌شناسی و دین، شماره35، ص51-68.
    6. ــــــــــــ (1396). الگوی انسان کامل. چاپ دوم. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    7. بشیری، ابوالقاسم و مجتبی حیدری (1396). روان‌شناسی شخصیت. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    8. بونژه ، ماریو(1388). فلسفه روان‌شناسی. با ترجمه محمدجواد زارعان و همکاران. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    9. پروین، لارنس و جان، الیور (1386). شخصیت؛ «نظریه و پژوهش». ترجمه پروین کدیور و محمد جعفری. ویرایش هشتم. تهران: انتشارات آییژ.
    10. تهانوی، محمدعلی (1996م). کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم (ج1). بیروت: مکتبۀ الناشرون.
    11. جوادی آملی، عبدالله (1385). مبادی اخلاق در قرآن. چاپ پنجم. قم: مرکز نشر اسرا.
    12. جهان‌فکر، مصطفی (1400). تبیین فلسفی کنش اختیاری بر شکل‌دهی شخصیت. رساله دکتری، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    13. حسین‌زاده یزدی، محمد (1388). معرفت‌شناسی. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی.
    14. ــــــــــــ (1385). پژوهشی تطبیقی در معرفت‌شناسی. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    15. ــــــــــــ (1388). معرفت بشری؛ زیرساخت‌ها. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    16. خداپناهی، محمدکریم و ایروانی، محمود (1389). روان‌شناسی احساس و ادراک. تهران: انتشارات پیام نور.
    17. صلبیا، جمیل (1414ق). المعجم الفلسفی (ج1). بیروت: الشرکة العالمیه للکتاب.
    18. طباطبایی، سید محمدحسین (1386). تعلیقه علی نهایة الحکمة فیاضی (ج3). قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    19. طبرسی، احمدبن‌علی (1403ق). الاحتجاج علی اهل اللجاج (ج1). با تحقیق و تصحیح محمدباقر خرسان. مشهد: نشر مرتضی.
    20. عبودیت، عبدالرسول (1391). درآمدی به نظام حکمت صدرایی (ج3). قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    21. ــــــــــــ (1401). حکمت صدرایی به روایت علامه طباطبایی، «شرح نهایةالحکمه». قم:مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی.
    22. عسکری، حسن‌بن‌عبدالله (1400ق). الفروق فی اللغة. بیروت: دارالافاق الجدیده.
    23. فارابی، ابونصر (1995م). آراء اهل مدینه فاضله و مضاداتها. با مقدمه و شرح و تعلیق علی بوملحم. بیروت: مکتبة الهلال.
    24. فخررازی، محمد بن عمر(1411ق). المباحث المشرقیه فی علم الالهیات و الطبیعیات. چاپ دوم. قم: انتشارات بیدار، موصوعه مصطلاحات.
    25. کاپلستون، فردریک (1388). تاریخ فلسفه (ج1). ترجمه غلامرضا اعوانی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی سروش.
    26. گروهی از نویسندگان (1390)، فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی. تهران: انتشارات مدرسه.
    27. لکندی (1414ق). رسائل الکندی الفلسفه (رساله الحدود و الرسوم). با مقدمه و تصحیح و تعلیق محمد ابوریده (بی‌تا). چاپ دوم. قاهره: دارالفکر العربی.
    28. مای لی و ربرتو (1388). شخصیت؛ ساخت، پدیدایی، تحول. چاپ پنجم. ترجمه منصور. تهران: انتشارات سمت.
    29. مصباح یزدی، محمدتقی (1383). آموزش فلسفه (ج2). قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    30. ــــــــــــ (1393). تعلیقه علی نهایة الحکمة. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    31. ــــــــــــ (1393)، تعلیقه علی نهایۀالحکمه. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    32. مطهری، مرتضی (1377). مجموعه آثار (ج2)، «انسان و ایمان». چاپ هفتم. قم: انتشارات صدرا.
    33. ــــــــــــ (1398). مجموعه آثار (ج7)، فلسفه ابن‌سینا (درس‌های اشارات). چاپ دهم. قم: انتشارات صدرا.
    34. منصور، محمود و پریرخ دادستان (بی‌تا). روان‌شناسی ژنتیک (ج2). تهران: انتشارات سمت.
    35. موسوی (امام خمینی)، سید روح‌الله (1421ق). الطلب و الاراده. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار الامام خمینی.
    36. نارویی و همکاران (1400). مبانی روان‌شناسی اسلامی. زیر چاپ. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    37. نراقی، احمد (1391). معراج السعاده. قم: مؤسسه هجرت.
    38. Beer, J. S. and Lombardo, M. V. (2007). Patient and neuroimaging.
    39. Johnson, W. (2007).Genetic and environmental influences on behavior: Capturing all the interplay. Psychological Reveiew.114, 423 – 440.
    40. Kluckhohn, C. and Murray, H. A. (1948). Personality in nature, society, and culture. New York: Knopf.
    41. Larsen, Randy J. (2009), personality psychology: domains of knowledge about human nature.
    42. Maslow, A. H. (1987). Motivation and personality. New York: Harper and Row.
    43. (pp 360-369) New York. Guilford press.
    44. Rogers, C. R. (2002). Carl Rogers: the quiet revolutionary. An oral history. Roseville. CA penmarin
    45. Segal, (1999). And Plomin, (2002). Gibbs, (2003).

     

  • تاریخ دریافت 11 مرداد 1401
  • تاریخ بازنگری 09 آبان 1401
  • تاریخ پذیرش 14 آذر 1403