حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

تأثیر اصالت وجود بر منشأ و نحوه حصول معقولات ثانی فلسفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد فلسفه و کلام اسلامی دانشکده الهیات و علوم اسلامی دانشگاه تبریز
2 استادیار و عضو هیئت علمی دانشکده الهیات و علوم اسلامی دانشگاه تبریز
3 دانشیار و عضو هیئت علمی دانشکده الهیات و علوم اسلامی دانشگاه تبریز
چکیده
همسان‌انگاری معقولات ثانی فلسفی با معقولات ثانی منطقی که از لوازم اصالت ماهیت است موجب یکسان‌پنداری منشأ حصول آنها می‌شود. لازمه این پندار آن است که معقولات ثانی فلسفی همانند معقولات ثانی منطقی در منشأ حصولشان متکی بر ماهیات باشند. این نحوه تلقی موجب می‌شود روش حصول معقولات ثانی فلسفی نیز ماهیت‌محور گردد. در این مقاله با روش تحلیلی_توصیفی به این مسئله پرداخته و اثبات شد که این دو انگاره بنا بر اصالت وجود صحیح نیست و با اشکالات اساسی روبه‌روست. وجودی شدن معقولات ثانی فلسفی در اثر نگرش اصالت وجودی موجب وجودی شدن منشأ و نحوه حصول آنها می گردد. ازآنجاکه مصادیق معقولات ثانی فلسفی بنا بر اصالت وجود از خارجیت برخوردارند و از طرفی  ماهیات هیچ‌گونه حظی از خارجیت نداشته و هویت و شیئیت مفهومی دارند، نمی‌توان منشأ حصول معقولات ثانی فلسفی را ماهیات دانست . با تغییر نگرش نسبت به منشأ حصول معقولات ثانی فلسفی روش حصول این مفاهیم نیز متفاوت می‌گردد . روشی که علامه طباطبایی مبتنی بر علم حضوری برای حصول معقولات ثانی فلسفی  مطرح می‌کنند، روشی متناسب با اصالت وجود است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Impact of the Primacy of Existence on the Origin and Method of Attaining Philosophical Secondary Intelligibles

نویسندگان English

Hadi eftekhar mosayyebi 1
Saeed Alizadeh 2
Naser forouhi 3
1 Masters Student in the Department of Philosophy and Islamic Theology, Faculty of Theology and Islamic Sciences, University of Tabriz
2 Assistant Professor and Faculty Member at the Faculty of Theology and Islamic Sciences, University of Tabriz.
3 Associate Professor and Faculty Member at the Faculty of Theology and Islamic Sciences, University of Tabriz
چکیده English

Equating philosophical secondary intelligibles with logical secondary intelligibles, which is one of the essentials of the primacy of quiddity, leads to the assumption that their origins are identical. This assumption implies that the philosophical secondary intelligibles, like logical secondary intelligibles, rely on quiddities in their origin of attainment. This perception makes the method of attaining philosophical secondary intelligibles quiddity-based. Using an analytical-descriptive method, this article demonstrates that these two assumptions are wrong under the primacy of existence and have fundamental flaws. The existential nature of the philosophical secondary intelligibles causes its origin and the method of attainment to be existential. The instances of philosophical secondary intelligibles, according to the primacy of existence, possess externality, whereas quiddities have no share of externality, having conceptual identity and thingness. Hence, the origin of philosophical secondary intelligibles cannot be quiddities. With the change in perspective on the origin of philosophical secondary intelligibles, the method of attaining these concepts becomes different as well. The method proposed by ‘Allāmah Ṭabāṭabā’ī for attaining philosophical secondary intelligibles, based on knowledge by presence, aligns with the primacy of existence.

کلیدواژه‌ها English

Primacy of Existence
Philosophical Secondary Intelligibles
Philosophical Concepts
Origin of Secondary Intelligibles
Attainment of Secondary Intelligibles
Origin of Philosophical Concepts
Attainment of Philosophical Concepts
  1. ابراهیمی دینانی، غلامحسین (۱۳۸۰). قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی (ج 1). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگى‌.
  2. ابن سهلان ساوی، عمربن‌سهلان (۱۳۸۳). البصائر النصیریة فی علم المنطق. به تحقیق حسن غفارپور مراغی. تهران: شمس تبریزی.
  3. ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله (۱۳۷۶). الإلهیات من کتاب الشفاء. به تحقبق حسن حسن‌زاده آملی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
  4. ــــــــــــ (۱۴۰۴ق). التعلیقات. به تحقیق عبدالرحمن بدوی. قم: مکتب الإعلام الإسلامی. مرکز النشر.
  5. ــــــــــــ (۱۴۰۵ق). الشفاء، «المنطق» (ج4). به تصحیح ابراهیم بیومی مدکور. قم: مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی.
  6. بهمنیاربن‌مرزبان (۱۳۷۵). التحصیل. به تصحیح مرتضی مطهری. تهران: دانشگاه تهران.
  7. پناهی آزاد، حسن (۱۳۹۴). فلسفه حکمت صدرایی. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
  8. درویشی، زینب و ‌ایراندوست، محمدحسین ومعلمی، حسن، (1398)،بررسی رابطه تفسیر مفاهیم فلسفی با مسأله اصالت وجود در اندیشه شیخ اشراق و صدرالمتألهین ،فصل‌نامه معرفت فلسفی (شماره سوم، پیاپی(63))
  9. دری نوگورانی، علیرضا ؛ پاییز و زمستان (1396 )، تحلیل و بررسی نظریه علامه طباطبایی درباره منشأ پیدایش معقولات فلسفی با تکیه بر شرح شهید مطهری، دو فصل‌نامه متافیزیک (9)2) پیاپی(24).
  10. سبزواری، هادی‌بن‌مهدی (۱۳۶۰). شرح غرر الفرائد قسمت امور عامه و جوهر عرض. تهران: دانشگاه تهران.
  11. سهروردی، یحیی‌بن‌حبش (۱۳۷۲). مجموعه مصنفات شیخ اشراق. به تصحیح هانری کربن و نجف قلی حبیبی. تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه).
  12. شهرزوری، شمس‌الدین محمدبن‌محمود (۱۳۸۳). رسائل الشجرة الإلهیة فی علوم الحقائق الربانیة (ج3). به تصحیح نجفقلی حبیبی. تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
  13. صدرالدین شیرازی، محمد‌بن‌ابراهیم (۱۹۸۱م). الحکمة المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه (ج ۱و2و3و5). بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  14. ــــــــــــ (۱۳۶۳). المشاعر. ترجمه بدیع‌الملک بن امامقلی عمادالدوله و هانری کوربن. تهران: طهوری.
  15. طباطبایی، سید محمدحسین (۱۳۸۷). اصول فلسفه رئالیسم‏. قم: بوستان کتاب (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم).
  16. ــــــــــــ (۱۴۰۲). بدایة الحکمة. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم (مؤسسة النشر الإسلامی).
  17. ــــــــــــ (۱۴۱۶ق). نهایة الحکمة. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم. مؤسسة النشر الإسلامی.
  18. علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف (۱۴۱۳). کشف المراد فی شرح تجرید الإعتقاد. به تصحیح حسن حسن‌زاده آملی. قم:جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم (مؤسسة النشر الإسلامی).
  19. فارابی، محمدبن‌محمد (۱۴۰۸ق). المنطقیات للفارابی. به تصحیح محمدتقی دانش‌پژوه (ج ۱و3). قم: کتابخانه عمومی حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی.
  20. ــــــــــــ (۱۹۷۰م). کتاب الحروف. به تصحیح محسن مهدی. بیروت: دار المشرق.
  21. فنا‌ئی‌ اشکوری، محمد (۱۳۷۵). معقول‌ ثا‌نی‌. قم: مؤسسه‌ آموزشی‌ و پژوهشی‌ اما‌م‌ خمینی.
  22. فیاضی، غلامرضا (۱۳۸۸). هستی و چیستی در مکتب صدرایی. به تحقیق حسینعلی شیدان شید. قم:.پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  23. قطب‌الدین رازی، محمد (۱۴۰۳ق). شرح الإشارات و التنبیهات للطوسی (مع المحاکمات) (ج ۱). قم: دفتر نشر الکتاب.
  24. قوشجی، علاءالدین‌ علی‌بن‌محمد (۱۳۹۳). شرح تجرید العقائد. به تصحیح محمدحسین زارعی رضایی. قم: رائد.
  25. لاهیجی، عبدالرزاق‌بن‌علی (۱۴۲۵ق). شوارق الإلهام فی شرح تجرید الکلام (ج ۱). قم: مؤسسة الإمام الصادق.
  26. لوکری، فضل‌بن‌محمد (۱۳۷۳). بیان الحق بضمان الصدق. به تصحیح ابراهیم دیباجی. تهران: مؤسسه بین‌المللی اندیشه و تمدن اسلامی مالزی (ایستاک).
  27. ‏‫مدرس زنوزی، علی‌بن‌عبد الله (۱۳۷۸). مجموعه مصنفات حکیم مؤسس آقاعلی مدرس طهرانی (ج3). به تصحیح محسن کدیور. تهران: اطلاعات.
  28. مصباح یزدی، محمدتقی (۱۳۹۱).آموزش فلسفه (ج1) قم: مؤسسه‌ آموزشی‌و پژوهشی‌ اما‌م‌ خمینی.
  29. ــــــــــــ (۱۳۶۳). ارزش شناخت (دومین یادنامه علامه طباطبایی). تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.
  30. ــــــــــــ (۱۳۹۳). تعلیقة علی نهایة الحکمة. قم: مؤسسه‌ آموزشی‌ و پژوهشی‌ اما‌م‌ خمینی.
  31. ــــــــــــ (۱۳۷۵). دروس فلسفه. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  32. مطهری، مرتضی (۱۳۷۶). مجموعه آثار استاد شهید مطهری (ج۶) . تهران: صدرا.
  33. ــــــــــــ (۱۳۹۰). مجموعه آثار استاد شهید مطهری (ج 9). تهران: صدرا.
  34. ــــــــــــ (۱۳۸۳). مجموعه آثار استاد شهید مطهری (ج10). تهران: صدرا.
  35. ــــــــــــ (۱۳۸۹). مجموعه آثار استاد شهید مطهری (ج12). تهران: صدرا.
  36. مطهری ،مهدی و انتظام، سید محمد، ( 1396)، تبارشناسی تبیین علامه طباطبایی از چگونگی انتزاع معقول ثانی در کلمات صدرالمتألهین با تأکید بر مفهوم وجود، دو فصل‌نامه جستارهایی در فلسفه و کلام (49)98).
  37. نصیرالدین طوسی، محمدبن‌محمد (۱۳۶۷). اساس الاقتباس. به تصحیح محمدتقی مدرس رضوی. تهران: دانشگاه تهران (مؤسسه انتشارات و چاپ).
  38. یزدان‌پناه، سید یدالله (۱۳۸۹).حکمت اشراق. به تحقیق مهدی علیپور. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه؛ تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت). مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی.
  39. ــــــــــــ (۱۳۹۹). مختصات حکمت متعالیه. به تحقیق و تنظیم رضا درگاهی فر. قم: آل احمد.
  40. همایون، حسنی و اکبریان، رضا (پاییز1394 ). نقد و بررسی مفاهیم اعتباری نزد علامه طباطبایی و چگونگی شکل گیری آنها ، فصل‌نامه معرفت فلسفی 13(2).

  • تاریخ دریافت 20 خرداد 1401
  • تاریخ بازنگری 22 فروردین 1402
  • تاریخ پذیرش 10 اردیبهشت 1402