حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

غفلت در علم حضوری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش پژوه سطح چهار مرکز تخصصی فلسفه اسلامی
چکیده
یکی از اشکالاتی که درباره علم حضوری مطرح شده ولی کمتر مورد توجه اندیشمندان واقع شده است، «تحلیل چرایی راه‌یافتن غفلت در برخی از مصادیق علم حضوری» است؛ اینکه چگونه غفلت با حضور عینِ واقعیت نزد عالم سازگار است؟ آیا یافتن علم حضوری در خود نیاز به شرایطی دارد؟ آیا غفلت عدم وجدان است یا وجدان ضعیف؟ در این مقاله ابتدا با تحلیلی هستی‌شناسانه، ذوشئون بودن انسان تبیین شده است. ذوشئون بودنی که خود بستری برای تحقق غفلت است. در ادامه با اشاره به تشکیکی بودن علم حضوری، سراغ تحلیلی معرفت‌شناسانه از مسأله رفته‌ایم؛ تشکیک که یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های علم حضوری است و تأثیر مهمی در چگونگی وجدان علم حضوری دارد. همچنین در این مقاله با ضمیمه کردن بحثی روان‌‌شناسانه از موضوع «توجه»، به این مهم پرداخته شده است که خاصیت توجه و تمرکز در نفوس ضعیف، بی‌توجهی و یا همان غفلت از نقطه مقابل است. در نهایت بعد از تبیین جهات سه‌گانه فوق به این نتیجه رسیده‌ایم که غفلت عدم وجدان نیست، بلکه وجدان ضعیف است؛ اگرچه فاعل شناسا به‌صورت آشکار آن را متوجه نشود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Negligence in the Knowledge by Presence

نویسنده English

Mahdi Zolghadr
Level Four Student at the Islamic Philosophy Specialized Center.
چکیده English

One of the issues raised regarding the knowledge by presence (al-ʻilm al-ḥuḍūrī), but has received less attention from scholars, is the "analysis of the reasons behind the occurrence of negligence in some instances of knowledge by presence." How can negligence be compatible with the presence of the actual reality to the knower? Does observing the knowledge by presence in oneself require specific conditions? Is negligence a lack of perception or a weak perception? In this article, we first explain the multifaceted nature of humans through an ontological analysis, highlighting how this multifaceted nature itself serves as a basis for the occurrence of negligence. Subsequently, by pointing out the gradational nature of knowledge by presence, we proceed with an epistemological analysis of the issue. Gradation is one of the most important characteristics of knowledge by presence and plays a significant role in the manner of its presence. Furthermore, by incorporating a psychological discussion on "attention," we address that the property of attention and focus in weak souls is inattention or negligence towards the opposite point. Ultimately, after explaining the three aforementioned aspects, we conclude that negligence is not the absence of perception but rather a weak perception, even if the cognizing agent does not distinctly recognize it.

کلیدواژه‌ها English

Negligence
Knowledge by Presence
Attention
Cognizing Agent
Gradation
Levels
  1. قرآن کریم

    1. ابن منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب (ج11). چاپ سوم. بیروت: دار صادر.
    2. اتیکسون و دیگران (۱۳۹۸). زمینه روان‌شناسی هلیگارد. ترجمه محمدنقی براهنی و دیگران. چاپ ی و چهارم. تهران: انتشارات رشد.
    3. حسین‌‌زاده یزدی، محمد (1386). منابع معرفت. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    4. ـــــــــــــــــــ (1396). جُستاری فراگیر در ژرفای معرفت‌‌شناسی. قم: حکمت اسلامی.
    5. ذوالقدر، مهدی (1399). شک در معرفت‌‌های بدیهی. دوفصلنامه نسیم خرد، 10، (1)، ص91-112.
    6. سربخشی، محمد (1395). چیستی و ارزش معرفت‌شناختی علم حضوری. چاپ دوم. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    7. سبزوارى، ملاهادی (1369-1379)‏. شرح المنظومة (ج5). تهران: نشر ناب.
    8. سهروردی، یحیی بن حبش (1375). مجموعه مصنفات شیخ اشراق (ج2). چاپ دوم. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
    9. قطب‌‌الدین شیرازی، محمود بن مسعود (بی‌‌تا). شرح حکمة الاشراق. با تعلیقه صدرالدین شیرازی. قم: بیدار.
    10. طباطبایى، سیدمحمدحسین‏ (1416ق‏). نهایة الحکمة. چاپ دوازدهم. قم: مؤسسة النشر الإسلامی‏.
    11. فنایی اشکوری، محمد (1388). علم حضوری. چاپ دوم. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    12. کلینی، محمدبن‌یعقوب (1362). الکافی (ج1). چاپ دوم.‏ تهران: اسلامیه.
    13. مصباح یزدی، محمدتقی (1386). آموزش فلسفه (ج1). چاپ هفتم. تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌‌الملل.
    14. ــــــــــــ (1393). تعلیقه علی النهایة الحکمة. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    15. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1981م). الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة (ج6). چاپ سوم. بیروت: دار احیاء تراث.
    16. ــــــــــــ (1363). مفاتیح الغیب. تهران: مؤسسه تحقیقات فرهنگی.
    17. ــــــــــــ (1393). شواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. قم: مؤسسه بوستان کتاب.
    18. نصیرالدین طوسی، محمدبن‌محمد (1375). شرح الاشارات و التنبیهات (ج3). قم: نشر البلاغه.
    19. یزدان‌‌پناه، سیدیدالله (1396). حکمت اشراق (ج2). چاپ چهارم. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

  • تاریخ دریافت 23 مرداد 1401
  • تاریخ بازنگری 17 مهر 1401
  • تاریخ پذیرش 14 آذر 1401