حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

کاربرد منطق در کشف برهان «امکان و وجوب» و «امکان فقری» بر اثبات وجود خدا در قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد حوزه علمیه قم
چکیده
فلاسفه با اصطلاحات و لسان فلسفی خاصِ خود، براهین محکمی بر اثبات وجود خدای سبحان بیان نموده‎اند. از طرف دیگر، از آیات قرآن نیز می‌توان استدلال‌هایی بر اثبات وجود خدای متعال ارائه نمود. اما آیا می‌توان این براهین فلسفی را از آیات قرآن استفاده کرد و حتی به‌نوعی ادعا کرد که فلاسفه براهین خود را از سرچشمه وحی استفاده نموده‌اند؟ این پژوهش با استفاده از ضوابطِ عقلیِ علم منطق در کشف و تبیین مقدمات برخی براهین اثبات وجود خدا در قرآن، در صددِ اثبات عینی پاسخ مثبت به این سؤال برآمده است تا اولاً نمونه‌ای از عقلانی بودنِ مفاهیم این کتاب آسمانی، ثانیاً جلوه‌ای از تفکیک‌ناپذیری قرآن و برهان به‌صورت عینی و مصداقی و ثالثاً جنبه‌ای از اعجاز علمی آن را به سهم خود آشکار نماید.
تحقیق پیش‌رو با روش توصیفی ـ تحلیلی دو برهان از براهین فلسفی اثبات وجود خدا را به ترتیب نظم تاریخی، یعنی برهان امکان و وجوب و برهان امکان فقری بیان نموده است. ایشان برهان اول را از آیه 35 سوره طور و برهان دوم را از آیه 15 سوره فاطر استخراج کرده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Application of Logic in Deriving the Arguments of "Contingency and Necessity" and "Existential Indigence" for Proving God from the Quran

نویسنده English

ahmad maleky
Professor at the Islamic Seminary of Qom.
چکیده English

Philosophers, using their unique philosophical terminologies and language, have presented strong proofs for establishing the existence of the Almighty God. On the other hand, arguments for proving the existence of God can also be presented from the verses of the Quran. But is it possible to derive these philosophical proofs from the Quranic verses, and even claim that philosophers have derived their proofs from the revealed source? This research aims to provide an affirmative answer to this question by using the rational principles of logic to derive and elucidate the premises of certain proofs for God's existence in the Quran. The following will be illustrated: (1) rationality of the concepts in this holy book; (2) the inseparability of the Quran and logical reasoning; (3) an aspect of Qur’anic scientific miraculousness. The present study, using a descriptive-analytical method, examines two philosophical arguments for establishing God's existence in historical order: the argument of contingency and necessity, and the argument of existential indigence. The philosophers have extracted the first argument from verse 35 of Surah At-Ṭūr and the second argument from verse 15 of Surah Fāṭir.

کلیدواژه‌ها English

Philosophy
Logic
Proof of Existence
Necessary Being
Qur’an
Argument of Contingency
  1. قرآن کریم

    1. ابن بابویه، محمدبن‌على (1398ق). التوحید (للصدوق). قم: جامعه مدرسین.
    2. ابن سینا، حسین‌بن‌عبدالله (1381). الإشارات و التنبیهات. قم: ب‍وس‍ت‍ان‌ ک‍ت‍اب‌.
    3. ـــــــــــــــ (1376). الإلهیات من کتاب الشفاء. به تحقیق علامه حسن‌زاده آملی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
    4. آلوسى، محمودبن‌عبدالله (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی (ج11). بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات.
    5. جوادی آملی، عبدالله (1398). تبیین براهین اثبات خدا. قم: اسراء.
    6. ـــــــــــــــ (1399). توحید در قرآن. قم: اسراء.
    7. حسینی بهشتی، محمد (بی‌تا). توحید در قرآن. قم: جامعه مدرسین.
    8. حلى، حسن‌بن‌یوسف (1382). کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد (قسم الإلهیات). قم: مؤسسه امام صادق.
    9. زنوزی، عبدالله‌بن‌بیرمقلی باباخان (1381). انوار جلیه. تهران: امیرکبیر.
    10. سبحانی، جعفر (1400ق). معالم التوحید فی القرآن الکریم. قم: مطبعة الخیام.
    11. صدرالدین شیرازی، محمد‌بن‌ابراهیم (1378). المسائل القدسیّة. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
    12. ـــــــــــــــ (1368). الحکمة المتعالیة فى الأسفار العقلیة الأربعة (ج2و3). قم: مکتبة المصطفوی.
    13. ـــــــــــــــ (1417ق). الشواهد الربوبیة فى المناهج السلوکیة (ج2). بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
    14. ـــــــــــــــ (1354). المبدأ و المعاد. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.
    15. ـــــــــــــــ (1378). المظاهر الالهیه فى اسرار العلوم الکمالیه. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
    16. طباطبایى، سید محمدحسین (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    17. ـــــــــــــــ (1416ق). نهایة الحکمة. قم: جامعه مدرسین.
    18. طبرسى، فضل‌بن‌حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن (ج9). تهران: ناصر خسرو.
    19. عبودیت، عبدالرسول (1396). فلسفه مقدماتی. قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی.
    20. فخر رازى، محمدبن‌عمر(1420ق). التفسیر الکبیر (ج26). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    21. مصباح یزدی، محمدتقی (1383). آموزش فلسفه (ج2). تهران: انتشارات امیر کبیر.
    22. ـــــــــــــــ (1380). شرح اسفار. قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام‎خمینی.
    23. ـــــــــــــــ (1392). معارف قرآن: «خداشناسی، کیهان‌شناسی، انسان‌شناسی». قم: انتشارات مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی1.
    24. مطهری، مرتضی (1372). مجموعه آثار (ج2): «وحی و نبوت». قم: صدرا.
    25. ـــــــــــــــ (1372). مجموعه آثار (ج‏13): «مقالات فلسفی». قم: صدرا.
    26. مکارم شیرازى، ناصر (1371). تفسیر نمونه (ج18و22). تهران: دارالکتب الإسلامیة.
    27. نصیرالدین طوسى، محمدبن‌محمد (بی‌تا). تجرید الاعتقاد. تهران: مکتب الأعلام الإسلامى.

  • تاریخ دریافت 07 اردیبهشت 1401
  • تاریخ بازنگری 10 تیر 1401
  • تاریخ پذیرش 29 تیر 1401