حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

تقریری نوین از نظریه تبیین علّی از کنش ارادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار و عضو هیئت علمی مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران
2 دانشیار و عضو هیئت علمی گروه فلسفه علوم انسانی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.قم، ایران
چکیده
فیلسوفان اسلامی انسان را در کنش‌های ارادی‌اش «فاعل بالقصد» می‌دانند که افعال بدنی را با انگیزه دست‌یابی به غایتی انجام می‌دهد و وجود ذهنی غایت، علت غایی کنش است. این پژوهش به ‌استناد منابع کتابخانه‌ای و با روش تحلیل و استدلال عقلی و درون‌نگری، مراحل و مبادی کنش ارادی را تبیین می‌کند. بنا بر این پژوهش، علت غایی کنش ارادی، وجود حبی غایت برای کنش‌گر است نه وجود ذهنی‌اش.
مطلوب اصلی کنش‌گر در کنش ارادی، دست‌یابی به هدف مترتب بر آن است. اما چون هدف مزبور بدون انجام کنش تحقق نمی‌یابد، محبت به هدف به‌مثابه علت غایی موجب مطلوبیت فعل منتهی به آن و اقدام کنش‌گر به انجام آن می‌شود. غایت کنش نیز ممکن است مقدمه رسیدن به هدفی بالاتر باشد. در نتیجه مطلوبیتش تابع مطلوبیت غایت مترتب بر آن خواهد بود. در افعال ارادی مقاصد طولی متعددی وجود دارند که مطلوبیت هر هدف تابع مطلوبیت نتیجه مترتب بر آن است.
به‌مقتضای امتناع تسلسل در علل حقیقی، سلسله علل غایی طولی یک کنش، یعنی محبت‌های طولی کنش‌گر به هر کنش و نتیجه مترتب بر آن باید به علت غایی نخستین منتهی شود. درون‌نگری کنش‌گر ارادی و استدلال عقلی نشان می‌دهند که این محبت اصیل، محبت کنش‌گر به خود و کمالات خود است
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A New Reading of the Theory of Causal Explanation of Voluntary Action

نویسندگان English

Mahdi Abdullahi 1
Sayyid Hamidreza Hasani 2
1 Associate Professor and Faculty Member at Iranian Research Institute of Philosophy.
2 Associate Professor and Faculty Member, Department of Philosophy of Humanities, Research Institute of Hawzah and University
چکیده English

Islamic philosophers consider man as "agent-by-intention" in his voluntary actions, performing bodily acts with the motive of achieving an ultimate purpose. The mental existence of this purpose is seen as the final cause of the action. This study, based on library resources and using analytical, rational argumentation and introspection methods, elucidates the stages and principles of voluntary action. According to this research, the final cause of voluntary action is the agent's love for the goal rather than its mental existence. The primary aim of the agent in voluntary action is to achieve the goal associated with it. However, since this goal cannot be realized without performing the action, the love for the goal, as the final cause, renders the action leading to it desirable and prompts the agent to undertake it. The goal of the action may also serve as a prelude to achieving a higher goal, and its desirability will be dependent on the desirability of the subsequent goal. In voluntary actions, there are multiple sequential purposes, and the desirability of each goal depends on the desirability of the resulting outcome. Due to the impossibility of an infinite regress in real causes, the series of sequential final causes of an action, i.e., the agent's sequential love for each action and its resulting outcome, must ultimately end at the first final cause. Introspection of the voluntary agent and rational argumentation show that this fundamental love is the agent's love for himself and his perfections.

کلیدواژه‌ها English

Voluntary Action
Agent-by-Intention
Final Cause
Self-Love
  1. ابن‌‌سینا، حسین بن عبدالله (1392). الإشارات و التنبیهات. به تحقیق مجتبی الزارعی. قم: مؤسسۀ بوستان کتاب.
  2. ـــــــــــــــ (1428ق). الشفاء، «الإلهیات». راجعه و قدم له الدکتور إبراهیم مدکور. به تحقیق الأب قنواتی و سعید زاید. قم: ذوی‌ القربی.
  3. ـــــــــــــــ (1391). التعلیقات. با مقدمه، تحقیق و تصحیح سید حسین موسویان. تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
  4. ـــــــــــــــ (1364). النجاۀ فی الحکمۀ المنطقیة و الطبیعیة و الإلهیة. تهران: المکتبة الرضویة.
  5. ـــــــــــــــ (1400ق). الرسالة العرشیة فى توحیده تعالى و صفاته (در رسائل، ص241-259). قم: بیدار.
  6. بهمنیار بن ‌مرزبان (1349). التحصیل. با تصحیح و تعلیق مرتضی مطهری. تهران: انتشارات دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران.
  7. سبزواری، ملاهادی (1422ق). شرح المنظومة. با تصحیح و تعلیق آیة‌الله حسن حسن‌زاده الآملی. قم: ناب.
  8. شهرزوری، شمس‌الدین محمد (1384). رسائل الشجرة الإلهیة فی علوم الحقائق الربانیة. با تحقیق نجفقلی حبیبی. تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
  9. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1410ق). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  10. طباطبایی، سید محمدحسین (1416ق). نهایة الحکمة. قم: مؤسسۀ النشر الإسلامی التابعۀ لجماعۀ المدرسین بقم المشرفۀ.
  11. ـــــــــــــــ (1430ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: مؤسسۀ النشر الإسلامی التابعۀ لجماعۀ المدرسین بقم المشرّفۀ.
  12. عبداللهی، مهدی (1398/الف). فلسفه الهیات بالمعنی الاخص: «درآمدی بر خداشناسی فلسفی». تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
  13. ــــــــــــــــــ (1398/ب). «تسلسل». دانشنامه کلام اسلامی. با مدیریت علمی حجت‌الاسلام والمسلمین علی ربانی گلپایگانی. قم: مؤسسه امام صادق، ج2، ص523-544.
  14. مصباح یزدی، محمدتقی (1386). آموزش فلسفه. تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
  15. مطهری، مرتضی (1373). مجموعه آثار (ج6)، «اصول فلسفه و روش رئالیسم». تهران: صدرا.
  16. Dancy, Johnathan and Constantine Sandis (eds.) (2015). Philosophy of Action: An Anthology, Malden: Wiley-Blackwell.

  • تاریخ دریافت 21 فروردین 1401
  • تاریخ بازنگری 14 آبان 1401
  • تاریخ پذیرش 29 آذر 1401