حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

بررسی انتقادی ادله مخالفان مسأله «توجیه وسیله توسط هدف»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حکمت متعالیه دانشگاه فردوسی مشهد
2 استاد فلسفه و کلام دانشگاه فردوسی مشهد (نویسنده مسئول)
3 استاد فلسفه و کلام دانشگاه فردوسی مشهد
چکیده
انسان موجودی است دارای اراده که به محض رجوع به درون خود آن را می‎یابد. بدون تردید انسان افعال ارادی خود را از روی علم و آگاهی انجام می‎دهد و قطعاً در فعل ارادی خود به‌دنبال هدف و غایتی است. چه‌بسا برای رسیدن به یک هدف باید فعل‎های متعدد از انسان صورت گیرد تا هدف اصلی تحقق پیدا کند. یکی از مسائل مهمی که در فلسفه اخلاق ذهن فیلسوفان را به  تفکر وا داشته این است که "اخلاقی بودن هدف، اتخاذ و انجام وسایل غیر اخلاقی را توجیه اخلاقی می‌‎کند یا خیر"؟
گروهی معتقدند که قداست و حسن هدف موجب حسن وسیله می‌شود. اما برخی دیگر معتقدند که هدف وسیله را توجیه نمی‌کند. مطلق‌انگاری این مسأله باعث شده که مخالفان آن را به‌طور کلی مردود بدانند و به ادله‌ای استناد کنند که به نظر نگارندگان در اثبات مدعایشان ناتمام است. به‌علاوه اینکه با رجوع به تعالیم اسلام می‌توان مبانی و مصادیقی را یافت که به‌طور کلی مردود بودن این دیدگاه را خدشه‌دار می‌کند
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Arguments of Opponents of the Idea "The End Justifies the Means": A Critical Examination

نویسندگان English

ramin azizi 1
Jahangir Masoudi 2
Seyed Morteza Hosseini Shahroudi 3
1 PhD Student of Transcendent Philosophy, Ferdowsi University of Mashhad.
2 FaProfessor of Philosophy and Theology, Ferdowsi University of Mashhad
3 Professor of Philosophy and Theology, Ferdowsi University of Mashhad.
چکیده English

Human beings possess willpower, which they can immediately recognize upon introspection. Undoubtedly, humans perform their voluntary actions with knowledge and awareness, and certainly, they pursue goals and ends in their voluntary actions. Often, to achieve a goal, a person must undertake multiple actions for the ultimate goal to be realized. One of the significant issues in philosophy of ethics that has engaged the minds of philosophers is whether "the ethical nature of the goal morally justifies the adoption and execution of unethical means." Some believe that the sanctity and goodness of the goal causes its means to be good. However, others argue that the end does not justify the means. The absolute stance on this issue has led opponents to completely reject it, citing arguments that, in the authors' view, are incomplete in proving their claims. Furthermore, by referring to Islamic teachings, one can find principles and instances that challenge the absolute rejection of this view.
 

کلیدواژه‌ها English

Goal
Means
Moral Philosophy
Ethical Justification
End Justifies the Means
  1. اردبیلی، احمدبن‌محمد (1278ق). زبده البیان. قم: انتشارات مؤمنین.
  2. استرآبادی، محمدامین (بی‌تا). الفوائد المدنیة. دارالنشر لاهل بیت:.
  3. بحرانی، یوسف، (1376). الحدائق الناضرة. نجف: دارالکتب الاسلامیة.
  4. بهبهانی، محمدباقر (1384). حاشیه الوافی. قم: مؤسسه العلامه المجدد الوحید البهبهانی.
  5. جزایری، سید نعمت الله (1414ق). زهر الربیع. بیروت: دارالجنان.
  6. ـــــــــــــــ (بی‌تا). غایة المرام (شرح تهذیب الاحکام). بیروت: دارالجنان.
  7. حاجی ده‌آبادی، محمدعلی (1387). «قاعده دفع افسد به فاسد و دلالت‌های حقوقی ـ جرم‌شناختی آن»، فصلنامه فقه، ۵ (۱۸)، ص۷-۳۴.
  8. خراسانی، محمد کاظم (1417ق). کفایه الاصول. قم: مؤسسه آل‌البیت: لاحیاء التراث.
  9. خویی، ابوالقاسم (بی‌تا). محاضرات فی اصول الفقه. بیروت: دارالکتب العلمیه.
  10. محقق حلی، نجم‌الدین جعفر‌‎بن‌حسن (۱۴0۳ق). الاجتهاد و التقلید (معارج الاصول). به تصحیح محمدحسین رضوی. قم: مؤسسه آل البیت:.
  11. محقق داماد، سید مصطفی (۱۴06ق). قواعد فقه (ج۴). تهران: مرکز نشر اسلامی.
  12. مطهری، مرتضی (بی‌تا). مجموعه آثار. قم: انتشارات صدرا.
  13. مطهری، مرتضی (۱۳۸۳). سیری در سیره نبوی. تهران: انتشارات صدرا.
  14. نائینی، محمدحسین (1376). فوائد الاصول. با تقریر محمدعلی کاظمی خراسانی. قم: مؤسسة النشر الاسلامی التابعه لجماعه المدرسین.
  15. نجفی، محمدحسن (بی‌تا). جواهرالکلام فی شرح شرائع السلام. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  16. وکیل‌زاده، رحیم (1381). مصلحت و جایگاه آن در حقوق اسلام. تبریز: دانشگاه تبریز.

  • تاریخ دریافت 08 فروردین 1401
  • تاریخ بازنگری 03 شهریور 1401
  • تاریخ پذیرش 14 آذر 1401