حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

واکاوی تردیدزایی بر انگارۀ تشکیک وجود و پیامد آن در تعلیم و تربیت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه حکیم سبزواری
چکیده
مقاله‌ای با عنوان «نگاهی انتقادی به رویکرد فیض محور در فلسفه اسلامی و پیامدهای آن در تعلیم و تربیت» به سودای نفی کلیت مبانی فلسفه تعلیم و تربیت در دیدگاه حکمای اسلامی به ادعاهای معارضان حکمت اسلامی و شبهات فلسفه‌ستیزان مشهور اشعری، همانند غزالی، اتکا نموده و غالب قریب به اتفاق مدعاهای آنان را بدون ارجاع، تکرار کرده و به عنوان «ارسال مسلمات» سند پنداشته و با نفی ادعائی دو نظریة «توالی‌گرایی» و «توازی‌گرایی» به عنوان دو رقیب دربارة تعلیم و تربیت، و مقایسة گذرا و ناکافی آن دو، عنوان تلفیقی «توازی‌گرایی ناهمزمان» را استحصال نموده است. آنچه این مقاله «نگاه انتقادی» نامیده متشکل است از ادعاهای نامستند درباره تاریخ مسایل فلسفی، تقسیم‌بندی ناهنجار مکاتب فلسفی اسلامی گاهی به «مشایی، اشراقی و اصالت وجودی» و گاهی به «دو گروه علت‌محور و فیض‌محور»، نیز ناکارآمد دانستن انگارة تشکیک به عنوان اصل مبنا در رویکرد فیض‌محور و اغلب تکرار بدون نشان خرده‌گیری‌های فلسفه‌ستیزان اشعری و همگنانشان بر آراء فلسفی و رهاوردهای الهیاتی. کاوش نشان می‌دهد آنچه این مقاله دربارة مسائل و مقاصد فلسفی ادعا کرده مضاف بر تکرار مدعاهای فلسفه‌ستیزان، در مقام استحصال، تبیین و داوری از آگاهی فنی لازم برخوردار نبوده و اظهارات مردود را مبنای رد و تردید علیه حکمت اسلامی قرار داده و در نتیجه رهاوردی نامبین، ناموجه و نامستدل را در بارة تعلیم و تربیت رقم زده است
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Concept of Gradation of Existence and Its Implications on Education - Examining the Doubts Casted on it

نویسنده English

mohammadreza Ershadinia
Associate Professor and Faculty Member at Hakim Sabzevari University
چکیده English

An article titled "A Critical View on the Grace-Centered Approach in Islamic Philosophy and Its Implications on Education" was written with the intent to entirely refute the principles of philosophy of education from the perspective of Muslim philosophers. This article relies on the claims of opponents of Islamic philosophy and the criticisms of well-known anti-philosophy Ash’arites (such as Al-Ghazālī). It repeats almost all their assertions as accepted premises without citation. The article then makes a brief and insufficient comparison between two competing theories in education, "Sequentialism" and "Parallelism," and derives the hybrid term "Asynchronous Parallelism." What the aforementioned article calls a "critical view" comprises unsupported claims about the history of philosophical issues, irregular classification of Islamic philosophical schools (sometimes as "Peripatetic, Illuminationist, and Essentialist," and other times as "Cause-centered and Grace-centered"), and deeming the concept of gradation as ineffective as a fundamental principle in the grace-centered approach. It often repeats, without reference, the criticisms of anti-philosophy Ash'arites and their peers to specific philosophical views and theological outcomes. A thorough analytical and critical investigation reveals that the article's claims about philosophical issues and intentions are merely reiterations of claims by anti-philosophers. Due to a lack of adequate technical knowledge while explaining and making judgement, the article uses the discredited views of others to reject and cast doubt on Islamic wisdom. Consequently, it makes a biased, unjustified, and unsupported conclusion about education.

کلیدواژه‌ها English

Concept of Grace
Gradation of Existence
Education
Causal Necessity
Determinism
  1. آشتیانی، سیدجلال‌الدین (1386). مقدمه بر شرح رسالة المشاعر (لاهیجى، محمدجعفر). قم:‏ بوستان کتاب.
  2. ـــــــــ (1370). شرح مقدمه قیصری. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
  3. ابن سینا، حسین، (1404ق/الف)، التعلیقات، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.‏
  4. ـــــــــ (1404ق/ب)، الشفاء ( الإلهیات). قم: کتابخانه حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی.
  5. ارشادی‌نیا، محمدرضا (1390). جهان‌شناسی یگانه‌انگار در پرتو حکمت متعالیه. آینه معرفت. 11(1)،ص 1- 31.
  6. باقری، خسرو؛ باقری، محمد زهیر (1390) نگاهی انتقادی به رویکرد فیض محور در فلسفه اسلامی و پیامدهای آن در تعلیم و تربیت، پژوهش‌نامه مبانی تعلیم و تربیت. 1 (1). ص5- 24.
  7. امام خمینی1‏‏، 1359‏، شرح دعای سحر، تهران،‏‏ نهضت زنان مسلمان.
  8. فخر رازى، محمد بن عمر (1411ق). المباحث المشرقیة فى علم الالهیات و الطبیعیات‏. قم: انتشارات بیدار.
  9. ـــــــــ (1407ق) المطالب العالیة من العلم الالهی، بیروت، دار الکتاب العربی.
  10. سبزواری، هادی، (1383)، اسرار الحکم، قم، مطبوعات دینى‏.
  11. ـــــــــ ‏(1360)، تعلیقه بر الشواهد الربوبیة، مشهد، نشر دانشگاهی.
  12. ـــــــــ (1422ق). شرح المنظومة. (ج5). قم: نشر ناب.
  13. سهروردی، یحیی بن حبش (1380). مجموعه مصنفات (ج4). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  14. شهرزورى‏، شمس‌الدین محمد، (1383). رسائل الشجرة الالهیة فى علوم الحقایق الربانیة. تهران: مؤسسه حکمت و فلسفه ایران‏.
  15. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1366). تفسیر القرآن الکریم‏. قم: بیدار.
  16. ـــــــ (1410ق). الحکمة المتعالیة. بیروت: دار احیاء التراث.
  17. ـــــــ ‏(1360). الشواهد الربوبیة فى المناهج السلوکیة. مشهد: نشر دانشگاهی.
  18. ـــــــ (1422ق). شرح الهدایة الأثیریة.  بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.‏
  19. ـــــــــ (1375). مجموعه رسائل فلسفى صدر المتألهین‏. تهران: انتشارات حکمت‏.
  20. شیخ صدوق، محمد بن علی (بی‌تا). التوحید. (ج‏1). قم: انتشارات اسلامی.
  21. طباطبایی، محمدحسین (1410ق).تعلیقه بر اسفار. بیروت، دار احیاء التراث.
  22. ـــــــــ (1372). نهایةالحکمة. قم: نشر اسلامی.
  23. فارابی، محمد بن محمد (1996). السیاسة المدنیة. بیروت. دار و مکتبة الهلال.
  24. ـــــــــ (2002). احصاء العلوم. بیروت. دار و مکتبة الهلال.
  25. محقق، مهدی. (1370). منطق و مباحث الفاظ (مجموعه متون و مقالات تحقیقى). اصطلاح «مشکک‏» در آثار ارسطو و فلسفه اسلامى و آثار ابن میمون‏، ه. ا. ولفسن، ترجمۀ دکتر فریدون بدره‏اى.
  26. میرداماد، محمد باقر (1385). مصنفات میرداماد. تهران: انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگى.

  • تاریخ دریافت 15 تیر 1401
  • تاریخ بازنگری 08 مهر 1401
  • تاریخ پذیرش 14 آذر 1401