حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

کاوشی در منشأ تصدیق اولیات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار و عضو هیئت علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی
چکیده
بی‌تردید بحث از اولیات و ارزش و اعتبار معرفتی آنها از مهم‌ترین مباحث دانش معرفت‌شناسی اسلامی است. بحث از اعتبار، ملاک و دلیل صدق اولیات به مبانی گوناگونی وابسته است که از جمله آنها بحث از «منشأ تصدیق اولیات» است. این نوشتار سه موضوع در بحث از منشأ تصدیق اولیات را مورد بررسی قرار داده است. ابتدا دیدگاه‌های مختلف منطق‌دانان مسلمان درباره منشأ تصدیق و راه دست‌یابی به اولیات را بیان کرده و به نقد و بررسی آنها پرداخته‌ است، سپس براساس دیدگاه برگزیده، استدلال‌ناپذیری اولیات را با سه تقریر تبیین نموده و آن‎گاه با عنایت به نظر برگزیده، به بررسی نحوه اندراج مقومات و لوازم عقلی در موضوع اولیات پرداخته و نشان داده‌ است که براساس مبانی منطق‌دانان مسلمان و تبیین رابطه علّی و معلولی میان موضوع و محمول اولیات و قضایای برهانی می‌توان به شبهه «عدم ارتباط لوازم عقلی با موضوع» پاسخ داد و از نسبی‌گرایی برخاسته از این شبهه ـ که برخی از فیلسوفان غرب، مانند  کانت به آن دامن زده‌اند‌ ـ رهایی یافت.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

An Inquiry into the Origin of the Truth of Axioms

نویسنده English

ahmad abutorabi
Associate Professor and Faculty Member at Imam Khomeini Education and Research Institute.
چکیده English

Undoubtedly, the discussion on axioms and their epistemic value and validity is one of the most important topics in Islamic epistemology. The debate on the validity, criteria, and reason for the truth of axioms is dependent on various foundations, one of which is the "origin of the truth of axioms." This paper examines three main topics related to the origin of the truth of axioms. First, various views of Muslim logicians regarding its origin and the way to arrive at it are presented and critiqued. Then, based on the preferred view, the unquestionability of axioms is explained through three interpretations. Following this, based on the chosen perspective, this paper examines the mode of inclusion of essential components and logical implications within the subject of axioms. It is demonstrated that based on the principles of Muslim logicians and the causal relationship between the subject and predicate of axioms and demonstrative propositions, it is possible to address the objection of "lack of connection of logical implications with the subject" and overcome the relativism arising from it - an issue that some Western philosophers, like Kant, have propagated.

کلیدواژه‌ها English

Axioms
Analytical Propositions
A Priori Synthetic
Reason for Truth
Origin of Truth
Criteria of Truth
  1. ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله (۱۴۰۴ـ 1405ق/ب). الشفاء، «الالهیات». تصدیر طه حسین باشا. مراجعه ابراهیم بیومی مدکور. تحقیق و تقدیم الاب قنواتی، محمد الخضیری و فواد الاهوانی. قاهره: الهیئه العامه لشئون المطابع الامیریه.
  2. ـــــــــــــــ (1364). النجاة من الغرق فی بحر الضلالات. تصحیح و مقدمه محمدتقی دانش‌پژوه. تهران: دانشگاه تهران.
  3. ـــــــــــــــ (1375/الف). الاشارات و التنبیهات. با شرح خواجه نصیرالدین طوسی و شرح الشرح قطب‌الدین رازی. قم: نشر البلاغة.
  4. ـــــــــــــــ (1404ـ 1405ق/الف). الشفاء، «المنطق: البرهان». مقدمه ابراهیم مدکور و تحقیق ابو‌العلا عفیفی. قاهره: وزارة الثقافة و الارشاد القومی.
  5. ابوترابی، احمد (1396). اصول و مبانی امور فطری. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  6. ـــــــــــــــ (1398). چیستی و نقش قضایای تحلیلی و ترکیبی در منطق و معرفت‌شناسی. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  7. ارسطو (1999م). النص الکامل لمنطق ارسطو. با تحقیق و تقدیم د. فریدجبر و مراجعة د. جیرار جهامی و د. رفیق العجم. بیروت: دار الفکر اللبنانی.
  8. استرول، اورام ( 1387). فلسفه‌ تحلیلی در قرن بیستم. ترجمه فریدون فاطمی. تهران: نشر مرکز.
  9. بهمنیاربن‌مرزبان(1375). التحصیل. تصحیح مرتضی مطهری. تهران: دانشگاه تهران.
  10. پیروی سنگری، اکبر ( 1396). رساله دکتری: «معیار صدق گزاره‌های بدیهی اولی از نگاه متفکران مسلمان (دیدگاه رایج)». قم: انتشارات مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی.
  11. بغدادی، ابوالبرکات و هبة الله‌بن‌علی (1373). المعتبر فی الحکمة. تصحیح فتحعلی‌ اکبری. اصفهان: دانشگاه اصفهان.
  12. حلی، حسن‌بن‌یوسف (1381). الجوهر النضید فی شرح منطق التجرید. تصحیح و تعلیقه محسن بیدارفر. قم: بیدار.
  13. حسین‌زاده، محمد (1393). مؤلفه‌ها و ساختارهای معرفت بشری، «تصدیقات یا قضایا». قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  14. رازی، قطب‌الدین محمدبن‌محمد (1375). المحاکمات، «شرح الشرح للاشارات و التنبیهات». قم: نشر البلاغة.
  15. سرل، جان. آر (1380). نگرش‌های نوین در فلسفه («فلسفه تحلیلی» در: لینگ، گری). ترجمه یوسف دانشور و دیگران. قم: مؤسسه فرهنگی طه (دانشگاه قم).
  16. سهروردی، یحیی‌بن‌حبش (1334). منطق التلویحات. تحقیق و مقدمه‌ علی‌اکبر فیاض. تهران: دانشگاه تهران.
  17. ـــــــــــــــ (1380). مجموعه مصنفات شیخ اشراق. تصحیح هانری کربن و دیگران. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  18. شیرازی، صدرالدین محمدبن‌ابراهیم (1416ق). رسالتان فی التصور و التصدیق، «رسالة التصور و التصدیق». به تحقیق مهدی شریعتی. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
  19. ـــــــــــــــ (1981م). الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة العقلیة. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  20. شیرازی، قطب‌الدین محمودبن‌مسعود (1385). درة التاج: «مشتمل بر مقدمه، منطق، امورعامه، طبیعیات و الهیات». به کوشش و تصحیح سید محمد مشکات. تهران: نشر حکمت.
  21. طباطبایی، سید محمدحسین (1390). نهایة الحکمة. با تصحیح و تعلیق غلامرضا فیاضی. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی.
  22. غزالی، ابوحامد محمدبن‌محمد(1993م). معیار العلم فی فن المنطق. مقدمه، تعلیقه و شرح علی بوملحم. بیروت: دار و مکتبة الهلال.
  23. فارابی، ابونصر محمد بن محمد (1408-1410ق). المنطقیات للفارابی، تحقیق و مقدمه محمدتقی دانش‌پژوه، زیر نظر سیدمحمود مرعشی، قم: مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی.
  24. فخر رازی، محمدبن‌عمر (1373). شرح عیون الحکمة. تحقیق احمد حجازی احمد السقا. تهران: مؤسسة الصادق.
  25. فیاضی، غلامرضا (1386). درآمدی بر معرفت‌شناسی. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی.
  26. کانت، ایمانوئل (1383). رساله کشف. شرح و توضیح هنری ای. آلیسون و ترجمه مهدی ذاکری. قم: انتشارات دانشگاه مفید.
  27. مصباح یزدی، محمدتقی (1377). آموزش فلسفه. تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
  28. ـــــــــــــــ (1375). دروس فلسفه. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  29. ـــــــــــــــ (1405ق). تعلیقة علی نهایة الحکمة. قم: مؤسسة فی طریق الحق (در راه حق).
  30. ـــــــــــــــ (بی‌تا). چکیده‌ چند بحث فلسفی (از سلسه کنفرانس‌های استاد محمدتقی مصباح در لندن). قم: مؤسسه‌ در راه حق و اصول دین.
  31. مظفر، محمدرضا(1421ق). المنطق. تعلیقه غلامرضا فیاضی و تحقیق رحمت‌الله رحمتی. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
  32. نصیرالدین طوسی، محمدبن‌محمد (1375/ب). شرح الاشارات و التنبیهات ابن سینا. قم: نشر البلاغة.
  33. ـــــــــــــــ (1405ق). تلخیص المحصل المعروف بنقد المحصل. بیروت: دارالاضواء.
  34. ـــــــــــــــ (بی‌تا). اساس الاقتباس. به تصحیح محمدتقی مدرس رضوی. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
  35. Ayer, Alfred Jules(1949). Language truth and logic, Dover Publications Inc, USA ـ New York
  36. Chisholm, Roderick M. (1987). Theory of knowledge, second edition, Prentice Hall of India Private Limited, New Delhi -11000,
  37. Hospers, John( 1967). An introduction to philosophical analysis, Prentice ـ Hall Inc & Englewood Cliffs, N. J.,
  38. Hume, David (1991). "An enquiry concerning human understanding", in: Hume, David, An enquiry concerning human understanding ـ my own life - An abstract of A treatise of human nature, Introduction notes/ and editorial arrangement by Antony Flew, Open court publishing Company
  39. Kant, Immanuel (1965). Critique of pure reason, Translated by Norman Kemp Smith, New York: 'ST Martin's Press
  40. Kant, Immanuel, ( 2004). Prolegomena to any future metaphysics, Translated by Gary Hatfield, , USA: Cambridge University Press.
  41. Leibniz, Gottfried Wilhelm Von, (1989). New essays on human understanding, Translated and edited by Remnant Peter and Jonathan Bennett, USA: Cambridge University Press.

  • تاریخ دریافت 01 خرداد 1401
  • تاریخ بازنگری 24 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 07 تیر 1401