امکان سنجی سماع موتی در آیات 80 و 81 سوره مبارکه النمل (بر اساس نظریه وضع الفاظ بر ارواح معانی علامه طباطبایی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدرسی قرآن و متون اسلامی، دانشگاه معارف قم

2 طلبه سطح چهار کلام اسلامی جامعة الزهرا سلام علیها قم

چکیده

سماع موتی از جمله مسائل مهمی است که مورد توجه بسیاری از متکلمین شیعه و سنی قرار گرفته و تبیین‌های متفاوتی در مقام دفاع و یا مخالفت با آن ارائه شده است. یکی از ادله مخالفین، تمسک به آیات 80 و 81 سوره نمل است که ظاهر آن دلالت بر عدم سماع اموات دارد. اموات در این آیات به اذعان مفسرین شیعه و سنی مجاز از کافر است. با عنایت به واقع‌نمایی آیات قرآن کریم، بین مجازهای به‌کاررفته در آیات و معانی حقیقی آن ارتباط واقعی و حقیقی برقرار می‌باشد. در نتیجه اطلاق میت به کافر، مبیّن وجود حقیقتی مشترک میان این دو است که منجر به صدق کاربرد لفظ موت در معنای دیگر (کافر) می‌گردد. این مقاله در صدد است با تحلیل رابطه معنای حقیقی و مجازی موت، و با استفاده از نظریه وضع الفاظ بر ارواح معانی علامه طباطبایی، تبیینی جدید نسبت به عدم سماع به‌کار رفته در آیات ارائه دهد. با توجه به تحلیل این رابطه، روشن می‌شود که موت به معنای فقدان آثار و خواص در شیء است که نسبت به هر موضوعی به‌لحاظ آن موضوع سنجیده می‌شود و در مورد آیات مورد بحث انسانی که متأثر از حق و هدایت‌پذیر نیست (کافر)، خودش حقیقتاً میت است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Feasibility Study of Hearing of the Dead in Verses 80 and 81 of Surah An-Naml (Based on ‘Allāmah Ṭabāṭabā’ī's Theory of Spirit of Meanings)

نویسندگان [English]

  • MOHAMMAD HOSSEIN ZIAEE NIA 1
  • ZAHRA HESARAKI 2
1 PhD Student in Teacher Education in Quran and Islamic Texts, Islamic Maaref University, Qom.
2 . Level Four Student in Islamic Theology, Jami’at al-Zahra, Qom.
چکیده [English]

The issue of hearing of the dead is one of the important topics that has received considerable attention from both Shiite and Sunni theologians, with various interpretations being presented in support or opposition to it. One of the arguments used by opponents is the adherence to verses 80 and 81 of Surah An-Naml, which apparently indicate the impossibility of hearing of the dead. According to the exegetes, the dead referred to in these verses are metaphor for disbelievers. Considering the truth reflecting nature of the Quranic verses, there is a real and true relationship between the metaphors used in the verses and their true meanings. Therefore, applying the term "dead" to disbelievers signifies a shared reality between the two, leading to the validity of using the term "dead" in a different meaning (i.e., disbeliever). This paper aims to provide a new interpretation of the non-hearing mentioned in the verses by analyzing the relationship between the real and figurative meanings of death and utilizing ‘Allāmah Ṭabāṭabā’ī's theory of ‘coining words for the spirit of meanings’. Through the analysis of this relationship, it becomes clear that death means the absence of effects and qualities in a thing, which is evaluated in relation to any given subject. In the case of the discussed verses, a human being who is not responsive to truth and guidance (i.e., a disbeliever), is dead in reality. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hearing
  • Dead
  • Disbeliever
  • Truth
  • Metaphor
  • Coining Words
  • Spirit of Meanings
  1. قرآن کریم

    1. آلوسی، نعمان‌بن‌محمود (1425ق). التحقیق فی الایات و البینات. ریاض: مکتبة المعارف.
    2. ابن‌تیمیه، احمد‌بن‌عبدالحلیم (1416ق). مجموع الفتاوى (ج4). المدینة المنورة: مجمع الملک فهد لطباعة المصحف الشریف.
    3. ابن رجب الحنبلی، زین‌الدین عبدالرحمن‌بن‌أحمد (1426ق). أهوال القبور وأحوال أهلها إلى النشور، "المنصورة". مصر: دار الغد الجدید.
    4. ابن فارس، أحمد (1404ق). معجم مقاییس اللغة (ج5). قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
    5. ابن منظور، محمدبن‌مکرم (1414ق). لسان العرب (ج8). چاپ سوم. بیروت: دار صادر.
    6. اخضری، عبدالرحمن الصغیر (2014م). الجوهر المکنون فی صدف الثلاثة الفنون (ج32). به تحقیق محمدبن‌عبدالعزیز نصیف. بی‌جا: مرکز البصائر للبحث العلمی.
    7. جرجانی، عبدالقاهر (1422ق). أسرار البلاغة. به تحقیق عبدالحمید هنداوی. بیروت: دارالکتب العلمیة.
    8. جوهری، اسماعیل‌بن‌حماد (1404ق). الصحاح تاج اللغة وصحاح العربیة (ج1). چاپ سوم. بیروت: دار العلم للملایین.
    9. حداد عادل، غلامعلی و دیگران (1362). دانشنامه جهان اسلام (ج1). تهران: بنیا‌د دایرة‌المعا‌رف‌ اسلامی‌.
    10. راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد (1412ق). المفردات لألفاظ القرآن الکریم. دمشق: دارالقلم؛ بیروت: الدارالشامیة.
    11. صاحب، اسماعیل‌بن‌عباد (1414ق). المحیط فى اللغة (ج8). بیروت: عالم الکتاب.
    12. طباطبایى، سید محمدحسین (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن (ج2و7). چاپ دوم. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    13. طریحی‌، فخرالدین‌بن‌محمد (1365). مجمع البحرین (ج4). چاپ دوم. تهران: المکتبة‌ المرتضویة‌.
    14. فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد (1409ق). العین (ج2). چاپ دوم. قم: دارالهجرة.
    15. قرشی بنایی، علی اکبر (1412ق). قاموس قرآن (ج6). چاپ ششم. تهران: دارالکتب الاسلامیة.
    16. کتانی، المنتصر (بی‌تا). تفسیر القرآن الکریم (ج140). بی‌جا: بی‌نا: http://www.islamweb.net.
    17. مدنی، ابن احمد (1426ق). الطراز الاول و الکناز لما علیه من لغة العرب المعول (ج3). مشهد: مؤسسه آل‌البیت: لاحیاء التراث.
    18. مطلوب، احمد (2000م). معجم المصطلحات البلاغیة و تطورها (ج1). بیروت: مکتبه لبنان ناشرون.
    19. مکارم شیرازی، ناصر و دیگران (1387). تفسیر نمونه (ج2). تهران: دارالکتب الاسلامیة.
    20. ملـکاوی، محمـد (1405ق). العقیـدة فـی توحیـد القـران الکریـم (ج1). بـی‌جـا: مکتبـة دارالزمـان.
    21. نصیری، علی (1387). معرفت قرآنی (ج2). تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    22. نیسابوری، نظام الدین (1416ق). ‌ (ج3). بیروت: دارالکتب العلمیه.