Journal of Hikmat-e-Islami

Journal of Hikmat-e-Islami

An Examination of Khūnjī’s Critiques of Ibn Sīnā concerning the Productivity of a Possible Minor Premise in the First Figure[1] [1]. This article was written using material from the author’s article for the Research Center for the Encyclopedia of Islamic Rational Sciences, affiliated with Imam Khomeini Education and Research Institute.

Document Type : Original Article

Author
rahmatollah rezaie
Level 4 Seminary Graduate, Al-Mustafa International University.
Abstract
A mixed syllogism (qiyās mukhtalaṭ) is a syllogism that has various modalities in its premises. Regarding mixed syllogisms of the first figure, Aristotle, Al-Fārābī, Ibn Sīnā, and Fakhr al-Dīn al-Rāzī correctly maintain that a syllogism can yield a conclusion from a possible minor premise. On this basis, they even regard negative minor premises as productive, despite the fact that affirmation of the minor premise is a condition of the first figure. An important consequence of this view is the expansion in the number of productive mixed syllogisms within this figure. However, logicians such as Khūnjī, Athīr al-Dīn al-Abharī, Najm al-Dīn al-Kātibī, and Al-Taftāzānī, by introducing the condition of the actuality of the minor premise, considered not only mixed syllogisms with a negative minor premise and a possible minor premise to be non-productive, but also regarded Ibn Sīnā’s position as inconsistent with his own theory concerning the ʿaqd al-waḍʿ (“subject nexus”). Consequently, at least twenty-six forms among the mixed syllogisms of the first figure were judged invalid solely on this basis. Among later scholars, however, Quṭb al-Dīn al-Rāzī rose in strong defense of Ibn Sīnā and explicitly accused Khūnjī of failing to understand Ibn Sīnā’s words. Accordingly, the main question is whether such mixed syllogisms are productive or not. In order to answer this question, the present study seeks to examine the arguments of both sides and evaluate Khūnjī’s reasoning and criticisms. It seems that Khūnjī’s argument, while resting upon disputable presuppositions, suffers from several fundamental problems and improper generalizations, some of which are pointed to by Quṭb al-Dīn al-Rāzī.
Keywords
First Figure
Mixed Syllogisms (Mukhtalaṭāt)
Possibility
ʿaqd al-waḍʿ (Subject Nexus)
Verity Proposition
Ibn Sīnā
Khūnjī
Quṭb al-Dīn al-Rāzī
Subjects
  1. ابن‌زرعه، عیسی بن اسحاق (1994م). منطق ابن‌زرعه. بیروت: دار الفکر اللبنانی.
  2. ابن‌سهلان ساوی، عمر بن سهلان(1993م). البصائر النصیریة فی علم المنطق. بیروت: دار الفکر اللبنانی.
  3. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1364). النجاة من الغرق فی بحر الضلالات. تهران: دانشگاه تهران.
  4. ـــــــــــــــ (1375‌‌). الاشارات و التنبیهات. قم: نشر البلاغة.
  5. ـــــــــــــــ  (1383‌‌). القیاس. قاهره: وزارة الثقافة و الارشاد القومی.
  6. اثیرالدین ابهری، مفضل بن عمر (1370). «تنزیل الافکار». در: مهدی محقق و توشی‌هیکو ایزوتسو (تدوین). منطق و مباحث الفاظ، تهران: دانشگاه تهران.
  7. ارسطو، (1378). منطق ارسطو (ارگانون). ترجمه میر شمس‌الدین ادیب سلطانی. تهران: مؤسسه انتشارات نگاه.
  8. ابن‌ترکه اصفهانی، علی بن محمد (1376). کتاب المناهج فی المنطق. تهران – کوالالامپور: مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه تهران - مؤسسه بین‌المللی اندیشه و تمدن اسلامی.
  9. تفتازانی، سعد الدین (1421ق). «تهذیب المنطق». در: الحاشیة علی تهذیب المنطق. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
  10. جرجانی، میرسید شریف (1386). «حاشیه شرح شمسیه». در: تحریر القواعد المنطقیة فی شرح الرسالة الشمسیة. قم: بیدار.
  11. خونجی، محمد بن نامور (1389). کشف الاسرار عن غوامض الافکار. تهران – برلین: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران - مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه آزاد برلین.
  12. رضایی، رحمت‌الله (1399). «بررسی دیدگاه ابن‌سینا و متأخران درباره تمایز میان دوام و ضرورت». معارف منطقی. سال هفتم، شماره 13.
  13. سراج‌الدین ارموی، محمود (1373). بیان الحق و لسان الصدق. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد فلسفه و کلام اسلامی). تهران: دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران.
  14. سهروردی، یحیی بن حبش (1334). منطق التلویحات. تهران: دانشگاه تهران.
  15. شهرزوری، محمد بن محمود (1383). رسائل الشجرة الالهیة فی علوم الحقایق الربانیة. تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
  16. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1378). التنقیح فی المنطق. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
  17. علامه حلی، حسن بن یوسف (1412ق). القواعد الجلیة فی شرح الرسالة الشمسیة. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
  18. ـــــــــــــــ (1381). منطق الملخص. تهران: دانشگاه امام صادق علیه‌السلام.
  19. ـــــــــــــــ  (1986م). لباب الاشارات والتنبیهات. قاهره: مکتبة الکلیات الازهریة.
  20. فلاحی، اسدالله (1392). «استنتاج از دو ممکن نزد ابن‌سینا و رابطه آن با دو تعریف از قضایای حقیقیه و خارجیه». فصلنامه علمی – پژوهشی آئینه معرفت، سال دوازدهم، شماره 35.
  21. قطب‌الدین رازی، محمد بن محمد (1294). شرح مطالع الانوار فی المنطق. (چاپ سنگی) قم: کتبی نجفی.
  22. ـــــــــــــــ (1375). «المحاکمات؛ شرح الشرح للاشارات و التنبیهات». در: الاشارات و التنبیهات، قم: نشر البلاغة.
  23. ـــــــــــــــ (1386). تحریر القواعد المنطقیة فی شرح الرسالة الشمسیة. قم: بیدار.
  24. کاتبی قزوینی، عمر (1998م). الشمسیة فی القواعد المنطقیة. بیروت: مرکز الثقافی العربی.
  25. نصیرالدین طوسی، محمد بن عمر (1370). «تعدیل المعیار فی نقد تنزیل الافکار». در: منطق و مباحث الفاظ. تهران: دانشگاه تهران.
  26. ـــــــــــــــ (1375الف). اساس الاقتباس. تهران: نشر مرکز.
  27. ـــــــــــــــ (1375ب). شرح الاشارات والتنبیهات. قم: نشر البلاغة. 

  • Receive Date 10 April 2025
  • Revise Date 26 June 2025
  • Accept Date 14 September 2025