مجمع عالی حکمت اسلامیحکمت اسلامی2423-51057شماره4-پیاپی 27 زمستان99)20210219The Domain of Fluid Being in the Realm of Existenceگستره وجود سیال در قلمروی هستی932128298FAمحمد مهدیکمالیاستادیار و عضو هیئت علمی پژوهشکده علوم اسلامی بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی (نویسنده مسئول)محمد محسنکمالیدانشآموخته سطح سه مرکز تخصصی آخوند خراسانی(ره)Journal Article20190823Following Aristotle, Muslim philosophers introduced Matter as the origin of the changes and alterations of things; since those changes inhere matter and physical things, they confine the realm of fluid beings to the world of material bodies. They have also mounted various arguments to prove the concomitance between matter and material form and that hyle (prime Matter) is exclusive to the world of nature. <br />In what follows, the author has examined those arguments in order to study how far the domain of fluid beings go. What is inferred from both rational and traditional arguments is that being fluid and flux is a graded quality resulting from the feeble level of existence of things and accordingly the domain of fluid things includes all contingent beings -depending on their feebleness- thus time will extend over the metaphysical realm .حکیمان مسلمان به تبع ارسطو ماده را منشأ تحولات و تغییرات اشیاء معرفی نمودهاند و ازآنجاکه آن را ملازم با جسم و جسمانیات دانستهاند، دایره وجودات متغیر و سیال را به عالم جسم منحصر کردهاند. آنها برای اثبات تلازم ماده و صورت جسمیه و انحصار هیولی به عالم طبیعت، ادله مختلفی اقامه نمودهاند.<br /> در این مقاله با نقد این ادله، این مسأله را مورد تأمل و کنکاش قرار دادهایم [تا ببینیم] با مخدوش شدن ادله مذکور، گستره وجود سیال تا چه حد بوده و دایره تحولات عالم تا کجا گسترش خواهد یافت؟ با توجه به ادله عقلی و نقلی، آنچه در نهایت حاصل شده این است که سیلان امری مشکک بوده و ناشی از ضعف و نقص وجودی است و براین‌اساس دایره وجود سیال همه وجودات امکانی را ـ بسته به نقص و ضعفی که دارند ـ در برگرفته و بالتبع زمان به ساحت ماوراء طبیعت تسری خواهد یافت.https://fhi.hekmateislami.com/article_128298_c4d0babe3db5df4a37c6a970b4b334e7.pdfمجمع عالی حکمت اسلامیحکمت اسلامی2423-51057شماره4-پیاپی 27 زمستان99)20210315The Ontological and Anthropological Principles of Man’s Presence in Different Stages of Existence as per Islamic Mysticismمبانی هستی شناختی و انسان شناختی سریان انسان کامل در مراتب هستی از منظر عرفان اسلامی3353128300FAداریوشرجبیدانشجوی دکتری فلسفه اسلامی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)احمدسعیدیاستادیار و عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)Journal Article20190916In one classification, issues of theoretical mysticism are divided into two sections: 1- monotheism and 2- monotheist. The latter one deals with the reality of man, his position in the system of what there is, and his relation to Allah Almighty. One important issue of theoretical mysticism which helps properly understand other key issues of mysticism is the presence of human being in different stages of existence. Evidently, the true and precise understanding of such an important issue of mysticism depends on the adequate explanation of its foundations.
Having made use of a descriptive-analytic method in their essay, the authors went to scrutinize the ontological and anthropological foundations of man’s presence in different stages of existence. The outcome we obtained is that personal unity of existence, the all-inclusiveness of the All-comprehensive Name, the union of the Gatherer and the perfect man, that prefect man is the spirit of the world, are all the most significant foundations of such a mystical view that the perfect man is present in the worldدر یک تقسیم‌بندی کلی، مباحث عرفان نظری به دو بخش «توحید و موحد» تقسیم می‌شود. بخش دوم به بررسی حقیقت انسان، جایگاه او در نظام هستی و رابطه او با حق‌تعالی می‌پردازد. در این بخش از علم عرفان نظری، یکی از مسائل اساسی که در فهم بسیاری از مسائل مهم دیگر عرفان نیز کارگشاست، مسأله سریان انسان کامل در مراتب عالم است. روشن است که دست‌یابی به فهم دقیق و صحیح از این مسأله مهم عرفانی، بر تبیین دقیق مبانی آن توقف دارد.
ما در این نوشتار با روش تحیلی ـ توصیفی، به واکاوی مبانی هستی‌شناختی و انسان‌شناختی سریان انسان کامل در مراتب هستی پرداخته‌ایم و در نهایت به این نتیجه رسیده‌ایم که وحدت شخصی وجود، شمول و سریان اسم جامع الله، اتحاد انسان کامل با اسم جامع الله و روح بودن انسان کامل نسبت به عالم، از جمله مهم‌ترین مبانی این دیدگاه عرفانی در زمینه سریان انسان کامل در عالم به‌شمار می‌روند.
https://fhi.hekmateislami.com/article_128300_c70fcb96e7281de5c5b5707c2e043868.pdfمجمع عالی حکمت اسلامیحکمت اسلامی2423-51057شماره4-پیاپی 27 زمستان99)20210315Fakhr-u al-Din al-Razi on the Analysis of the Theoretical and Practical Reasons(From typology of perfections of faculties to the exploration of their ties in a happy life)تحلیل عقل نظری و عقل عملی در اندیشه فخر رازی (از گونه‌شناسی کمالات قوا تا واکاوی ارتباط آنها در زیست سعادتمندانه)5580128302FAهاشمقربانیاستادیار و عضو هیئت علمی دانشکده علوم و تحقیقات اسلامی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)Journal Article20200417In what follows, the author has dealt with the analysis of theoretical and practical faculties in terms of their perfection number and classification of their genuine cases. This analysis matters a great deal in the course of designing al-Razi’s philosophical writings on ethics. The aim of this research is to get into al-Razi’s system of thought in order to redefine the theoretical and practical faculties, typology of man’s perfections, and to redesign the constituents of man’s eudaemonistic life. The method adopted is rational-analytic and making comparison in some statuses. According to al-Razi, both theoretical and practical reasons have a cognitive aspect: the former is to know things as they are, and the latter to know the good in terms of practice.
Through the analysis of perfections of these two faculties, we can design a comprehensive view on those perfections as fundamental and intermediate ones. Al-Razi introduces the fundamental perfections in connection with religious constituents and superior to Aristotelian analyses of moderation theory. In al-Razi’s point of view, the value of living a happy life in its cognitive aspect aims at its object and is higher than the intellectual contemplation, and in practical aspect rests upon moral manner. Furthermore, the author has deal with some formulations of the ties between theoretical and practical faculties analogous to al-Razi’s analysis such as: the deductive formulation by which practical reason makes use of general conclusions of theoretical reason, the classifications of ethical propositions of practical reason into those in need of contemplation and those in no need of, and the formulation <em>as per</em> the tie between practice and its result according to the large indexes of knowing Allah and proximity to Him.جستار حاضر به تحلیل قوای نظری و عملی از حیث کمال‌محوری و شمارش و سطح‌بندی موارد عینی کمالات از دیدگاه فخر رازی می‌پردازد. این تحلیل در طراحی اخلاق‌نگاری فلسفی رازی اهمیت والایی دارد. هدف پژوهش دست‌یابی به سامانه فکری رازی در بازتعریف قوه نظری و عملی و گونه‌شناسی کمالات انسان و طراحی مؤلفههای زیست سعادتمندانه است. روش این پژوهش، تحلیلی ـ عقلی، با به‌کارگیری شیوه مقایسه‌ای در برخی جایگاه‌هاست. بر پایه دیدگاه رازی، عقل عملی و نظری هر دو حیثیتی ادراکی‌اند؛ یکی شناخت امور ناظر بر واقع است و دیگری شناخت خیرها از حیث عمل به آنها.
با تحلیل کمالات این دو قوا، به طراحی دیدگاهی جامع از کمالات قوا با عنوان کمالات میانی و کمالات بنیادین پرداخته می‌شود. رازی کمالات بنیادین را در فراسوی تحلیل‌های اعتدال‌گروی ارسطویی و در پیوند با مؤلفههای دینی مطرح می‌سازد. ارزش‌مندی زیستن و سعادتمندی نزد رازی در بعد شناختی، فراتر از روش متأملانه عقلانی است و بر متعلق آن ناظر است و در بعد عملی بر منش اخلاقی استوار است. علاوه بر موارد مذکور، در این مقاله به برخی صورت‌بندی‌های ارتباط قوای نظری و عملی متناظر با تحلیل رازی نیز پرداخته‌ایم؛ از جمله: صورت‌بندی استنتاجی مبتنی بر بهره‌وری عقل عملی از احکام کلی عقل نظری، صورت‌بندی مبتنی بر تقسیم گزاره‌های اخلاقی حوزه عقل عملی به بی‌نیاز از تأمل و نیازمند به تأمل و صورت‌بندی مبتنی بر ارتباط فعل و نتیجه آن با شاخص‌های کلان معرفت الهی و قرب الهی.
https://fhi.hekmateislami.com/article_128302_2f56ea9071623167e489418876c95e2e.pdfمجمع عالی حکمت اسلامیحکمت اسلامی2423-51057شماره4-پیاپی 27 زمستان99)20210315The Analysis of Multiplicity of Divine Names and Attributes in Transcendent Theosophyتحلیل کثرت اسماء و صفات الهی در حکمت متعالیه81106128303FAحجتاسعدیدانشجو دکتری حکمت متعالیه دانشگاه فردوسی مشهد0000-0001-8442-8765عباسجوارشکیاندانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه فردوشی مشهد (نویسنده مسئول)سید مرتضیحسینی شاهرودیاستاد و عضو هیئت علمی دانشگاه فردوشی مشهدJournal Article20190801The analysis of how multiple divine names and attributes issued from One Simple Essence and how they are compatible, for the first time, have been precisely explained in transcendent theosophy. However, is the celebrated interpretation of Mulla Sadra’s word his final view that multiple concepts have been abstracted from One Essence and whether those divine names are real?
The examination of foundations of transcendent theosophy helps draw the conclusion that we cannot embrace the abstraction of multiple concepts from Divine Essence once we have already acknowledged that He is truly One and His Essence is thoroughly simple; nor can we consider divine names separately as real entities once we have already acknowledged that the Essence and attributes are identical and that He encompasses all perfections and the doctrine that equates Allah with all what there is. The solution to this contradiction is the theory of “analytic multiplicity of divine names and attributes”, according to which those perfections -construed as attributes- are obtained from the “analysis of existence” and are thus applicable to existence, because existence and existent are inclusive to One Essence Who encompasses all infinite perfections of existence.
Contrary to the abstraction theory in terms of which both the abstracted and the origin of abstraction are genuine, in this approach the abstracted is mentally-constructed but the origin of abstraction is genuine and real. The logic working at the tie between the Essence and attributes is to negate identity (sameness) once negating alterity (otherness).تحلیل نحوه سازگاری و انتشاء کثرت اسمائی و صفاتی از ذات واحد و بسیط حق‌تعالی، نخستین‌بار در حکمت متعالیه تبیین دقیق شده است. اما آیا می‌توان برداشت متعارف از کلام صدرالمتألهین مبنی بر انتزاع مفاهیم متعدد و متکثّر از ذات واحد و نیز حقیقی بودن اسماء و صفات را نظر نهایی وی دانست یا نه؟
با بررسی و تحلیل مبانی حکمت صدرایی، این نتیجه به‌دست می‌آید که نه می‌توان انتزاع مفاهیم متکثر را از ذات حق‌تعالی در عین پذیرش بسیط الحقیقه بودن و وحدت حقه حقیقیه خداوند پذیرفت و نه می‌توان اسماء و صفات را به نحو منحاز حقایق عینی دانست و در عین حال قائل به عینیت ذات و صفات و مستجمع جمیع کمالات و کل الاشیاء بودن حضرت حق نیز شد. راه حل رفع این تعارض، ارائه نظریه «کثرت تحلیلی اسماء و صفات» است که بر اساس آن، چون وجود و موجود منحصر در ذات واحدی است که واجد جمیع کمالات نامتناهی وجودی است، این کمالات ـ که از آنها تعبیر به صفات می‌شود ـ از «تحلیل وجود» به‌دست می‌آید و بر وجود حمل می‌گردد.
در این رویکرد، بر خلاف نظریه انتزاع که در آن منتزع و منتزع منه (هردو) اصیل هستند، منتزع اعتباری و منتزع منه اصیل است و منطق حاکم بر رابطه ذات و صفات، نفی عینیت در عین نفی غیریت می‌باشد.https://fhi.hekmateislami.com/article_128303_e811bf3878c77200c7d716e0613e8466.pdfمجمع عالی حکمت اسلامیحکمت اسلامی2423-51057شماره4-پیاپی 27 زمستان99)20210315A Review of the Shiite Approach to the Traditions about the First Creatureبازخوانی رویکرد اندیشمندان شیعه به روایات نخستین مخلوق107137128304FAعبداللهمیراحمدیاستادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمیزهرااسعدی سامانیدانش پژوه سطح چهار حوزه علمیه رفیعه المصطفیJournal Article20190724There, in the Islamic traditions, are different cases speaking about the first creature. Mention can be made of the most significant instances such as the light of holy Prophet of Islam and Ahlu al-Beit (PBUT), the spirit, the intellect, water and pen.
Making use of descriptive-analytic method, the authors have studied the views of intellectuals, particularly the Shiite, in order to resolve the contradiction of those traditions. A look into those traditions shows that the authorities in hadith either went to reconcile those traditions that they are different phrases of the same concept or to separate the material world from the spiritual one that in the former it is “water” and in the latter it is “intellect”. Having referred to the so-called al-Wahid Rule “nothing issues from the One except one”, most philosophers and mystics hold that the first created or issued being is one. The philosophers have named it “intellect”, and the mystics have construed it as “light”, “Muhammadan Reality”, or “expanded existence”. Some scholars have separated “the first created” from “the first issued” and applied those traditions on the creation of the light of holy Muhammad (PBUH) as the first creature .در روایات اسلامی موارد متعدد و مختلفی برای نخستین مخلوق بیان شده است. از مهم‌ترین مصادیق ذکر شده می‌توان به نور پیامبر اکرم1 و اهل بیت:، روح، عقل، آب و قلم اشاره کرد. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی، دیدگاه‌های اندیشمندان، به‌ویژه صاحب‌نظران شیعه را در حل تعارض این روایات بررسی می‌کند. با جست‌وجو در این دیدگاه‌ها درمی‌یابیم که محدثان در توجیه این اختلافات، یا به جمع بین روایات پرداخته و همه آنها را مفاهیم متعددی از یک مصداق می‌شمارند و یا با جدا کردن عالم جسمانی از عالم روحانی در عالم جسمانی «آب»، و در عالم روحانی «عقل» را نخستین مخلوق می‌دانند. بیشتر فلاسفه و عرفا در تحلیل عقلی خود با استفاده از قاعده الواحد، صادر اول و مخلوق اول را یکی دانستهاند. فلاسفه نام عقل را بر آن نهاده‌اند و عرفا تعبیر نور، حقیقت محمدیه و وجود منبسط را به‌کار برده‌اند. برخی نیز مخلوق اول و صادر اول را از هم جدا دانسته و موارد به‌کار رفته در روایات را قابل تطبیق بر خلقت نوری حضرت محمد9 به‌عنوان نخستین مخلوق می‌دانند.
https://fhi.hekmateislami.com/article_128304_1f0eab5be4d20043456f4d4e5e2379de.pdfمجمع عالی حکمت اسلامیحکمت اسلامی2423-51057شماره4-پیاپی 27 زمستان99)20210315Moral Utilitarianism in the Light of the Qur'an and the Intellectسودگروی اخلاقی در آیینه قرآن و عقل139166128305FAامیرحسینپاشاییدانشجوی دکتری دین‌پژوهی دانشگاه ادیان و مذاهب و پژوهشگر پژوهشگاه قرآن و حدیثهادیصادقیاستاد و عضو هیئت علمی دانشگاه قرآن و حدیثJournal Article20190921Known also as the principle of usefulness and the school of utility, utilitarianism is one of the most current normative theories of philosophy of ethics that evaluates the right conduct as per the usefulness of its consequences for the greatest number of people. Since its systematic presentation by its founder Jeremy Bentham, this theory has advanced different accounts, alterations, and criticisms by many proponents and opponents, most of which came from the Western tradition of philosophy and through a social and holistic view. <br />In their efforts here, the authors have come to examine this theory in its individual behavior in the light of the Qur’an and the intellect. In the course of its comprehensive account and explanation, the key criticisms of utilitarianism are assessed in the light of the Qur’anic doctrines. As a result, the objections of this theory as per the Qur’an do not allow us to consider it as a Qur’anic standard in individual ethics or at particular cases.سودگروی که با نام‌های دیگری همچون فایده‌گرایی، مکتب اصالت فایده و همه‌گروی نیز شناخته می‌شود، یکی از رایج‌ترین نظریات هنجاری در فلسفه اخلاق است که با محور قرار دادن اصل سود، افعال را بر اساس نتایجی که برای بیشترین افراد به‌دنبال دارد، ارزش‌گذاری می‌کند. این نظریه از زمان ارائه نظام‌مندش توسط «جرمی بنتام» تاکنون، تقریرات، تعدیل‌ها، نقدها، مخالفان و موافقان فراوانی را به خود اختصاص داده است که بیشتر آنها در سنت فلسفی غرب و با نگاهی کلان و اجتماعی شکل گرفته است. ما در این تحقیق بر آن شدیم که این نظریه اخلاقی را در بعد رفتار فردی از منظر قرآن و عقل بررسی کنیم. در این راستا پس از تقریر و تبیینی جامع، مهم‌ترین اشکالات سودگروی مطرح شده و در آیینه آموزه‌های قرآنی سنجیده می‌شود. نتیجه آنکه اشکالات این نظریه با توجه به آیات قرآن، مانع از آن است که آن را نظریه معیار قرآنی در اخلاق فردی یا اخلاق خرد محسوب کنیم.https://fhi.hekmateislami.com/article_128305_19c67aacb7cd127a7c57af9a00f42422.pdfمجمع عالی حکمت اسلامیحکمت اسلامی2423-51057شماره4-پیاپی 27 زمستان99)20210315A Priori Philosophy of Meta-discipline as a Cognitive Ground for the Development in Humanitiesفلسفه مضاف پیشین؛ بستر معرفتی تحول در علوم انسانی167192128306FAمهدیعبدالهیاستادیار و عضو هیئت علمی مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران0000-0003-2252-0544Journal Article20190630In their chronology of Western and Islamic philosophy, the term “philosophy” has passed through many different meanings and applications. In its Greek arch which means the lover of knowledge, this term used to carry all human disciplines of knowledge, but in its newfangled meaning it bears “the rational method of research” alone. The latter meaning prepared the ground for falsafah muzaf (philosophy of meta-discipline) in the Islamic thought. Looking into the ongoing issues of the West and viewing the fact that many issues can be studied rationally, some contemporary Muslim intellectuals came to classify the term into: “philosophy of meta-discipline of sciences” and “philosophy of meta-discipline of matters”. <br />The author is of the view that the term falsafah muzaf not only lacks an equivalent in the West, but also its scope of application is illogical and destructive. There is no logical urge or scientific use for this term to be coined and introduced for rational research. Moreover, there would be no room for pure philosophy. What matters for our traditional thought is philosophy of meta-discipline of sciences the main part of which deals with the philosophical foundations of humanities.عنوان «فلسفه» در خلال تاریخ فلسفه غرب و فلسفه اسلامی، معانی و کاربردهای گوناگونی داشته است. این اصطلاح ـ که در اصل لغتی یونانی به معنای دوست‌داری دانش بوده ـ در ابتدا به معنای همه علوم بشری به‌کار می‌رفته است و در نوپدیدترین معنای آن، «روش عقلی در تحقیق» از آن قصد می‌شود. معنای اخیر، زمینه پیدایش اصطلاح «فلسفه مضاف» در اندیشه اسلامی شده است و برخی اندیشمندان معاصر با نظر به پاره‌ای مسائل مطرح در مغرب زمین، این اصطلاح را ابداع کرده و سپس، نظر به اینکه موضوعات متعددی را می‌توان به روش عقلی بررسی کرد، آن را به «فلسفه‌های مضاف به علوم» و «فلسفه‌های مضاف به امور» تقسیم کردهاند.<br /> به اعتقاد نگارنده، اصطلاح فلسفه مضاف نه‌تنها در اندیشه غربی معادلی ندارد، بلکه کاربست گسترده آن غیر منطقی و زیان‌بار است. هیچ الزام منطقی یا فایده علم‌شناختی بر این مسأله مترتب نیست که ما با ابداع این اصطلاح بر هر آنچه موضوع پژوهش عقلی است، مهر فلسفه مضاف بنهیم. افزون بر اینکه در این فرض، دیگر فلسفه مطلقی نخواهیم داشت. آنچه برای سنت فکری ما سودمند است، فلسفه‌های مضاف به علوم است که مهم‌ترین بخش آنها بررسی بنیادهای فلسفی علوم انسانی است.<br /> https://fhi.hekmateislami.com/article_128306_9e721679a24d6f2aca8dbff87d3f2a53.pdfمجمع عالی حکمت اسلامیحکمت اسلامی2423-51057شماره4-پیاپی 27 زمستان99)20210315Subjective Journey in Vedanta and Sadra’s Transcendent Theosophyسیر انفسی در مکتب ودانته و حکمت متعالیه صدرایی193215128307FAعلیرضاخواجه گیراستادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه شهرکردالهه الساداتسجاددوستدانشجوی دکترای فلسفه و کلام اسلامی، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامیمجتبیجعفری اشکاوندیاستادیار و عضو هیئت علمی، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی (نویسنده مسئول)علیملک زادهاستادیار و عضو هیئت علمی، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامیJournal Article20200229Knowing human being and his relation to Allah is the key mystical issue in Hinduism and Islamic mysticism. “Atman and Brahman” in Vedanta and “Allah and soul” in Sadra’s transcendent theosophy and their graded stages are among the concepts to be studied in the course of explanation of such a relation. <br />In addition to those factors, the constituents of intuitive or higher knowledge and self-knowledge in Allah-man unification play a major role which is explained and interpreted by the commentators of both transcendent theosophy and Vedanta school. In their research here, the authors have tried to explain those common factors and to study the obstacles of acquiring true knowledge and self-knowledge. Knowing those factors is the prerequisite to achieve that noble and lofty aim. From among common obstacles of acquiring such knowledge are: reliance on exoteric and sensory knowledge, bodily actions, wishes, and material belongings. <br />In these two schools, the aim of such subjective and esoteric journey takes its meaning through different stages of the soul from the exoteric stages to the esoteric ones, and to the union with divine stages. Having referred to the Hindu texts particularly Upanishads and Sadra’s works, we have tried to examine the issue by a descriptive-analytic method .شناخت انسان و چگونگی ارتباط با خداوند از مهم‌ترین مباحث عرفانی در آیین هندو و عرفان اسلامی است. از مفاهیمی که در تبیین این ارتباط لازم است مورد بررسی قرار گیرد، مفهوم «آتمن و برهمن» در مکتب ودانته و «خدا و نفس» در حکمت متعالیه صدرایی و مراتب آن دو است.<br /> علاوه بر این عناصر، مؤلفههای معرفت شهودی یا برتر و خودشناسی نیز در اتحاد خداوند و انسان دارای نقش بالایی است که شارحان مکتب متعالیه و مفسران مکتب ودانته به تبیین و تفسیر آنها پرداخته‌اند. در این پژوهش تلاش شده تا علاوه بر بیان این عناصر مشترک، به بررسی موانع وصول به معرفت حقیقی و خودشناسی نیز پرداخته شود؛ زیرا شناخت این مؤلفهها مقدمه و زمینه‌ساز رسیدن به این هدف متعالی است. از جمله موانع مشترک در وصول به این معرفت حقیقی، تکیه بر علوم ظاهری و حسی، اعمال ظاهری، خواهشها، آرزوها و تعلقات مادی است.<br /> غایت سیر انفسی و درونی در این دو مکتب با توجه به مراتب نفس از مرتبه ظاهری به مرتبه باطنی و اتصال به مراتب حق معنا پیدا می‌کند. در این پژوهش با تأکید بر متون دینی هندو، از جمله اوپانیشادها وکتب حکمت متعالیه صدرایی، تلاش شده است این مسأله با بهره‌گیری از روش تحلیلی ـ توصیفی مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد.https://fhi.hekmateislami.com/article_128307_a5501180847e76df927c12a604103d8f.pdf