مجمع عالی حکمت اسلامیحکمت اسلامی2423-51056شماره4-پیاپی 23 (زمستان 98)20200521Web Paradigm (Paradigm of Religious Knowledge as a Rival to the Existing Humanities)پارادایم شبکه‌ای (پارادایم علم دینی و به‌مثابه پارادایم رقیب علوم انسانی موجود)937107762FAعبدالحمیدواسطیاستادیار و عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی0009-0002-6910-6033Journal Article20190114In order to produce religious knowledge and Islamic humanities, one is to define an apparatus of deductive cognition; one is thus able to infer descriptive data from the religious resources and to plausibly develop theories that reveal the meaningful relations among various constituents. Web paradigm is an attempt to propose a systematic postulates and method of deduction for the development of such a cognitive apparatus.
The core characteristic of such a cognitive apparatus is “the web-like feature of existence”, from which web-like ontology, web-like humanities, web-like epistemology, web-like methodology, web-like axiology, web-like society and historiology, and web-like theology might be inferred. The outcome of the modifying “web-like” is in “the requirement of distinguishing and determining the equation of going forward in the large scale of existence in the course of descriptions and prescriptions.”
This paradigm is a rival to the three ones of (positivism, interpretation, and criticism) prevailing in humanities examined comparatively in this article.تولید علم دینی و علوم انسانی اسلامی نیازمند تعریف یک دستگاه معرفتی استنتاجی است تا بتواند با دریافت داده‌های توصیفی از منابع دینی، نظریه‌ها را که بیانگر رابطه معنادار میان مؤلفه‌های مختلف هستند با روش موجّه تولید کند. پارادایم شبکه‌ای تلاشی برای ارائه نظام‌مند اصول موضوعه و روش استنتاج برای شکل‌گیریِ این دستگاه معرفتی است.
قلب این دستگاه معرفتی، «خصلت شبکه‌ای بودن هستی» است که از آن، هستی‌شناسی شبکه‌ای، انسان‌شناسی شبکه‌ای، معرفت‌شناسی شبکه‌ای، روش‌شناسی شبکه‌ای، ارزش‌شناسی شبکه‌ای، جامعه و تاریخ‌شناسی شبکه‌ای و دین‌شناسی شبکه‌ای استخراج شده است. اثر این پسوندِ «شبکه‌ای» در «لزوم تشخیص و تعیین معادله حرکت در مقیاس کلان هستی در توصیف‌ها و تجویزها» است.
این پارادایم، رقیب پارادایم‌های سه‌گانه (اثبات‌گرایی، تفسیری و انتقادی) رایج در علوم انسانی است که در این مقاله به صورت تطبیقی با آنها مورد بررسی قرار گرفته است.https://fhi.hekmateislami.com/article_107762_40cc0de5d409e3c6634082a160677de8.pdfمجمع عالی حکمت اسلامیحکمت اسلامی2423-51056شماره4-پیاپی 23 (زمستان 98)20200521The Role of True and Mentally-constructed Perceptions in None-essential Revealingنقش ادراکات حقیقی و اعتبار در حکایت‌گریِ غیرذاتی3963107763FAمهدیعاشوریدکتری فلسفه علم مؤسسه پژوهشی حکمت وفلسفه ایرانعبدالحسینخسروپناهاستاد و عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامیJournal Article20180502What is understood from the very possibility of knowledge and cognitive realism is the perceptions whose essences reveal the objects known. However, by introspection we may find some mental ideas whose essences fail to reveal anything. In their article, the authors mainly try to propose an ontological explanation of how mentally-constructed perceptions and ideas reveal something in the framework of the criterion of there-being [in contrast to the criterion of demonstration] of knowledge. Having reviewed the issues and suggestions related to the nature of mental ideas and their examination such as the theory of apparition, capability of revealing, and the explanation of the essence of revealing, the authors have tried to propose one single framework for the process of revealing of true and mentally-constructed perceptions and ideas. Their answer is that mentally-constructed ideas do not stand in line with true perceptions, but come after them in a hierarchical order. By virtual widening the scope of the referents of true perceptions, we may encounter semi-entities that partially resemble the objects of true perceptions. In this proposal, both “mental-construction” and “partial resemblance” play their role in the process of none-essential revealing; however, there is no partial resemblance between a “mental image” and the “so-called object known”. Rather, there is partial resemblance between “real referent” and “so-called referent”. A mental image reveals by essence the true object to be revealed, but in comparison to the so-called object known its revealing is none-essential.از مفاد اصل امکان شناخت و رئالیسم معرفتی، وجود ادراکاتی است که به‌صورت ذاتی از معلوم حکایت‌گری می‌کنند. اما ما در وجدان خود معانی ذهنی‌ای را می‌یابیم که نمی‌توان حکایت‌گری را ذاتی آنها دانست. هدف اصلی این مقاله، ارائه تبیینی هستی‌شناسانه از نحوه حکایت‌گری معانی و ادراکات غیرحقیقی در چهارچوب مبحث ملاک ثبوتی شناخت است. بنابراین پس از مروری بر مسائل و پیشنهادهای مرتبط با مسئله توضیح چیستی معانی ذهنی و نقادی آنها مانند نظریه شبح، حکایت‌گری شأنی و توضیح نفس‌شناختی حکایت‌گری، تلاش می‌شود برای توضیح «حکایت‌گری معانی و ادراکات حقیقی و غیرحقیقی»، چهارچوب واحدی ارائه دهد. دیدگاه مختار درباره مسئله حکایت‌گری معانی و ادراکات این است که معانی غیرحقیقی نه در عرض ادراکات حقیقی، بلکه در طول آن معانی از موضوع مورد مطالعه حکایت می‌کنند. این حکایت‌گری با توسعه مجازی و اعتباری مصادیق ادراکات حقیقی از واقعیت‌هایی صورت می‌گیرد که شباهت جزئی با معلوم ادراکات حقیقی دارند. در این پیشنهاد، هم «اعتبار» و هم «شباهت جزئی» در حکایت‌گری غیر ذاتی نقش دارد، ولی شباهت جزئی میان «صورت ذهنی» و «معلوم ادعایی» نیست. بلکه شباهت جزئی میان «محکی حقیقی» و «محکی ادعایی» وجود دارد. صورت ذهنی به صورت ذاتی حاکی از محکی حقیقی است و در قیاس با معلوم ادعایی حکایت‌گری‌اش غیر ذاتی دانسته می‌شود.https://fhi.hekmateislami.com/article_107763_f548d6a350352af0ccea1cb2633aa1d9.pdfمجمع عالی حکمت اسلامیحکمت اسلامی2423-51056شماره4-پیاپی 23 (زمستان 98)20200521A Review of Subject-object Dualism and its Impact on the Theories of Meaning in Social Sciences in the Light of Sadraian Theosophyبازخوانی «ثنویت سوژه-ابژه و بازتاب آن در نظریات معنای علوم اجتماعی» از منظر حکمت صدرایی6588107765FAحسینحاج محمدیدکتری فلسفه علوم اجتماعی دانشگاه باقرالعلوم(ع)Journal Article20181203In what follows, the authors have revised different views on the origin of meaning in social sciences according to the subject-object relation, and then they have stated the position of Sadraian theosophy on the issue. In this course, three major approaches have been recognized: object-centered view, subject-centered view, structuralist view. <br /> The first view seeks for the origin of meaning in the object and the second in the subject and its creations. Having considered the death of sense-making subject, the third view seeks for the structured meaning in the midst of cultural and historical relations. In contrast, Sadraian theosophy does not embrace the tie between the knowing subject and the object to be known according to the subject-object relation. Nevertheless, according to Sadra’s viewpoint, mankind has an earthly-heavenly identity whose relation with the meaning of his perceptions is developed according to the rule of union of the knower and the known on some scale, and on another scale, according to the mechanism of metaphor, man’s common nature, and his reserve of true meanings. Accordingly, the origin of meaning is from God who gives the forms, and man has the option to either turn to the Giver of forms or turn away from Him and thus decide about different worlds of meaning for himself. This viewpoint has its outcomes in social sciences: that we are not obliged to reduce meanings to the level of sensible objects, that we might embrace different systems of necessary meanings outside man’s inner being, that we may consider man’s unified and single identity, and that we may not reduce the identity of meanings to the merely conventional and social issues.در این مقاله بر اساس رابطه «سوژه و ابژه» دیدگاه‌های مختلفی درباره خاستگاه معانی در علوم اجتماعی بازخوانی شده و سپس موضع حکمت صدرایی در این رابطه بیان شده است. در این راستا سه نگرش عمده شناسایی شده که عبارتند از: دیدگاه ابژه‌محور، دیدگاه سوژه‌محور و دیدگاه برساخت‌گرا.<br /> دسته اول، خاستگاه معانی را در «ابژه» جست‌وجو کرده و دسته دوم، خاستگاه معانی را سوژه و آفرینش‌های آن دانسته است. دسته سوم نیز با قائل شدن به مرگ سوژه معنابخش، به‌دنبال برساخته بودن معانی در دل روابط تاریخی و فرهنگی می‌گردند. در مقابل، از منظر حکمت صدرایی رابطه فاعل شناسا و موضوع مورد شناسایی بر اساس رایطه «سوژه و ابژه» قابل پذیرش نیست. بلکه بر اساس این دیدگاه، انسان هویتی مُلکی و ملکوتی دارد که رابطه او با معانی ادراکی‌اش در سطحی، بر اساس قاعده اتحاد عالم و معلوم تبیین شده و در سطحی دیگر، بر اساس مکانیزم استعاره و اعتبارِ مبتنی بر سرشت مشترک انسانی و با بهره‌مندی از ذخایر معانی حقیقی تبیین شده است. بر این اساس، خاستگاه معنا در افاضه صُور از ناحیه حق‌تعالی دانسته می‌شود و این توانایی برای انسان در نظر گرفته می‌شود که با اقبال یا ادبار نسبت به او، جهان‌های معنایی مختلفی را رقم زند. بازتاب این دیدگاه، این نتایج را در علوم اجتماعی خواهد داشت: عدم تقلیل معانی به سطح حسی، پذیرش وجود نظام‌های معنایی ضروری در خارج از وجود انسان، توجه به هویت واحد انسانی و عدم تقلیل هویت معانی به اموری صرفاً قراردای و اجتماعی.https://fhi.hekmateislami.com/article_107765_77e79fc21d95cbc6986c0562999ebc02.pdfمجمع عالی حکمت اسلامیحکمت اسلامی2423-51056شماره4-پیاپی 23 (زمستان 98)20200521Realism (Its Concept and Weight in the Transcendental Civil Theosophy)واقعگرایی(مفهوم و اهمیت آن در حکمت مدنی متعالیه )89108107767FAمحمدپزشگیدانشیار و عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم وفرهنگ اسلامی0000-0001-9527-1484Journal Article20181104Whether there is “social reality” for Sadra's transcendental civil theosophy rests on the possibility of founding human science in conformity with the Islamic philosophy. In fact, to ask whether it is possible to found the above human science challenges the capacity of transcendental theosophy as a prefect system of philosophy. Were the answer negative, it would be construed as some deficiency in the Islamic system of Philosophy. In his article, the author aims to explain the concept and weight of “realism” for the whole transcendental theosophy. The author claims that “realism” has a main significance in ontology, epistemology, and the system of values in the transcendental civil theosophy. Thus, the realistic explanation of social affairs is developed into a main issue in civil philosophy. <br /> The method of the research is to make reference to library and to quote from the masters of this theosophy as the document for what is claimed. The findings might be used for matters such as proposing realistic view on the products of consideration or the capacity of transcendental theosophy for founding of humanitiesمسئله بودگی «واقعیت اجتماعی» برای این حکمت، به امکان تأسیس علم انسانی متناسب با فلسفه اسلامی باز می‌گردد. در واقع پرسش از امکان تاسیس علم انسانی مزبور (به نوعی)، به چالش کشیدن ظرفیت حکمت متعالیه به مثابه یک نظام فلسفی کامل است؛ به گونه‌ای که عدم امکان تأسیس علوم انسانی بر اساس آموزه‌های آن، به منزله نقص نظام فلسفه اسلامی تعبیر خواهد شد. هدف این مقاله، توضیح مفهوم و اهمیت «واقعگرایی» برای کلیت حکمت متعالیه است. مدعای این نوشته آن است که «واقعگرایی» اهمیتی اساسی در هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی و نظام ارزشی حکمت مدنی متعالیه دارد؛ به‌طوری که تبیین واقع‌گرایانه امر اجتماعی تبدیل به یک مسئله اساسی در حکمت مدنی شده است. این نوشتار نشان می‌دهد که چگونه مسئله بودگی «واقعیت اجتماعی» برای حکمت مدنی، به امکان تأسیس علم انسانی متناسب با حکمت متعالیه باز می‌گردد. به همین منظور، در مقاله حاضر از روش اسنادی استفاده شده است و تلاش شده از سخنان بزرگان این حکمت، برای مدعای مقاله مستنداتی ارائه گردد. یافته‌های مقاله می‌تواند برای بررسی موضوعاتی مانند ارائه نظریه واقعگرایی در امور اعتباری یا تبیین ظرفیت حکمت متعالی برای تأسیس علوم انسانی به‌کار گرفته شود.https://fhi.hekmateislami.com/article_107767_90851db013b22cedbe46f898372c428a.pdfمجمع عالی حکمت اسلامیحکمت اسلامی2423-51056شماره4-پیاپی 23 (زمستان 98)20200521The Position of Observation and Theory in the Process of Compilation and Acceptance of the Theory of Relativismجایگاه مشاهده و نظریه در فرآیند تدوین و پذیرش نظریه نسبیت109127107768FAرضیهبرجیاندانشجو کارشناسی ارشد فیزیک دانشگاه آزاد واحد تهران مرکزیعلیعباسیاستادیار و عضو هیئت علمی جامعة المصطفی العالمیةJournal Article20190318In what follows, the authors have demonstrated that the tie between a theory and observation is not linear nor is it straight. In order to do so, they have made use of a case-study, i.e. Einstein's theory of special and general relativism and its ratio to observation and theory. They have also assessed how Einstein made use of philosophical theories current at his time and how he benefited from empirical observations to develop his theory. We have also demonstrated that in modern physics testing theories is not so easy. As a result, there are different factors from the academic society playing in the process of compilation and acceptance of a theory.در این مقاله از طریق یک مطالعه موردی، یعنی بررسی نظریه نسبیت خاص و عام اینشتین و نسبت آن با مشاهده و نظریه و ارزیابی چگونگی بهره‌گیری اینشتین از نظریات فلسفی رایج در زمان خود و نحوه استفاده او از مشاهدات تجربی برای تدوین نظریه‌اش، نشان می‌دهیم که رابطه بین نظریه و مشاهده، یک رابطه خطی و مستقیم نیست. همچنین بیان می‌کنیم که در فیزیک مدرن، آزمودن نظریات به سادگی میسر نیست. بنابراین عوامل بسیاری بر روند تدوین و پذیرش نظریه از طرف جامعه علمی تأثیر می‌گذارند.https://fhi.hekmateislami.com/article_107768_149d196db7ac56bd21f4050d3d6d28a6.pdfمجمع عالی حکمت اسلامیحکمت اسلامی2423-51056شماره4-پیاپی 23 (زمستان 98)20200521The Examination of Three Accounts of Sadra’s Theory of How-union of the Intellect and the Intelligibleبررسی و نقد سه روایت صدرایی از نسبت میان عاقل و معقول و نحوه‌ی اتحاد آنها129150107771FAاعظم ساداتپیش بیندکتری فلسفه دانشگاه فردوسی مشهدعباسجوارشکیاندانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهدسید مرتضیحسینی شاهرودیاستاد و عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهدJournal Article20181115The union of the intellect and the intelligible is one controversial issue of philosophy examined and proved in Sadraian philosophy. In their article, the authors do not aim to repeat the pros and cons of the intellect and the intelligible or their weak and strong points; rather, they want to pursue another approach to it. Viewing the complexity of this theory, the commentators of Sadra’s theosophy have different conceptions of the tie between the intellect and the intelligible forms and their how-union. They hold that those conceptions as to knowledge fall in three groups. Having considered knowledge as the category of quality belonging to the soul, some of them say that the union of the soul and the intelligibles is of that of substance and accident. Others who regard knowledge as an illuminative attribution argue that the soul-intelligible union is the same as that of res (thing, entity) and quasi-res. Another group holds that, in Mulla Sadra’s view, knowledge is a meta-category thing [i.e. it belongs to none of Aristotelian categories of substance or accident] whose reality is identical with the soul, and thus the soul-intelligible union is of sameness. Having examined the above three views, we came to the conclusion that the intelligible form is identical with the very soul and the sameness of the intellect and intelligible is closer to Sadra’s approach.اتحاد عاقل و معقول یکی از مباحث بحث‌برانگیز فلسفه است که در فلسفه صدرایی مورد اثبات و نقد قرار گرفته است. هدف این نوشتار، تکرار ادله اثبات عاقل و معقول و بیان نقاط قوت و ضعف آن نیست. بلکه با رویکرد و نگرش دیگری به این مطلب اشاره شده است. با توجه به پیچیدگی این نظریه، شارحان حکمت متعالیه برداشت‌های متعددی از رابطه بین عاقل و صورت معقول و نحوه اتحاد میان آنها داشته‌اند. بر اساس دیدگاه آنها، این برداشت‌ها در خصوص علم در سه گروه جای می‌گیرد. برخی بنا بر اینکه علم را کیف نفسانی قلمداد کرده‌اند، بر این عقیده‌اند که اتحاد نفس و معقولات از نوع اتحاد جوهر و عرض است. برخی دیگر که علم را از سنخ اضافه اشراقی دانسته‌اند، معتقدند که اتحاد نفس و معقولات از نوع اتحاد حقیقت و رقیقت است. گروه دیگری نیز معتقدند که از نظر صدرا، علم امری فرامقولی است که وجود آن عین وجود نفس می‌باشد و اتحاد نفس و معقولات، به‌نحو عینیت می‌باشد. در این نوشتار ضمن بررسی دیدگاه‌ها، به این مطلب اشاره خواهیم کرد که صورت معقول، عین نفس بوده و اتحاد عاقل و معقول به‌نحو عینیت به نگرش صدرایی نزدیک‌تر است.https://fhi.hekmateislami.com/article_107771_72ab105a669f7cc2ffe84eb8771944d9.pdfمجمع عالی حکمت اسلامیحکمت اسلامی2423-51056شماره4-پیاپی 23 (زمستان 98)20200521The Theory that the Concept of Imam is the same as
the Obligation to Obey Him (The Analysis of the Documents and Outcomes)نظریه یکسانی مفهوم امامت و مقام افتراض طاعت؛ تحلیل مستندات و پیامدها151173107772FAعلیروشنکارشناسی ارشد رشته دین شناسی دانشگاه ادیان و مذاهبرحیمدهقاناستادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتیJournal Article20190424Abstract:<br /> In the analysis of the texts of the revelation, one of the most striking notions in the meaning of the concept of Imamate is the authority of obedience. By analyzing the narrations that follow the concept of Imamate, such as the narrations following verse of the great kingdom, it is possible to establish the idea of this relationship between Imamate and the authority of obedience. According to these narratives, even in cases where there is no direct revelation, the statement of Imam is obedient because the Imam is entitled to the protected with Divine discipline. Among the implications of accepting this theory is the difference between obeying the Imam and the prayers of the prophets and messengers. The commandment of the prophet and the apostle is attached to the direct divine revelation, but the instructions of the Imam refer to this. The commitment to the existence of only one Imam at any time is one of the other Consequences of this theory. This paper, analytically analyzes the framework and components of the theory of consistency of the concept of Imamate with the authority of obedience on the basis of revelation texts.در تحلیل متون وحیانی، یکی از انگاره‌های چشمگیر در چیستی مفهوم امامت، مقام افتراض طاعت است. با تحلیل روایات ناظر به مفهوم امامت، مانند روایات ذیلِ آیه ملک عظیم و روایات تفویض می‌توان انگاره این همانی بین امامت و مقام افتراض طاعت را اثبات کرد. به مقتضای این روایات، حتی در مواردی که وحی مستقیمی نیامده، بیان امام افتراض طاعت دارد؛ چراکه امام برخوردار از پشتوانه تأدیب الهی است. از جمله پیامدهای پذیرش این نظریه، تفاوت میان اطاعت از امام و مطاع بودن انبیاء و رسل است. اوامر نبی و رسول مقید به وحی مستقیم الهی است، اما دستورات امام از این جهت اطلاق دارد. التزام به وجودِ تنها یک امام در هر زمان، از دیگر لوازم این نظریه است. این مقاله با روشی تحلیلی، چارچوب و اجزاء اصلی نظریه همسانی مفهوم امامت با مقام افتراض طاعت را بر مبنای متون وحیانی مورد بررسی قرار داده است.https://fhi.hekmateislami.com/article_107772_fef1fff52439580ffb13e97a737e6425.pdfمجمع عالی حکمت اسلامیحکمت اسلامی2423-51056شماره4-پیاپی 23 (زمستان 98)20200521The Identity of Philosophy of Islamic Law in Contrast to that of Modern Lawهویت متقابل فلسفه حقوق اسلامی و فلسفه حقوق مدرن175200107775FAرضاآذریاندانشجو دکتری رشته فلسفه حقوق دانشگاه باقرالعلوم(ع)احمدواعظیاستاد و عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم (ع)حمیدپارسانیادانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه تهرانJournal Article20181108The explanation of the meaning of philosophy and its method in modern time in comparison to that of the Islamic theosophy and its method helps us tell the identity of the former from that of the latter. The rise of modern law in contrast to the Islamic law owes to the philosophical foregrounds and meta-law approaches. Consequently, study of the foundations of ontology epistemology and methodology of law and its philosophical foregrounds help us know its identity. <br /> Viewing the wide scope of the philosophy of law in modern viewpoint, this research goes to merely refer to Immanuel Kant Auguste Comte, Vienna Circle and those on the margin on the meaning of philosophy of law. In respect of the meaning and method of Islamic theosophy, the authors have tried to offer a different philosophy of law. In its celebrated meaning, the philosophy of Islamic law is a discipline in which a set of similar sort of propositions are directly put together in the light of the Qur’an, proof and ‘irfan (Islamic mysticism) in order to ponder over the creation of the Islamic law system and to explain its epistemological infrastructure. In the course of pursuing this idea, resistance against modern interpretations of law can be a strong point to lift the position of the philosophy of Islamic law. <br /> تبیین معنای فلسفه و شناخت روش فلسفی در دوره مدرن و مقایسه آن با معنای حکمت و روش حکمی در فلسفه اسلامی، به تفاوت هویت فلسفه حقوق در اسلام و غرب می‌انجامد. ظهور حقوق مدرن در مقابل حقوق اسلامی، مرهون پیش‌زمینه‌های فلسفی و رویکردهای فراحقوقی است. ازاین‌رو بررسی بنیادهای هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی و روش‌شناختی علم حقوق و تبیین پیش‌زمینه‌های فلسفی آن، شناخت هویت آن را ممکن می‌سازد.<br /> با توجه به گستردگی بحث فلسفه حقوق در دیدگاه مدرن، در این پژوهش تنها به معنای فلسفه حقوق در نگاه «ایمانوئل کانت»، «اگوست کنت»، «حلقه وین» و حاشیه آن اشاره شده و سعی شده است در بستر نگاه حکمت اسلامی، از حیث معنی و روش، فلسفه حقوقی متفاوتی ارائه شود. فلسفه حقوق اسلامی در معنای پذیرفته شده، به مثابه علمی است که در آن مجموعه‌ای از گزاره‌های هم‌سنخ به‌طور مستقیم در پی تأمل جهت ایجاد نظام حقوق اسلامی و تبیین زیرساخت‌های معرفتی آن با محوریت برهان در سایه قرآن و عرفان جمع‌آوری شده است. در این اندیشه، مقاومت در برابر تفسیرهای مدرن از علم حقوق، می‌تواند به عنوان نقطه قوتی باشد که جایگاه فلسفه حقوق اسلامی را ارتقا خواهد بخشید.https://fhi.hekmateislami.com/article_107775_cb350ed3285930b0c6ce9034838ff745.pdf