بازخوانی نظریه ملاصدرا درباره تأثیر مزاج،خلقیات و کیفیات نفسانی بر فاعلیت نفس

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه علوم و تحقیقات تهران

2 استاد و عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی

3 دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

ملاصدرا نفس انسان را مصداق همه انواع فاعلی می‌داند؛ اما به عوامل مؤثر بر فاعلیت نفس اشاره‌ نکرده است. نفس در ظهور این فاعلیت‌ها تحت تأثیر عواملی از جمله مزاج، خلقیات و کیفیات نفسانی است. مزاج امری مباین با نفس است و کیفیات نفسانی، از جمله علم و اراده و قدرت، همان مبادی افعال هستند و خلقیات هم همان کیفیات نفسانی راسخ و ثابت‏شده در نفس به شمار می‏آیند. هریک از این عوامل بر هرکدام از انواع فاعلی تأثیر خاصی دارد. بررسی چگونگی تأثیر و تأثر این عوامل بر فاعلیت نفس و اینکه آیا نفس هم بر این عوامل تأثیری دارد و اینکه آیا انسان می‌تواند به طور ارادی این تأثیرات را بر نفس خود کنترل کند و از این کار چه فوایدی عایدش می‌شود، در این مقاله روشن خواهد شد. بررسی این عوامل راهکارهای مفیدی در امر تعلیم و تربیت نفس در پیش روی انسان باز می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Review of Mulla Sadra's opinion concerning the impact of temper, character and psychological traits on the agency of soul

نویسندگان [English]

  • raheleh Darzi 1
  • hamidreza ayatallahy 2
  • Muhammad Sa'adi Mehr 3
1 university
2 Professor and faculty member of Allama Tabatabei University
3 Associate profesoor and faculty member of Tarbiat Modares University
چکیده [English]

Though Mulla Sadra believes that soul plays all causes he falls short of mentioning the factors influential on the causality of soul. To play a cause, the soul is under the influence of certain factors including temper, character and psychological traits. Temper is something different from soul; psychological traits which consist of knowledge, free will and power are the origins of actions and character is the psychological traits deeply rooted in the soul. Each factor has its own bearing on the causality of soul. This article aims to study how these factors influence the soul and whether or not the soul can influence back these factors if it intends to do so. Such studies can lead to new results in matters like education.     

کلیدواژه‌ها [English]

  • temper
  • character
  • psychological traits
  • causality of soul
  • transcendental theosophy
  • Mulla Sadra

قرآن کریم

  1. احمدی، علی‌اصغر (1374). روان‌شناسی شخصیت از دیدگاه اسلامی. تهران: سپهر
  2. ـــــــــــــــــ (1362). فطرت، بنیان روان‌شناسی اسلامی. تهران: امیرکبیر.
  3. الوندی، احسان، (1389). اناگرام در کار و زندگی. ترجمه هلن پالمر. تهران: مؤسسه خذمات فرهنگی رسا.
  4. دقیقیان، پروین (1386). روانشناسی تیپ‌های شخصیتی نه گانه. تهران: آشیانه کتاب.
  5. سیاسی، علی‌اکبر (1349). روانشناسی شخصیت. تهران: ابن‌سینا.
  6. صدرالدین شیرازی، محمدبن‌ابراهیم (1380). المبدأ و المعاد. مقدمه وتصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، مرکز انتشارات.
  7. ـــــــــــــــــــــــــــــــ (1363). المشاعر. به اهتمام هانری کربن. تهران: طهوری.
  8. ـــــــــــــــــــــــــــــــ  (1422ق). شرح الهدایة الاثیریة. تصحیح محمد مصطفی فولادکار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  9. ـــــــــــــــــــــــــــــــ (1422ق الف). مجموعه رسائل فلسفیه. مجدد الفلسفه الاسلامیه. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  10. ـــــــــــــــــــــــــــــــ (1420ق). العرشیه. تصحیح و تعلیق فاتن محمد اللبون فولادکار. بیروت: مؤسسه التاریخ العربی.
  11. ـــــــــــــــــــــــــــــــ (1419ق). مفاتیح الغیب. تعلیقات مولی علی نوری. مقدمه محمد خواجوی. بیروت: مؤسسه التاریخ العربی.
  12. ـــــــــــــــــــــــــــــــ (1410ق). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة(ج1-4، 6، 8). بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  13. طباطبایى، محمدحسین (1394). نهایة الحکمة. تصحیح و تعلیق غلامرضا فیاضی. تهران: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، مرکز انتشارات.
  14. ــــــــــــــــــــ (1367). تفسیرالمیزان (ج13). ترجمه محمدباقر موسوی همدانی. تهران: بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایى؛ مرکز نشر رجا.
  15. ـــــــــــــــــــــ (1424ق). بدایة الحکمة. تصحیح و تعلیق عباسعلی زارعی سبزواری. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی.
  16. فارابی، محمدبن‌محمد (1373). التنبیه علی السعاده. تحقیق جعفر آل‌یاسین. تهران: حکمت.
  17. مصباح یزدی، محمدتقی (1382). آموزش فلسفه(ج1). تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، شرکت چاپ و نشر بین‌الملل