رابطه نفس و بدن از منظر حکیم طهران و صدرالمتألهین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار و عضو هیئت علمی گروه فلسفه دانشگاه باقرالعلوم(ع). قم. ایران

چکیده

مسئله نفس و بدن و رابطه آن دو، از مباحث پردامنه و چالش‌برانگیزی است که از دیرباز ذهن بسیاری از فیلسوفان را به خود مشغول کرده است. این مسئله از آنجا عرصة ظهور می‌یابد که نفس مجرد انسانی چگونه می‌تواند با بدن مادی ارتباط داشته باشد و موجود واحدی را تشکیل دهد. ملاصدرا با ابداع مبانی فلسفی جدید، همچون اصالت وجود، تشکیک در وجود و حرکت جوهری، طرحی نو از کل مسائل فلسفی از جمله مسائل نفس، ارائه داد که تا پیش از او بی‌سابقه بوده است. این حکیم پرآوازه بر مبنای حدوث جسمانی نفس و حرکت جوهری اشتدادی آن، و ترکیب اتحادی ماده و صورت، رابطه نفس و بدن را رابطه‌ای اتحادی می‌داند و بر همین مبنا، انسان تا زمانی که در حیات مادی عنصری به سر می‌برد، حقیقتی ذو‌مراتب است که هم از درجات تجرد برخوردار است و هم از درجه مادیت، به‌گونه‌ای‌که بدن مرتبه نازله نفس و نفس مرتبه عالیه بدن است؛ هرچند در ادامه حیاتش مرتبه مادیت رها می‌شود و تنها کمالات آن در مرتبه جسمانی مثالی باقی می‌ماند. حکیم آقاعلی مدرس یکی از دقیق‌النظرترین فیلسوفان پس ملاصدراست که به تبیین مبانی و دیدگاه صدرالمتألهین همت می‌گمارد؛ هرچند در نوع بیان، ارائة مثال‌ها و بیان لوازم تفاوت‌هایی با ملاصدرا دارد. ایشان با اعتقاد به اینکه ترکیب ماهیت انسان از جنس و فصل، ترکیب نفس ناطقه از مراتب گوناگون و در نهایت ترکیب نفس و بدن، از مصادیق مرکب حقیقی به‌شمار می‌رود. گرچه ترکیب موجود میان صورت‌های اعضای بدن و مواد آنها ترکیبی طبیعی است، طبیعی بالذات نیست، بلکه از نوع ترکیب اعتباری بالذات است. وی تعامل نفس و بدن را دوسویه و به صورت ایجابی و اعدادی می‌داند که نفس طبق آن علت موجبه بدن و بدن علت اعدادی نفس به شمار می‌آید. هرچند پس از جدایی نفس از بدن رابطة دوسویه قطع می‌شود، اجزای بدن همچنان به دنبال نفس همان شخص خاص، روان‌‌اند و حتی در حیات ابدی نیز به او خواهند رسید. نوشتار حاضر از رهگذر تبیین دیدگاه دو فیلسوف یاد شده به واکاوی و سنجش تطبیقی میان آنها می‌پردازد

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Soul-Body relation in Zynoozi and Mulla Sadra

نویسنده [English]

  • Muhammad Taqi Yusufi
Assistant professor and faculty member of Baqir al-Ulum University. Qom. Iran
چکیده [English]

The problem of soul and body and their relation is a challenging issue with a wide domain, attracting philosophers' attention from the time immemorial. The problem emerges because the question arises how immaterial human soul is related to his material body, forming thus a single existent. Having innovated new philosophical principles such as fundamentality of existence, gradation of existence and substantial movement, Mulla Sadra gave a new and unprecedented structure to philosophical issues including the issue of soul. Based on the bodily creation of soul, progressive substantial movement, unificatory composition of matter and form, he deems that the relation between soul and body is a unificatory relation. As long as man is thus experiencing elemental life, he will have a reality of many degrees. He is material as well as immaterial to the extent that body is the lower degree of soul and soul is the higher degree of body. As man however lives on he gives up immateriality keeping up its positives alone in the stage of imaginary body. Zynoozi is one of the most careful Sadrian commentators. He explains Sadra's principles and views, though his way of explanation is somewhat different from that of Sadra. He believes that the combination of human essence from genus and differentia, the combination of rational soul from different degrees and finally the combination of soul and body are instances of real composite, though the combination of the forms of human organs with their matters is an instance of natural combination – though not essential natural combination. He believes that the interaction between soul and body is mutual. Soul is the determining cause of body and body the preparing cause of soul.  Though after death, this mutual interaction comes to an end the particles of a person's body look after the soul of that person. They will finally reach it. The present article studies the opinions of these two philosophers in a comparative way

کلیدواژه‌ها [English]

  • Soul
  • Body
  • unificatory composition
  • real composite
  • natural essential composite
  • accidental natural composite
  • unreal composite
  • Mulla Sadra
  • Agha Ali Mudarrish Zynoozi