جبر و اختیار از منظرمولانا جلال‏الدین محمد بلخی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار و عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران

چکیده

مسئله «جبر و اختیار» از مسائل دشوار در مباحث فلسفی و کلامی است که اندیشمندان و عالمان دینی در طول تاریخ، همواره با نگرش‌ها و رویکردهای مذهب مورد اعتقادشان درصدد بررسی آن برآمده‌اند. دراین‏‌میان، در کلام اسلامی، اشاعره به موجبیّت انسان و تفویض امور به خداوند معتقد شده‌اند و در مقابل، معتزله به اختیار انسان گراییده‌اند و کارهای انسان را تفویض‌یافته به او از جانب الهی دانسته‌اند. جلال‏الدین محمد بلخی، مشهور به مولانا در مثنوی معنوی ابیاتی دارد که برخی جبرگرایی و برخی دیگر مختار ‌بودن انسان را از آن دریافته‌اند. در ادامه، با در نظر گرفتن تمامی ابیاتی که مولانا در زمینه جبر و اختیار دارد، به بررسی عقیده او در این خصوص خواهیم پرداخت.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Determinism and free will in Mawlana Jalal al-Din Muhammad Balkhi

نویسنده [English]

  • Hassan Ramezani
Assistant Professor and Faculty member of Islamic Sciences and Culture Academy, Qom, Iran
چکیده [English]

The issue of determination and free will being a complicated philosophical and theological problem has been dealt by scholars of various religious backgrounds throughout the each accorging to his own school of thought.  Ash’arites believe that man is determined and things are left to God. On the contrary, Mu’tazilites believe in human free will assuming that man is responsible for his activities. Jalal al-Din Muhammad Balkhi known as Mawlana (Rumi) includes in his Mathanawi poems which according to some imply determinism whereas according to others free will. Taking all other poems Mawlana has composed on determinism and free will into account, the author studies Mawlana’s opinion in this regard.

کلیدواژه‌ها [English]

  • determinism
  • Ash’rites
  • Mu’tazilites
  • Mawlana
  • Mathnawi M’anawi
قرآن کریم

  1. اردبیلی، عبدالغنی (1381). تقریرات فلسفه امام خمینی1(ج2). تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  2. افلاکی، احمد بن اخی ناطور (1362). مناقب العارفین(ج1). تهران: دنیای کتاب.
  3. حسن‌زاده آملی، حسن (1393). هزار و یک کلمه (ج7). قم: بوستان کتاب.
  4. شبستری، محمودبن‌عبدالکریم (1380). گلشن راز. به کوشش دکتر پرویز عباسی داکانی. تهران: الهام.
  5. مجلسی، محمد باقربن‌محمدتقی (1403ق). بحارالانوار(ج4). بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  6. مولوی، جلال‌الدین محمد‌بن‌محمد (1377). مثنوی معنوی. تصحیح رینولد نیکلسون. تهران: ققنوس.