تأملی در رابطه علم تفصیلی خداوند به ماسوی‏‌الله در مرتبه ذات و قاعده بسیط الحقیقه در کلمات ملاصدرا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار دانشگاه باقرالعلوم(ع)

چکیده

علم تفصیلی حضرت حق به همه حقایق (ماسوی‏‌الله با همه ویژگی‌ها و تفاصیل و همه اعدام و محالات) مورد قبول و تأکید همه اندیشمندان مسلمان است. آنچه مورد اختلاف یا تفاسیر گوناگون قرار گرفته، تبیین این علم است؛ به‏‌گونه‌ای‏‌که موجب کثرت در ذات نگردد و تغییر و حرکت را به ذات حق راه ندهد. دراین‌‏میان، قاعده «بسیط الحقیقة کل الاشیاء و لیس بشیء منها» از جمله مبانی و اصولی است که ملاصدرا و پیروان حکمت متعالیه برای این تبیین بدان متوسل شده‌اند و یک علم حضوری قبل از فعل (در مرتبه ذات) را به‏وسیله آن شرح و تفسیر کرده‌اند. اما قید «و لیس بشیء منها» مانع تفسیر آن به نحوی است که مورد ادعای اندیشمندان موافق با قاعده است. این مانع مورد نظر مقاله می‌باشد؛ یعنی تبیین مانع و پاسخ‌های آن و نارسایی‌های این پاسخ‌ها. به نظر می‌رسد پاسخ صحیح این مشکل و تفسیر صحیح این نحوه علم با قاعده اتحاد عقل و عاقل و معقول ممکن است که خود مقاله‌ای جدا می‌طلبد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Reflection on Relationship between Allah’s detailed knowledge about other things in the level of essence and the rule of simple entity in Mulla Sadra

نویسنده [English]

  • Hassan Moallemi
Baghir-al-Olum University
چکیده [English]

The fact that Allah knows all other things (plus with their qualities, details and states) is a matter of consensus among Muslim scholars. They however differ on how to explain this knowledge so that it should not lead to plurality or movement in divine essence. To explain divine knowledge, followers of transcendental theosophy have relied, among other things, on the law of ‘a simple entity is everything despite being none of them’. Based on this law, they have explicated divine knowledge in the level of essence that lies prior to actions. The phrase ‘despite being none of them’ has however created hurdle on the way of using this law in the way they liked. This study aims to look into this obstacle and the answers given. It seems that the answers are insufficient and the best way to deal with the issue is to? rely on the law of the union of the intellect with the intelligible.

کلیدواژه‌ها [English]

  • detailed knowledge
  • Allah’s knowledge to other things
  • natural science
  • law of simple entity
  • law of union of intellect and intelligible
  • transcendental theosophy