حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

بررسی نگاه ابن تیمیه نسبت به یقینیات و موادّ برهان در کتاب «الرد علی المنطقیین»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجو دکترای فلسفه اسلامی دانشگاه باقرالعلوم(علیه السلام)
2 دانشیار و عضو هیئت علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
چکیده
مقاله حاضر با موضوع بررسی نگاه ابنتیمیه نسبت به یقینیات و مواد برهان در کتاب «الرد علی المنطقیین» با روشی کتابخانهای و با رویکردی تحلیلی و استنتاجی، درصدد عیارسنجی دیدگاههای ابنتیمیه در کتاب «الرد علی المنطقیین» نسبت به مواد استدلال و برهان، خصوصاً جایگاه یقینیات و مصادیق آن است. ابنتیمیه معتقد است که منطق ارسطویی-سینوی ضمن حفظ چارچوب خود، باید اخبار انبیاء و معصومین- به اعتقاد وی- را نیز جزء یقینیات بهشمار آورد و چون چنین نکرده، بحث اقسام یقینیات ناقص است. بارزترین قسم از اقسام یقینیات، یعنی اولیات نیز مضمونی کلی داشته و این کلیت هیچ عُلقه و ارتباطی با عالم واقع ندارد. در انتها، او مدعی است که بدیهیات اولی هیچ اولویتی نسبت به متواترات و مجرّبات در بهکارگیری در برهان ندارند و این دو دسته مذکور، با اولیات در همگانی و همهفهم بودن مشترکاند. این نوشته با هدف بررسی این سه ادعا، از سه قسمت اصلی تشکیل شده و در هر قسمت، دیدگاه ابنتیمیه ارزیابی شده است. حاصل این نوشته آنکه هیچیک از ادعاهای وی قابل اثبات نبوده بلکه قابل نقض هستند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Examining Ibn Taymiyyah's view on certainties and proof materials in the book "Al-Rad Ali al-Manteghiyin"

نویسندگان English

Amerhossein Rezaee 1
Morteza rezaei 2
1 PhD Candidate in Islamic Philosophy, Baqir al-Olum University
2 Associate Professor and Faculty Member, Imam Khomeini Education and Research Institute.
چکیده English

This article examines Ibn Taymiyyah’s view of certainties and the premises of demonstration in his book, al-Radd ʿalā al-Manṭiqiyyīn. Employing a library-based method and an analytical–inferential approach, the study seeks to evaluate Ibn Taymiyyah’s assessment of the premises of argument and demonstration, with particular emphasis on the status of certainties and their referents. Ibn Taymiyyah maintains that Aristotelian–Avicennian logic, while preserving its formal framework, ought to include prophetic reports and the reports of the infallibles —according to his view — among the certainties; since it fails to do so, its classification of certainties remains incomplete. The most prominent class of certainties, namely first principles (awwaliyyāt), also possesses a general content whose universality bears no link and relation to the real world. Finally, he claims that primary self-evident propositions hold no priority over widely transmitted reports (mutawātirāt) and empirical premises (mujarrabāt) in demonstrative reasoning and these two groups share with first principles the features of general accessibility and universally comprehensible. In order to analyze these three claims, this article is structured in three sections, evaluating Ibn Taymiyyah’s position in each section. The study concludes that none of these claims can be adequately established and that each is open to refutation.
 

کلیدواژه‌ها English

Premises of Demonstration
Certainties
Widely Transmitted Reports (Mutawātirāt)
First Principles
Empirical Premises (Mujarrabāt)
  1. آشتیانى، میرزاحسن (1403ق). بحر الفوائد. قم: مکتبة آیت‏الله نجفى.
  2. ابن تیمیه، احمد بن عبدالحلیم (1993م). الرد علی المنطقیین(ج1و2). بیروت: دارالفکر اللبنانی.
  3. ابنسینا، حسین بن عبدالله (1381). الاشارات و التنبیهات. قم: بوستان کتاب.
  4. جهامی، جیرار (1425ق). موسوعة مصطلحات ابنسینا (ج1). بیروت: مکتبة لبنان ناشرون.
  5. حسینزاده، محمد(1387). معرفت لازم و کافی در دین. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  6. حسینزاده، محمد (1390). معرفت بشری؛ زیر ساختها. قم: مرکز انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  7. حسینزاده، محمد (1393). مؤلفه‏ها و ساختارهاى معرفت بشرى؛ تصدیقات یا قضایا، قم: مرکز انتشارات ‏موسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى.
  8. حسینزاده، محمد (1394). معرفتشناسی در قلمرو گزارههای پسین. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  9. حلّی، حسن بن یوسف (1363). الجوهر النضید و رسالۀ التصوّر و التصدیق. قم: نشر بیدار.
  10. سبحانی تبریزی، جعفر (1383). اصول الفقه المقارن فیما لانصّ فیه (ج1)، قم: موسسه امام صادق(علیه السلام ).
  11. صدرالدین شیرازی، محمد ابن ابراهیم (1368). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیّة الاربعة (ج6). قم: مکتبة المصطفوی.
  12. طباطبائی، محمدحسین (1386). نهایة الحکمة (ج1). قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  13. عبودیت، عبدالرسول؛ مصباح، مجتبی (1399). خداشناسی. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  14. غزالی، محمد بن محمد (1993 م) ، معیار العلم فی فنّ المنطق (ج1)، بیروت: دار و مکتبة الهلال.
  15. قطبالدین شیرازی، محمد بن مسعود؛ صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1392). حکمة الاشراق(تعلیقه ملاصدرا) (ج2). تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
  16. مصباح، مجتبی؛ محمدی، عبدالله (1400). معرفتشناسی. قم: مرکز انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  17. مصباح، محمدتقی(1386). شرح الهیات شفاء(ج1). قم: مرکز انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  18. مصباح، محمدتقی (1405ق). تعلیقة على نهایةالحکمة. قم: مؤسسه در راه حق.
  19. مصباح، محمدتقى (1364). آموزش فلسفه (ج1و2). تهران: سازمان تبلیغات اسلامى.
  20. مظفر، محمدرضا (1390). المنطق. چاپ نهم، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
  21. ملکشاهی، حسن (1392). ترجمه اشارات و تنبیهات (ج2). تهران: انتشارات سروش صدا و سیما جمهوری اسلامی ایران.
  22. نراقی، مهدی بن ابیذر (1380). اللمعات العرشیة. کرج: نشر عهد.
  23. نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (1403ق). شرح الاشارات و التنبیهات (ج2). قم: دفتر نشر الکتاب. 

  • تاریخ دریافت 17 مهر 1403
  • تاریخ بازنگری 27 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 05 اسفند 1403