حکمت اسلامی

حکمت اسلامی

تحلیل هویت وجود ذهنی در معرفت شناسی ابن سینا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار و عضو هیئت علمی دانشکده معارف و اندیشه اسلامی، دانشگاه تهران،
چکیده
ابن سینا به جای تعبیر "وجوده فی النفس" که از تعابیر ارسطو و فارابی است تعبیر " وجوده فى الذهن" و " موجود فی العقل" را بیان کرده است. با ادبیات نحوه وجود ذهنی در مقابل وجود عینی کمک شایانی به فیلسوفان بعد از خود کرد تا مبحث وجود ذهنی تقرر پیدا کرده و به صورت بحثی مستقل مطرح شود. تعابیری چون معنا، حد، محاکی، تابع، صورت، اثر، مثال، حقیقت و معقول توانست هویت وجود ذهنی را به روشنی بیان کند و مقدمه ای برای حل اشکال معروف وجود ذهنی شود. ابن سینا با تعبیر معنا گام بسیار بزرگی در حل اشکال وجود ذهنی برداشت و به فلاسفه بعد از خود به خصوص ملاصدرا کلیدواژه حل این اشکال را ارائه کرد. از مهمترین کارهایی که در آثار وی انعکاس یافته اشاره به مفاهیم فلسفی است. مبحث وجود ذهنی در دیدگاه حکما با مفاهیم ماهوی گره خورده است و قائلند که فقط این مفاهیم ماهوی هستند که وجود ذهنی دارند اما ابن سینا با مثال به حرکت و عدم در مباحث خود فتح بابی در این زمینه کرد. همچنین او بود که ادله اثبات وجود ذهنی را منقح کرد و قضیه حقیقیه را در آثار خود بیان نمود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

An Analysis of the Identity of Mental Existence in Ibn Sīnā’s Epistemology

نویسنده English

moslem ahmadi
Assistant Professor and Faculty Member at Faculty of Islamic Studies and Thoughts, University of Tehran,
چکیده English

Ibn Sīnā, instead of employing the expression “its existence in the soul” used by Aristotle and al-Fārābī, adopts the expressions “its existence in the mind” and “existent in the intellect.” Through this distinctive vocabulary concerning the mode of mental existence as opposed to objective existence, he rendered a major service to later philosophers that led this discussion on mental existence to be presented independently. Expressions such as meaning, definition, representative, correlate, form, effect, exemplar, reality, and intelligible enabled a clear articulation of the identity of mental existence and prepared the ground for addressing the famous problem of mental existence. By introducing the notion of meaning, Ibn Sīnā took a decisive step toward resolving this problem and provided later philosophers, especially Mullā Ṣadrā, with a conceptual key for its solution. One of the most significant features of his works is his attention to philosophical concepts. While philosophers generally connected the issue of mental existence with quiddative concepts, holding that only these quiddative concepts possess mental existence, Ibn Sīnā, by appealing to examples such as motion and non-being in his discussions, opened a new path in this regard. He also systematized the arguments for the existence of mental existence and articulated the notion of the verity proposition (qaḍiyya ḥaqīqiyya) in his writings.
 

کلیدواژه‌ها English

Mental Existence
Objective Existence
Ibn Sīnā
The Problem of Mental Existence
  1. آل یاسین، جعفر (1405ق). الفارابی فی حدوده و رسومه. بیروت: عالم الکتب.
  2. ابنسینا، حسین بن عبدالله (1376). الإلهیات من کتاب الشفاء. محقق حسن حسنزاده آملی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
  3. ـــــــــــــــ (1375). النفس من کتاب الشفاء. محقق حسن حسنزاده آملی. قم: مکتب الإعلام الإسلامی.
  4. ـــــــــــــــ  (1371). المباحثات. محقق محسن بیدارفر. قم: بیدار.
  5. ـــــــــــــــ (1405ق). المنطق من کتاب الشفاء (ج1). مصحح ابراهیم بیومی مدکور. مقدمهنویس طه حسین. قم: مکتبة آیةالله العظمی المرعشی النجفی.
  6. ـــــــــــــــ (1404ق). التعلیقات. محقق عبدالرحمن بدوی. قم: مکتب الإعلام الإسلامی.
  7. احمدی، مسلم (1401). «تحلیل تطبیقی راهکار ابنسینا و ملاصدرا در رفع اشکال «اجتماع یک ماهیت تحت دو مقوله»». حکمت سینوی. 26(67). ص155-172.
  8. بهمنیار بن مرزبان (1375). التحصیل. تصحیح مرتضی مطهری. تهران: دانشگاه تهران.
  9. زراعتپیشه، محمود؛ فرامرز قراملکی، احد (1392). «راهکار متمایز ملاصدرا از ابنسینا در رفع اجتماع دو مقوله در وجود ذهنی و کارایی آن». فلسفه و کلام اسلامی. شماره 5. ص79-92.
  10. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1378). سه رساله فلسفی (متشابهات القرآن - المسائل القدسیة - أجوبة المسائل). مصحح جلالالدین آشتیانی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه.
  11. ـــــــــــــــ (1368). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (ج 1و4و7). قم: مکتبة المصطفوی.
  12. ـــــــــــــــ (1360). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. مصحح جلالالدین آشتیانی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
  13. علامه حلی، حسن بن یوسف (1413ق). کشف المراد فی شرح تجرید الإعتقاد. مصحح حسن حسنزاده آملی. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم.
  14. فارابی، محمد بن محمد (1413ق). الأعمال الفلسفیة (کتاب التعلیقات فارابی). محقق جعفر آل یاسین. بیروت: دارالمناهل.
  15. ـــــــــــــــ (1408ق). المنطقیات للفارابى (ج1و2). قم: مکتبة آیةاللّه المرعشى.
  16. ـــــــــــــــ (1986 م). کتاب الحروف. بیروت: دارالمشرق.
  17. فخر رازی، محمد بن عمر (1373). شرح عیون الحکمة. محقق احمد حجازی سقا. تهران: موسسة الصادق.
  18. ـــــــــــــــ (بیتا). المباحث المشرقیة. قم: بیدار.
  19. میرداماد، محمد باقر بن محمد (1374). القبسات. مصحح مهدی محقق. تهران: دانشگاه تهران.
  20. نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (1407ق). تجرید الاعتقاد. بیجا: بینا.
  21. ـــــــــــــــ (1403ق). شرح الإشارات و التنبیهات للطوسی (مع المحاکمات) (ج 1و2). قم: دفتر نشر الکتاب. 

  • تاریخ دریافت 07 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 14 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 05 اسفند 1403